Zum Inhalt springen

Cherokee (Sproch)

Aus Wikipedia
Der Artikl is im Dialekt Obaboarisch gschriem worn.
Cherokee (Sproch)
Gredd in USA (Oklahoma und de Qualla Region, North Carolina)
Sprecha eppa 12,000 to 22,000[1]
Klassifikation
  • Cherokee
Offiziella Status
Amtssproch
Sprochcode
ISO 639-1
ISO 639-2 chr
ISO 639-3 chr
Cherokee Sprochraum

Des uaspringliche Siedlungsgebiet vo de Cherokee voa da Vatreibung.


Cherokee (ᏣᎳᎩ "Tsalagi"), aa tscherokesisch, is de Sproch vom Cherokee-Voik und wead no vo bis zu 22.000 Menschn gredd. Cherokee gheat zua irokesischen Sprochfamilie und bleibt de oanzige Sproch vo da südirokesischen Gruppm, wo no gredd wead. De uaspringliche Oagnbezeichnung vo dera Sproch wor Aniyunwiya, da heitige Nama Tsalagi is vom englischen Begriff Cherokee obgleitet worn.

S Cherokee hod an oanzign Labialn Konsonantn, s "m", wo relativ nei in da Sproch is, es sei denn ma zejt s Cherokee "w" aa zu de labialn anstott zu de velaren Konsonanten. De Sproch hod aa koa "p" und "b". Im Foi vo "p", wead des oft duach "qu" easetzt, wia zum Beispü im Nama vo da Cherokee-Wikipedia, wo "Wi-gi-que-di-ya" hoasst.

Konsonanten vo de North Carolina Cherokee
Labial Alveolar Palatal Velar Glottal
Plosive t k ʔ
Affrikative ts
Frikative s h
Nasal m n
Approximant l j (y) ɰ (w)

Es gibt sechs kuaze Vokale und sechs lange Vokale im Cherokee. Wia in oin Irokesn-Sprochn schliasst des oan nasalen Vokal ein. Im Cherokee is da nasale Vokal a Schwa-Laut. Moastns weada ois v gschriem und ois [ɜ] ausgsprochn. Des kling ähnlich wea s franzesische un. Vokale kenna kuaz oda lang sein.[2]

vorn zentral hintn
gschlossn i   iː u   uː
hoibgschlossn e   eː ə̃   ə̃ː o   oː
offn a   aː

Im Cherokee gibts nua oan Diphtong:

Cherokee is wia vui indianische Sprochn polysynthetisch aufbaut, des hoasst dass vui Morpheme zammabaut wean kenna, um a oanzlnas Wort z buidn, des nacha sea lang sein ko. Cherokee Verben, de wichtigste Wortgruppm in dera Sproch, miassn im Minimum a Prefix (Pronomen), a Verb-Wuazl und an Aspekt-Suffix und an Modus-Suffix hom.[3] Beispuisweis, hod de Verbform ge:ga, "I geh" jeds vo dena Element:

Verb-Form ge:ga
g-e:-g-a
PRONOMINALES PREFIXVERB-WUAZL "to go"ASPEKT-SUFFIXMODAL-SUFFIX

Da Pronominal-Prefix is g-, wo de easchte Person Singular ozoagt. De Verb-Wuazl is -e, "gehn." Des Aspekt-Suffix is -g-. Des Modal-Suffix fia reglmessige Verben in Cherokee is -a

Des Foigende is a Konjagation vom Verb "gehn".[4] Es wead dabei ned zwischn Dual und Plural ind da drittn Person untaschiedn.

Konjugation vom Wuazl-Verb -e- gehn
SingularDual inkl.Dual exkl.Plural exkl.Plural inkl.
1.gega - i gehinega - mia genga (you + I)osdega - Mia zwoa genga (ned du)otsega - Mia genga olle (3+, ned du)idega mia genga olle (3+, aa du)
2.hega - du gehstsdega - mia zwoa gengaitsega - ia gehts olle
3.ega - er/sie/es gehtanega Se gengan

De Iwasetzung vawendd de Verbvalafsform ("etz duata geh"). Im Cherokee is de Valafsform ("I dua geh", engl. "I am going") no haifiga wiar im Boarischn oda Englischn.

De Ausdrick gegoi, hegoi, egoi bedeitn jeweis "I geh oft", "du gehst oft", und "er geht oft".[4]

A Verb ko duach diverse Affixe (pronominal, reflexiv und derivational) bis zu 21,262 Forma onehma.

Subjekt-Verb-Objekt

[Werkeln | Am Gwëntext werkeln]

Cherokee is noch da Sprochtypologie a SVO-Sproch (Subjekt-Verb-Objekt); des hoasst Subjekt, Verb und Objekt stengan im Normeifoi in dera Reihnfoig. Negationa ham a vaschiedane Ordnung. Adjektive kema voa Substantive, wia im Boarischn. Demonstrativpronomen, so wia nasgi ("des") oda hia ("des"), kema am Ofang vo Nominalphrasn. A Relativsotz foigt af a Nominalphrasn.[5] Adverbien kema voa de Verben, wo se modifizian. Zum Beispui, "Se redd laut" ist asdaya gawoniha (weatlich, "laut se redd").[5]

Cherokee hod drei Haptdialekt. Da "Untare Dialekt" (Lower Dialect) is um 1900 ausglescht worn. Da "Middlare oda Kituhwa-Dialekt" wead vo de estlichn Bande gredd und in da Qualla Region. Da "Westliche oda Otali-Dialekt" (Overhill Dialekt) wead z Oklahoma gredd.[6] Da westliche Dialekt hod gschetzte 9000 Sprecha.[7] Da untare Dialekt, wo vo de Bewohna on da Grenz vo South Carolina und Georgia gredd wead, hod s r ois Liquidn im Bestand, wehrend da zeitgenessische Kituhwa- oda Ani-Kituwah-Dialekt, wo in North Carolina gredd wead und da westliche Dialekt s l ois Liquidn hom. Deshoib wead do s Wort "Cherokee" zu Tsalagi (Cha-la-gee oda Cha-la-g ausgsprochn).

Suibmvaschiabung

[Werkeln | Am Gwëntext werkeln]

Da Otali-Dialekt is in de letztn 150 Joar signifikant vom Sequoyah obgwicha. Im Otali wean 122 vaschiedane Suibm vawendd, im iwrign Cherokee nua 85.

Suibm-Vaschiabung im Otali-Dialekt im Vagleich zum Sequoyah
Otali SuibmSequoyah Suibm-IndexSequoyah SchriftzeichnSequoyah Suibm
nah32Ꮐnah
hna31Ꮏhna
qua38Ꮖqua
que39Ꮗque
qui40Ꮘqui
quo41Ꮙquo
quu42Ꮚquu
quv43Ꮛquv
dla60Ꮬdla
tla61Ꮭtla
tle62Ꮮtle
tli63Ꮯtli
tlo64Ꮰtlo
tlu65Ꮱtlu
tlv66Ꮲtlv
tsa67Ꮳtsa
tse68Ꮴtse
tsi69Ꮵtsi
tso70Ꮶtso
tsu71Ꮷtsu
tsv72Ꮸtsv
hah79Ꮿya
gwu11Ꭻgu
gwi40Ꮘqui
hla61Ꮭtla
hwa73Ꮹwa
gwa38Ꮖqua
hlv66Ꮲtlv
guh11Ꭻgu
gwe39Ꮗque
wah73Ꮹwa
hnv37Ꮕnv
teh54Ꮦte
qwa06Ꭶga
yah79Ꮿya
na30Ꮎna
ne33Ꮑne
ni34Ꮒni
no35Ꮓno
nu36Ꮔnu
nv37Ꮕnv
ga06Ꭶga
ka07Ꭷka
ge08Ꭸge
gi09Ꭹgi
go10Ꭺgo
gu11Ꭻgu
gv12Ꭼgv
ha13Ꭽha
he14Ꭾhe
hi15Ꭿhi
ho16Ꮀho
hu17Ꮁhu
hv18Ꮂhv
ma25Ꮉma
me26Ꮊme
mi27Ꮋmi
mo28Ꮌmo
mu29Ꮍmu
da51Ꮣda
ta52Ꮤta
de53Ꮥde
te54Ꮦte
di55Ꮧdi
ti56Ꮨti
do57Ꮩdo
du58Ꮪdu
dv59Ꮫdv
la19Ꮃla
le20Ꮄle
li21Ꮅli
lo22Ꮆlo
lu23Ꮇlu
lv24Ꮈlv
sa44Ꮜsa
se46Ꮞse
si47Ꮟsi
so48Ꮠso
su49Ꮡsu
sv50Ꮢsv
wa73Ꮹwa
we74Ꮺwe
wi75Ꮻwi
wo76Ꮼwo
wu77Ꮽwu
wv78Ꮾwv
ya79Ꮿya
ye80Ᏸye
yi81Ᏹyi
yo82Ᏺyo
yu83Ᏻyu
yv84Ᏼyv
to57Ꮩdo
tu58Ꮪdu
ko10Ꭺgo
tv59Ꮫdv
qa73Ꮹwa
ke07Ꭷka
kv12Ꭼgv
ah00Ꭰa
qo10Ꭺgo
oh03Ꭳo
ju71Ꮷtsu
ji69Ꮵtsi
ja67Ꮳtsa
je68Ꮴtse
jo70Ꮶtso
jv72Ꮸtsv
a00Ꭰa
e01Ꭱe
i02Ꭲi
o03Ꭳo
u04Ꭴu
v05Ꭵv
s45Ꮝs
n30Ꮎna
l02Ꭲi
t52Ꮤta
d55Ꮧdi
y80Ᏸye
k06Ꭶga
g06Ꭶga
Irokesische Suibmschrift
Cherokee Vakeahsschuidl z Tahlequah, Oklahoma

Cherokee wead in ana oagnen Suibmschrift gschriem, wo vo am Indiana Sequoyah (alias Guest oda George Gist) entwicklt worn is. A poar Buachstobm san ähnlich wia lateinische Buachstobm oda arabische Ziffan, de Bedeitungen san owa unabhängig davo.

Eascht neiadings, seits de Cherokee-Schriftzeichn aa in Unicode gibt, ealebt de Cherokee-Sproch im Internet a Renaissance. Zum Beispui is des ganze Neie Testament[8] in da Cherokee-Schrift im Netz und es gibt aa a Cherokee-Wikipedia.[9]

Joseph L. Erb und Roy Boney, Jr. vo da Cherokee Nation ham a iPhone-Applikation fia de Cherokee-Sproch programmiat und san dabei a soziales Netzweak und Video-Spui fia de Cherokee-Sproch z entwickln.[10]

Biachl in Cherokee

[Werkeln | Am Gwëntext werkeln]
  • Awi Uniyvsdi Kanohelvdi ᎠᏫ ᎤᏂᏴᏍᏗ ᎧᏃᎮᎸᏗ: The Park Hill Tales. (2006) Sixkiller, Dennis, ed.
  • Baptism: The Mode
  • Cherokee Almanac (1860)
  • "Christmas in those Days"
  • Cherokee Driver's Manuel
  • Cherokee Elementary Arithmetic (1870)
  • "The Cherokee People Today"
  • Cherokee Psalms: A Collection of Hymns in the Cherokee Language (1991). Sharpe, J. Ed., ed. and Daniel Scott, trans. ISBN 978-0-935741-16-2
  • Cherokee Spelling Book (1924). J. D. Wofford
  • Cherokee Stories. (1966) Spade & Walker
  • Cherokee Vision of Elohi (1981 and 1997). Meredith, Howard, Virginia Sobral, and Wesley Proctor. ISBN 978-0-9660164-0-6
  • The Four Gospels and Selected Psalms in Cherokee: A Companion to the Syllabary New Testament (2004). Holmes, Ruth Bradley. ISBN 978-0-8061-3628-8.
  • Na Tsoi Yona Ꮎ ᏦᎢ ᏲᎾ: The Three Bears. (2007) Keeter, Ray D. and Wynema Smith. ISBN 0-9777339-0-4.
  • Na Usdi Gigage Agisi Tsitaga Ꮎ ᎤᏍᏗ ᎩᎦᎨ ᎠᎩᏏ: The Little Red Hen. (2007) Smith, Wynema and Ray D. Keeter. ISBN 978-0-9777339-1-0.


  1. ↑ Lewis, M. Paul: Cherokee: Language of United States, 2009, Ethnologue (on-line); obgruafa am 6. Septemba 2010
  2. ↑ Feeling, "Dictionary," p. ix
  3. ↑ Feeling et al, "Verb" p. 16
  4. 1 2 Robinson, "Conjugation" p. 60
  5. 1 2 Feeling, "Dictionary" p. 353
  6. ↑ Scancarelli, "Native Languages" p. 351
  7. ↑ Anderton, Alice, PhD. Status of Indian Languages in Oklahoma. (Memento des Originals vom 17. Septémber 2010 im Internet Archive) i Info: Der Archivlink wurde automatisch eingesetzt und noch nicht geprüft. Bitte prüfe Original- und Archivlink gemäß Anleitung und entferne dann diesen Hinweis. Intertribal Wordpath Society. 2009 (retrieved 12 March 2009)
  8. ↑ Cherokee New Testament Online.
  9. ↑ ᎤᎵᎮᎵᏍᏗ. (Memento des Originals vom 20. Juli 2008 im Internet Archive) i Info: Der Archivlink wurde automatisch eingesetzt und noch nicht geprüft. Bitte prüfe Original- und Archivlink gemäß Anleitung und entferne dann diesen Hinweis. Cherokee Wikipedia
  10. ↑ Proposal for the creation of RezWorld™ 3D video game to teach Cherokee. (obgruafn am 23. September 2010)
  • Bruchac, Joseph. Aniyunwiya/Real Human Beings: An Anthology of Contemporary Cherokee Prose. Greenfield Center, N.Y.: Greenfield Review Press, 1995. ISBN 0-912678-92-5
  • Cook, William Hinton (1979). A Grammar of North Carolina Cherokee. Ph.D. diss., Yale University. 7562394.
  • King, Duane H. (1975). A Grammar and Dictionary of the Cherokee Language. Ph.D. diss., University of Georgia.
  • Lounsbury, Floyd G. (1978). "Iroquoian Languages". in Bruce G. Trigger (ed.). Handbook of North American Indians, Vol. 15: Northeast. Washington, DC: Smithsonian Institution. pp. 334–343. .
  • Munro, Pamela (ed.) (1996). Cherokee Papers from UCLA. UCLA Occasional Papers in Linguistics, no. 16. .
  • Pulte, William, and Durbin Feeling. 2001. "Cherokee". In: Garry, Jane, and Carl Rubino (eds.) Facts About the World's Languages: An Encyclopedia of the World's Major Languages: Past and Present. New York: H. W. Wilson. (Rosetta Project)
  • Scancarelli, Janine (1987). Grammatical Relations and Verb Agreement in Cherokee. Ph.D. diss., University of California, Los Angeles. .
  • Scancarelli, Janine. "Cherokee Writing." The World's Writing Systems. 1998: Section 53. (V Rosetta Project)