Cónsul romanu
| Cónsul romanu | |
|---|---|
| cargu electu y cargu | |
Roman magistrate (en)  | |
| Parte de | Cursus honorum |
| Formáu por |
consul of the Roman Republic (en) y cónsul del Imperiu romanu |
| Xurisdicción | Antigua Roma y Imperiu Bizantín |
| Institución |
Q108046626 |
| Estáu | Antigua Roma y Imperiu Bizantín |
| Creación | 509 edC |
| Disolución | 541 |
| Llista |
list of Roman consuls (en) |
 | |
El cónsul (en llatín: consul) yera una de les principales maxistratures de la República romana y, tradicionalmente, la de mayor rangu ordinariu. El cargu yera añal y colexáu: escoyíense dos cónsules cada añu, que compartíen l'autoridá y podíen oponese a les decisiones del so colega. Los dos cónsules ordinarios daban amás el so nome al añu romanu.[1]
Na República, los cónsules exercíen importantes funciones civiles y militares y disponíen d'imperium, lo que-yos permitía comandar los exércitos romanos. Cola creación del Imperiu romanu, munches de les sos atribuciones pasaron al emperador y a otros funcionarios, pero'l consuláu siguió siendo una de les mayores dignidaes de la carrera política romana y caltuvo un gran prestixu social y institucional.[1]
Evolución del cargu
[editar | editar la fonte]p47fgtXXFastitriumphales.jpg)
La tradición romana atribúi la creación del consuláu al establecimientu de la República nel 509 e.C., tres la espulsión del rei Tarquinio'l Soberbiu. La historicidá exacta de les instituciones romanes más antigües ye, sicasí, oxetu d'alderique historiográficu.
Nos primeros tiempos de la República, los principales maxistraos pudieron recibir denominaciones como praetores o iudices. El términu consul consolidóse posteriormente y yá taba claramente establecíu nel sieglu IV e.C..[1]
Los cónsules disponíen de imperium y podíen convocar y presidir el Senáu y les asamblees populares, proponer midíes polítiques y comandar los exércitos. Cada cónsul podía ejercer'l derechu de vetu sobre les decisiones del otru, un mecanismu destináu a evitar la concentración individual del poder.
Col desarrollu de la República, delles competencies que nos primeros tiempos taben venceyaes a los máximos maxistraos fueron atribuyéndose a cargues especializaos. Los cuestores asumieron responsabilidaes financieres, los censores el censu y la supervisión de la composición del Senáu, los pretores importantes funciones xudiciales y los ediles diverses competencies urbanes. A pesar d'ello, el consuláu caltuvo'l mayor rangu ente les maxistratures ordinarias y el mandu militar siguió siendo una de les sos principales atribuciones.
A midida que Roma conquistó territorios fora d'Italia, fíxose imposible que los dos cónsules administraren directamente tolos territorios. Desenvolviéronse entós les promaxistratures, especialmente les de procónsul y propretor, que permitíen prorrogar l'imperium d'un antiguu maxistráu pa gobernar una provincia o comandar un exércitu.
Dende'l sieglu III e.C., la carrera política aristocrática foi configurándose como una sucesión relativamente estable de maxistratures, conocida posteriormente como cursus honorum. La Lex Villia annalis, promulgada nel 180 e.C., estableció edaes mínimes y determinades condiciones pa ocupar les principales maxistratures. Na República tardía, la edá mínima ordinaria pa llegar al consuláu yera de 42 o 43 años, según el sistema de cómputu emplegáu.[2]
Orixinalmente, el consuláu taba reserváu a los patricios. El conflictu ente patricios y plebeyos llevó progresivamente a l'apertura de les maxistratures. Según la tradición, les Lleis Licinio-Sexties del 367 e.C. permitieron l'accesu de los plebeyos al consuláu y Luciu Sextiu Lateranu convirtióse nel primer cónsul plebeyu al añu siguiente.
Nel Imperiu romanu
[editar | editar la fonte]Col establecimientu del Principáu por Augustu, el consuláu perdió buena parte de la so antigua autoridá política y militar, que quedó concentrada na figura del emperador. Sicasí, siguió siendo una dignidá de gran prestixu y una etapa fundamental de la carrera senatorial.
Durante'l Altu Imperiu, los emperadores ocupaben frecuentemente'l consuláu y controlaben na práctica la designación de los candidatos. Amás, los cónsules ordinarios podían abandonar el cargu antes d'acabar l'añu pa dexar pasu a unu o dellos pares de consules suffecti, lo que permitía aumentar el númberu de senadores que recibíen el rangu consular.[1]
El consuláu sobrevivió durante sieglos como una de les dignidaes más prestixoses del Imperiu tardíu, anque'l so poder políticu yera cada vegada más reducíu. Nel Imperiu romanu d'Oriente, la designación regular de cónsules desapareció nel sieglu VI.[3]
Cónsul sufectu
[editar | editar la fonte]
Un cónsul sufectu (consul suffectus) yera'l maxistráu que sustituyía a un cónsul ordinariu cuando esti morría, dimitía o abandonaba'l cargu antes d'acabar l'añu. El sufectu tenía esencialmente la mesma autoridá y adquiría igualmente'l rangu consular.[3]
Mientres la República, estos sustitutos escoyíense principalmente cuando quedaba vacante unu de los dos puestos. Nel Imperiu, en cambéu, convirtióse en práctica habitual que los consules ordinarii exercieren solo una parte del añu y fueren sustituyíos voluntariamente por nuevos pares de cónsules. D'esta manera, un mayor númberu de senadores podía algamar el prestixosu rangu consular y quedar habilitáu pa desempeñar determinaos gobiernos provinciales y mandos militares.[4]
Los dos cónsules que daban nome oficialmente al añu yeren los cónsules ordinarios (consules ordinarii), tradicionalmente de mayor prestixu que los sufectos.
Consular
[editar | editar la fonte]Denominábase consular (consularis) a quien exerciera'l consuláu. El rangu consular daba un gran prestixu dientro del Senáu romanu y constituyía un requisitu habitual pa acceder a dellos de los cargos más importantes del Estáu.
Los antiguos cónsules podíen recibir gobiernos provinciales de categoría consular, desempeñar mandos militares o exercer otres funciones de responsabilidá. Nel Senáu, l'antigüedá y el rangu de los consulares determinaben tamién l'orde nel que podíen ser consultaos.
Eleición y cursus honorum
[editar | editar la fonte]Durante la República, los cónsules yeren escoyíos polos comicios centuriaos. La eleición taba presidida normalmente por ún de los cónsules salientes y los candidatos teníen que cumplir les condiciones derivaes del cursus honorum.
Na República tardía, el consuláu representaba habitualmente'l puntu culminante de la carrera política senatorial. Primero solíen exercese la cuestura, la edilidá o'l tribunáu de la plebe y la pretura, anque la secuencia concreta cambió cola dómina y hubo numberoses esceiciones.[5]
Nel Imperiu, la intervención del emperador na selección de los candidatos convirtióse en determinante. El consuláu siguió siendo una de les principales distinciones de la elite senatorial, pero yá nun implicaba'l control efectivu del gobiernu romanu.
Poderes y funciones
[editar | editar la fonte]Na República, los cónsules disponíen d'imperium y representaben la máxima autoridá executiva ordinaria. Podíen convocar el Senáu y les asamblees, presentar asuntos pa la so deliberación, executar determinaes decisiones públiques y exercer'l mandu militar.
En campaña, un cónsul podía comandar un exércitu consular y exercer amplios poderes sobre les tropes. Tres finalizar l'añu de mandatariu, podía prorrogase'l so imperium como procónsul, especialmente cuando tenía que continuar una guerra o asumir el gobiernu d'una provincia.
La naturaleza colexada del cargu constituyía una llende fundamental del poder: cada cónsul tenía esencialmente la mesma autoridá y podía vetar les decisiones del so colega.
Signos esternos y vestidura
[editar | editar la fonte]Cada cónsul tenía derechu a una escolta de doce lictores, que portaben les fasces como símbolu del so imperium.[1] En Roma, les haches de les fasces retirábase tradicionalmente, como símbolu de les llendes impuestes al poder de los maxistraos sobre los ciudadanos romanos.
La vestidura propia de los maxistraos superiores incluyía la toga praetexta, caracterizada pola so franxa de púrpura. Los cónsules podíen usar amás la sella curulis, o silla curul, como símbolu de la so autoridá.
En determinaes ceremonies, especialmente nun trunfu romanu, emplegábense vistimientes especialmente solemnes, como la toga picta. Los signos y la indumentaria del consuláu contribuyeron a caltener el prestixu simbólicu del cargu incluso cuando les sos competencies polítiques fueron menguando durante'l Imperiu.
Ver tamién
[editar | editar la fonte]Referencies
[editar | editar la fonte]- 1 2 3 4 5 Jona Lendering. Livius.org (ed.): «Consul» (inglés). Consultáu'l 26 d'agostu de 2026.
- ↑ Jona Lendering. Livius.org (ed.): «Cursus honorum» (inglés). Consultáu'l 26 d'agostu de 2026.
- 1 2 LacusCurtius, University of Chicago (ed.): «Consul» (inglés). A Dictionary of Greek and Roman Antiquities. Consultáu'l 26 d'agostu de 2026.
- ↑ Tobalina Oraá, Eva (2007). El cursus honorum senatorial mientres la dómina Julio-Claudia. Eunsa, páx. 266-267.
- ↑ Jona Lendering. Livius.org (ed.): «Cursus honorum» (inglés). Consultáu'l 26 d'agostu de 2026.
Enllaces esternos
[editar | editar la fonte]- El cónsul romanu Archiváu 2010-12-04 en Wayback Machine nel sitiu Imperivm.
- Quintu Tuliu Cicerón: De petitione consulatus o Commentariolum Petitionis.
- Testu inglés en Wikisource, traducción de 1908 d'Evelyn Shuckburgh.
- Traducción inglesa nel Proyeutu Perseus.
- Testu llatín con índiz electrónicu nel Proyeutu Perseus.
| Control d'autoridaes |
|
|---|
Datos: Q40779
Multimedia: Roman consuls
