C.P.D. Tref Merthyr

Tref Merthyr

Enw llawn	Clwb Pêl-droed Tref Merthyr
Llysenw(au)	Y Merthyron
Sefydlwyd	1909
Maes	Parc Penydarren, Merthyr Tudful [
Rheolwr	Paul Michael
Cynghrair	Uwch Gynghrair Y De

Clwb pêl-droed o Merthyr Tudful ydi Clwb Pêl-droed Tref Merthyr (Saesneg: Merthyr Town Football Club). Mae'r clwb yn chwarae yn Uwch Gynghrair y De ym mhyramid pêl-droed Lloegr. Mae Clwb Pêl-droed Tref Merthyr (Cymraeg: Clwb Pêl-droed Tref Merthyr) yn glwb pêl-droed lled-broffesiynol Cymreig sydd wedi'i leoli ym Merthyr Tudful, sy'n chwarae ar hyn o bryd yn Adran Uwch Gynghrair y De, sef seithfed haen system gynghrair pêl-droed Lloegr.

Sefydlwyd y clwb pêl-droed yn wreiddiol fel 'Tref Merthyr' ym 1908 a chwaraeodd yng Nghynghrair Bêl-droed Lloegr o 1920 i 1930, ond fe wnaeth y clwb chwalu ym 1934 a chael ei ddisodli gan Glwb Pêl-droed Merthyr Tudful newydd ei ffurfio ym 1945, tan 2010 pan gafodd y clwb ei ddiddymu a'i ailsefydlu yn ôl i'w enw gwreiddiol 'Tref Merthyr'. Yna derbyniwyd y clwb i Adran Un o Gynghrair y Gorllewin.[3]

Chwaraeodd y clwb ym 5ed haen pêl-droed Lloegr am 5 mlynedd, o 1988–89 i 1994–95. Ym 1991–92 fe orffennon nhw'n 4ydd yng Nghyngres Bêl-droed Lloegr (bellach Cynghrair Genedlaethol Lloegr), safle uchaf erioed y clwb ym mhyramid pêl-droed Lloegr. Disgynnon nhw o'r adran yn 1994–95. Mae Merthyr wedi cyrraedd ail rownd Cwpan yr FA ar bum achlysur, yn 1946–47, 1954–55, 1973–74, 1979–80 a 1990–91. Yn fwya diweddar, yn eu ffurf bresenol, fe gyrhaeddon nhw rownd gyntaf y gystadleuaeth yn 2022–23.

Ffurfiwyd y clwb ym 1908 gan chwarae yng Nghynghrair Bêl-droed Lloegr rhwng 1920 a 1930. Aeth y clwb i'r wal ym 1934 gyda dyledion o £3,000, ond wedi'r Ail Ryfel Byd sefydlwyd Clwb Pêl-droed Merthyr Tudful ym 1945. Yn dilyn trafferthion ariannol cafodd y clwb ei ddirwyn i ben yn 2010. Ffurfiwyd clwb newydd gan grŵp o gefnogwyr o dan yr hen enw, C.P.D. Tref Merthyr, gan ddechrau tymor 2010-11 yn Adran Gyntaf Cynghrair Gorllewin Lloegr.

Hanes cynnar (1909–1934)

Ym 1909, ymunodd Tref Merthyr ag adran isaf Cynghrair De Lloegr, a oedd, er ei fod yn gynghrair ar gyfer Lloegr yn bennaf, yn cynnwys sawl clwb arall o Gymru, gan gynnwys Caerdydd, Casnewydd a Thref Abertawe. Ar ôl gorffen yn drydydd yn 1911–12, cafodd y clwb ei ddyrchafu i'r adran gyntaf, er iddynt ddisgyn yn ôl i'r ail adran ym 1913–14. Nid fu Cynghrair De Lloegr yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, a phan adferwyd hi ar gyfer tymor 1919–20, dychwelwyd Merthyr yn ôl i'r adran uchaf. Yn yr haf 1920, ehangodd Cynghrair Pêl-droed Lloegr gyda Thrydedd Adran newydd, a oedd wedi'i gwneud o Adran Gyntaf Cynghrair De Lloegr y tymor blaenorol. Er iddynt orffen yn ail o'r gwaelod y tymor cynt, safle disgyn fel arfer, daeth Merthyr yn aelod newydd o Gynghrair Pêl-droed Lloegr. Yn eu tymor cyntaf yn y Gynghrair Pêl-droed, gorffennodd y clwb mewn safle llawer uwch.

Blynyddoedd Merthyr Tudful (1945-2010)

Ail-ymddangosodd y clwb fel CPD Merthyr Tudful, a ffurfiwyd yn 1945, ac ymuno â Chynghrair Cymru. Yn eu tymor cyntaf, fe orffennon nhw yn ail ac ymuno â Chynghrair De Lloegr. Bu’r clwb yn hynod lwyddiannus yn eu tymhorau cyntaf, gan ennill y bencampwriaeth yn 1947–48, 1949–50, 1950–51, 1951–52 a 1953–54. Yn nhymor ennill pencampwriaeth 1947–48, dim ond un pwynt a gollodd Merthyr gartref (yn erbyn Colchester United) a dim ond pedair gêm a gollwyd drwy’r tymor. Fodd bynnag, er eu llwyddiant, methodd y clwb â chael eu hethol i Gynghrair Pêl-droed Lloegr. Daeth tymor 1950–51 i ben gyda Merthyr yn ennill Cynghrair De Lloegr, Cwpan Cymru, Cwpan Cynghrair De Lloegr, a Chwpan Her Cymru.

Ar ôl bownsio rhwng gwahanol adrannau Cynghrair De Lloegr yn ystod y 1960s, 1970s a 1980s, enillodd y clwb eu chweched pencampwriaeth o'r diwedd yn 1988-89, gan ddod yn gyfartal â Southampton am nifer teitlau Cynghrair De Lloegr. Y tro hwn, roedd ennill y bencampwriaeth yn golygu dyrchafiad i Gyngres Pêl-droed Lloegr, pumed haen pêl-droed Lloegr. Gorffennodd y clwb yn nawfed yn eu dwy dymor cyntaf, ac yna'n bedwerydd. Fodd bynnag, bu dirywiad wedyn, a disgynon nhw yn ôl i Gynghrair De Lloegr ym 1995, lle buont nes ailffurfio yn 2010. Dylent fod wedi cael eu diarddel tymor ynghynt, ond cawsant eu hachub pan fethodd pencampwyr yr Uwch Gynghrair Gogledd Lloegr, Marine, â bodloni meini prawf y stadiwm ar gyfer y gynghrair.

Perfformiad gorau’r clwb yng Nghwpan FA Lloegr yw cyrraedd yr ail rownd, yn 1946–47 (colli 3–1 i Reading), 1954–55 (colli 7–1 i Bradford City), 1973–74 (colli 3–0 i Hendon), 1979–80 (colli 3–1 mewn ail chwarae i Chesham), a 1990–91 (colli 5–1 i Woking). Yr unig dro i’r clwb lwyddo i drechu clwb o Gynghrair Pêl-droed Lloegr yng Nghwpan FA Lloegr oedd yn rownd gyntaf cystadleuaeth 1946–47, pan guron nhw Bristol Rovers 3-1. Bu’r clwb yn llawer mwy llwyddiannus yng Nghwpan Cymru, a enillwyd ganddynt ar dri achlysur: 1949 (curo Abertawe 2–0), 1951 (curo Caerdydd 3–2 mewn ailchwarae) a 1987 (curo Casnewydd 1–0 mewn ailchwarae). Yn ogystal, daeth y clwb yn ail yn 1947 a 1952.

Ar ôl ennill y rownd derfynol yn 1987, cafodd y clwb yr hawl i gystadlu yn Nghwpan Enillwyr Cwpanau Ewrop, yn ystod cyfnod pan oedd clybiau Lloegr wedi eu gwahardd o gystadleuaeth Ewropeaidd. Yn y rownd gyntaf, eu gwrthwynebwyr oedd Atalanta o'r Eidal. Llwyddodd y clwb o Gymru i sicrhau buddugoliaeth yn y cymal cyntaf gartref, gan guro’r Eidalwyr 2-1. Serch hynny, collwyd yr ail gymal 2-0, ac aeth clwb allan o'r gystadleuaeth.

2010 - presennol

Yn 2010, datodwyd (dirwyn i ben) C.P.D. Merthyr Tudful o Gynghrair Bêl-droed De Lloegr. Ffurfiwyd clwb newydd o dan yr enw Tref Merthyr ac ymunodd â Chynghrair Pêl-droed Gorllewin Lloegr (Western League). Defnyddiodd y clwb Rhiw’r Ddar, maes C.P.D. Ffynnon Taf, fel ei faes cartref. Cafwyd dyrchafiad o'r Adran Gyntaf i Uwch Adran Cynghrair Gorllewin Lloegr yn y tymor cyntaf a symudodd y clwb i Barc Penydarren ar gyfer tymor 2011–12. Llwyddwyd i gael dyrchafiad i Gynghrair De Lloegr (Southern League) yn 2012.

Cyrhaeddodd y tîm rownd gyntaf Cwpan FA Lloegr 2022-23, lle collon nhw 2-0 i Buxton. Yn nhymor 2024–25 cafodd y clwb ddyrchafiad i Gynghrair Cenedlaethol Lloegr (Adran y De) fel pencampwyr Uwch Adran Cynghrair De Lloegr (Ardal y De) ar ôl 9 mlynedd yn yr adran.

Yn Ionawr 2025, gwrthododd gefnogwyr Merthyr (fel tîm sy'n eiddo i gefnogwyr) i ymuno â'r Cymru Premier, gyda 96% yn pleidleisio yn erbyn. Fe wnaeth Cymdeithas Bêl-droed Cymru gynnig cytundeb gwerth hyd at £6m i'r clwb.

Cydgystadleuwyr

Yn hanesyddol, cydgystadleuwyr pennaf y clwb yw Gloucester City. Chwaraeodd y ddau glwb dros 120 o weithiau yn eu hanes, gan ei wneud yn un o'r darbi Eingl-Gymreig a chwaraewyd amlaf mewn pêl-droed. Ar ddiwedd y 1990au a dechrau'r 2000au bu sawl gornest leol yn erbyn Casnewydd, ond nid yw'r timau wedi cwrdd yn yr un gynghrair ers blynyddoedd lawer erbyn hyn.

Stadiwm

Trwy gydol hanes Tref Merthyr, eu maes cartref yw Parc Penydarren. Arferai'r safle gael ei ddefnyddio gan y Rhufeiniaid ar gyfer eu gwersyll milwrol lleol ac yn ystod y chwyldro diwydiannol daeth yn rhan o ystâd Penydarren House. Yn ystod hanner olaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg defnyddiwyd Parc Penydarren gan y bobl leol fel hamdden agored ar gyfer teithiau cerdded, cystadlaethau athletau a chwaraeon tîm. Cafodd ei ailddatblygu yn y 1890au gan ychwanegu trac rhedeg lludw a thrac beicio i ddarparu ar gyfer y chwiw mewn rasio troed a beic. Mewn ymgais gynnar i ddod â rygbi'r gynghrair i Gymru, sefydlwyd tîm lleol RLFC Merthyr Tudful ar Faes y Coleg. Arweiniodd hyn yn ei dro at Barc Penydarren mwy yn gartref i dîm teithiol cyntaf tîm rygbi’r gynghrair Awstralia lle bu iddynt wynebu XIII Cymru o flaen torf o 6,000.

Record yn Ewrop

Tymor	Cystadleuaeth	Rownd	Clwb	Cymal 1af	2il Gymal	Dros Ddau Gymal
1987–88	Cwpan Enillwyr Cwpanau Ewrop	R1	Atalanta	2–1	0–2	2–3

Anrhydeddau

• Cwpan Cymru 3
  • Enillwyr: 1949, 1951, 1987
  • Cyrraedd Rownd Derfynol: 1924, 1947, 1952