Tələbə krediti
Tələbə krediti — tələbələrin orta təhsildən sonrakı təhsil və təhsil haqqı, kitab, tədris ləvazimatları və yaşayış xərcləri kimi müvafiq ödənişləri etmələrinə kömək etmək üçün nəzərdə tutulmuş kredit növü.[1][2] Faiz dərəcəsinin kifayət qədər aşağı ola bilməsi və geri ödəniş planının tələbə hələ təhsil alarkən təxirə salına bilinməsinə görə digər kredit növlərindən fərqlənir.[3][4] Bununla yanaşı, təkrarlanma şərtlərinin yenidən müzakirəsi və müflisləşməni tənzimləyən sərt qanunlar nöqteyi-nəzərindən də bir çox ölkədə fərqlilik nümayiş etdirir.[5][6]
Tarixi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Tələbə kreditlərinin tarixi orta əsrlər Avropasında ali təhsil müəssisələrinin təsis olunması dövrünə təsadüf edir.[7] 1240-cı ildə Oksford Universitetində Linkoln yepiskopu Robert Qrosstest tərəfindən "St. Frideswide's Chest" adı altında ilk rəsmi tələbə krediti sistemi yaradılmışdır.[8] Müasir mənada tələbə kreditləri XX əsrin ortalarından etibarən geniş yayılmağa başlamış, 1965-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatlarında dövlət zəmanətli tələbə krediti sistemi təsis edilmişdir.[9] Hazırda altmışdan çox ölkədə tələbə krediti proqramları tətbiq olunur.[10]
Kredit növləri və geri ödəniş
[redaktə | vikimətni redaktə et]Tələbə kreditləri, əsasən, dövlət dəstəkli və özəl kreditlər olmaqla iki əsas kateqoriyaya ayrılır.[11] Dövlət dəstəkli kreditlər adətən daha aşağı faiz dərəcələri və çevik geri ödəniş seçimləri təqdim etdiyi halda, özəl kreditlər bazar şərtlərinə müvafiq olaraq dəyişən faiz dərəcələri ilə təklif olunur. Geri ödəniş sistemləri ölkədən-ölkəyə fərqlənir; bəzi sistemlərdə gəlirə əsaslanan geri ödəniş modeli tətbiq edilir və məzuniyyətdən sonra müəyyən müddət keçənədək və ya məşğulluq başlayana qədər ödənişlər təxirə salına bilir. Bəzi ölkələrdə tələbələrin borcları ödəyə bilməməsi halında dövlət zəmanəti təmin edilir, bu vəziyyət xüsusilə özəl bankların sistemə cəlb olunduğu modellərdə müşahidə olunur.[12]
Qlobal təcrübə
[redaktə | vikimətni redaktə et]Amerika Birləşmiş Ştatları dövlət zəmanətli və özəl kreditlər olmaqla iki əsas kredit sisteminə sahibdir.[13] Dövlət kreditləri aşağı faiz dərəcələri və gəlirə əsaslanan geri ödəniş planları təqdim etsə də, tələbə borcları ölkədə ciddi maliyyə probleminə çevrilmişdir.[14]
Avstraliya 1989-cu ildə dünyada ilk dəfə gəlirə əsaslanan geri ödəniş sistemini tətbiq etməyə başlamışdır.[15] HELP (Higher Education Loan Program) adlanan bu sistemdə tələbələr müəyyən gəlir həddinə çatana qədər ödəniş etmirlər və geri ödənişlər vergi sistemi vasitəsilə tutulur.[16]
İngiltərə illik 25.000 sterlinqdən yuxarı olan gəlirdən %9 nisbətində geri ödəniş tətbiq etdiyi halda, beynəlxalq tələbələrin dövlət kreditlərinə çıxışı yoxdur.[17]
Kanada "Prime" faiz dərəcəsinə əlavə %2,5 faizlə 15 illik geri ödəniş planı təklif edir və bu müddətin sonunda qalan borc silinir.[18]
Almaniya "BAföG" sistemi vasitəsilə təqaüdlər və faizsiz kreditlərin kombinasiyasını təqdim edir, "Bildungskredit" proqramı isə 36 yaşdan aşağı olan tələbələrə illik 7.200 avroyadək dəstək təmin edir.[19][20]
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ "Subsidized and Unsubsidized Loans" (ingilis). Federal Student Aid. 27 iyun 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 yanvar 2026.
- ↑ "What is a Student Loan and How Does it Work?" (ingilis). Southern New Hampshire University. 15 oktyabr 2023. 11 iyun 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 yanvar 2026.
- ↑ "Choosing a loan that's right for you" (ingilis). Consumer Financial Protection Bureau. 13 iyul 2025. 15 may 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 yanvar 2026.
- ↑ "Student Loan Interest Rates: How Do They Work?" (ingilis). Bankrate. 5 may 2025. 14 yanvar 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 yanvar 2026.
- ↑ "Industry Analysis: The Student Loan Industry and History of Policy and Changes" (ingilis). Informing Science Institute. 26 iyul 2019. 9 iyul 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 yanvar 2026.
- ↑ "Student Loans" (ingilis). Texas Law Help. 30 iyul 2025. İstifadə tarixi: 8 yanvar 2026.
- ↑ "The history of student loans goes back to the Middle Ages" (ingilis). The Conversation. İstifadə tarixi: 08.01.2026.
- ↑ "A global look at student loans" (ingilis). UCL Institute of Education. 20.10.2020. 07.08.2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 08.01.2026.
- ↑ "The history of student loans goes back to the Middle Ages" (ingilis). The Conversation. İstifadə tarixi: 08.01.2026.
- ↑ "Student Loans: Recent International Experience" (PDF) (ingilis). World Bank. 03.04.2023 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 08.01.2026.
- ↑ "Types Of Student Loans & How To Choose One" (ingilis). Bankrate. 15.12.2025. 07.03.2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 08.01.2026.
- ↑ "Yükseköğretimde öğrenci borçluluğuna Şili'den bir bakış" (türk). Textum Dergi. 05.04.2022. 13.10.2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 08.01.2026.
- ↑ "Subsidized and Unsubsidized Loans" (ingilis). Federal Student Aid. 08.01.2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 08.01.2026.
- ↑ "Student Debt by Country: College Costs, Student Loans" (ingilis). LendingTree. 30.06.2022. 13.02.2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 08.01.2026.
- ↑ "What other countries can teach the U.S. about student loans" (ingilis). Inside Higher Ed. 12.06.2016. 31.01.2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 08.01.2026.
- ↑ "Cross-National Student Loan Repayment Comparisons" (ingilis). Higher Education Strategy Associates. 30.08.2022. 09.05.2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 08.01.2026.
- ↑ "Loan Eligibility: USA, UK, Canada, Australia Compared" (ingilis). Nomad Credit. 27.10.2025. 15.03.2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 08.01.2026.
- ↑ "Cross-National Student Loan Repayment Comparisons" (ingilis). Higher Education Strategy Associates. 30.08.2022. 09.05.2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 08.01.2026.
- ↑ "Almanya Öğrenci Kredisi Nedir? İşte Bilmeniz Gerekenler" (türk). Real Eğitim. 19.02.2025. 05.09.2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 08.01.2026.
- ↑ "Almanya'da Öğrenci Kredileri - Uluslararası Öğrenciler için" (türk). Fintiba. 02.11.2025. 12.12.2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 08.01.2026.
Əlavə ədəbiyyat siyahısı
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Manning, Robert D. (1999). "Credit Cards on Campus: The Social Costs and Consequences of Student Debt." Washington, D.C.: Consumer Federation of America.
- Schemo, Diana Jean, "Private Loans Deepen a Crisis in Student Debt", The New York Times, June 10, 2007
- "New Default Rate Data for Federal Student Loans: 44% of Defaulters Attended For-Profit Institutions", The Pew Charitable Trusts, Project on Student Debt, Berkeley, California, December 15, 2009
- Studentaid.ed.gov on Federal Perkins Loan Teacher Cancellation
Xarici keçidlər
[redaktə | vikimətni redaktə et]
- "UNITED NATIONS: Education Policy and Reform"
- "Big Money On Campus". U.S. News & World Report. October 19, 2003.
- "College, Inc.", PBS FRONTLINE documentary, May 4, 2010
