Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Tugela River

Diyila Dagbani Wikipedia
Tugela Mɔɣili
kulibɔŋ
Noli ti ko'dooIndian Ocean Mali niŋ
TributaryBuffalo River (KwaZulu-Natal), Mooi River, Bushman's River, Bloukrans River Mali niŋ
TiŋaSouth Africa Mali niŋ
Din be shɛli polonaKwaZulu-Natal Mali niŋ
Tiŋgbaŋ yaɣili calinli28°45′0″S 28°53′45″E, 28°45′54″S 28°52′33″E, 29°13′26″S 31°30′0″E Mali niŋ
Map

Tugela Mɔɣili River (Thukela; Tugelarivier) nyɛla mɔɣ'karili din be Kwa Zulu South Africa. Mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu ka di yaɣ'shɛli din be ʒilima zaa nyɛ mitanima kɔbisita ni pisopɔin ,[1] Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛŋa din mali anfaani pam zaŋ n-ti tiŋgbani maa puuni yini.[2]

Mɔɣili maa nyɛla din piligi Mont-aux-Sources zaŋ n-ti South African mɔɣa ayi, Orange mɔɣili mini Caledon Mɔɣili. Bin din gbaai Drakensberg, Tugela mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri doli KwaZulu-Natal kamani kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu pɔi ka naayi chaŋ nti lu Indian Ocean.[3] Mɔɣili ŋɔ nyabu tarigi nyɛla kamani 29,100 km2 (11,200 sq mi).[3] Di shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli kɔri ka sari tihi.

British troops crossing the river during the Second Boer War

Tugela Mɔɣili maa nyɛla din nyari kom di mɔɣ'bihi din yirina Drakensberg, mɔɣ'titali din be Mzinyathi Mɔɣili (di nyɛla din piligi Majuba Hill). Di shɛŋa nyɛ Little Tugela Mɔɣili, Klip Mɔɣili (di nyɛla din piligi Van Reenen Pass), Mooi Mɔɣili, Blood Mɔɣili, Sundays mɔɣili (di nyɛla din piligi Biggarsberg) Ingagani mɔɣili n-ti pahi Bushman Mɔɣili.[3][4] Buffalo Mɔɣili nyɛla din chaŋ nti chirigi River Tugela mɔɣili waɣilim kamani kilomitanima pihita ni yika zaŋ chaŋ Tugela Ferry nuzaa zuɣu 28°43′04″S 30°38′41″E / 28.71778°S 30.64472°E / -28.71778; 30.64472.

Blood Mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛli Boers ni daa boli shɛli ŋun daa be di tooni nyɛ Andries Pretorius din daa niŋ ka bɛ nya nasara ka chɛ Zulu King Dingane Silimiin goli December biɛɣ'pinaayobu dali yuuni 1838. Bɛ nyɛla ban yɛlli ni mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa zɔri ni Zulu tɔbu tɔhiriba ʒim. Blood Mɔɣili ŋɔ gbunni nyɛ Rorke's Drift, luɣ'shɛli ni bɛ ni daa ŋmɛ Anglo-Zulu War tɔbu.[5]

Zahim yuli boonni scaly yellowfish (Labeobarbus natalensis) nyɛla din be Tugela Mɔɣili ŋɔ ni. Lala zahim ŋɔ nyɛ din niŋ bayana KwaZulu-Natal yaɣili ka nyɛ din lahi be tiŋgbani maa mɔɣa shɛŋa ni kamani Umkomazi.[6]

Sabbu zaŋ n-ti Tugela nyɛla yuli shɛli sokam ni daa mi 20th century; di Anglicised zaŋ n-ti Zulu yuli nyɛ Thukela. 19th century bɛ nyɛla ban sabbiri mɔɣili ŋɔ yuli koŋkoba kamani din doli na ŋɔ:

  • Isaacs (1836) nyɛla ŋun daa yuusi sabbiri koŋkoba zaŋ n-ti mɔɣili ŋɔ o buku ni, "Travels and Adventures in Eastern Africa",[7] lala yuya maa shɛŋa nyɛ Ootergale mini Ootoogale.
  • C.R. Maclean (John Ross), nyɛla ŋun daa sabbi Nautical Magazine yuuni 1853, ka daa sabbi mɔɣili ŋɔ yuli Zootagoola[8]
  • George French Angas, 19th century yili yiina nyɛla ŋun daa yuusi yuli Tugala o yila ni ka di nyɛ mɔɣili ŋɔ yuli.[9]
Tugela river mouth
Mɔɣ'bihi din be Tugela
  1. ↑ Key rivers of South Africa - MyFundi.
  2. ↑ Key rivers of South Africa. MyFundi.
  3. 1 2 3 Proposal to establishment a Catchment Management Agency for the Thukela Water Management Area - Appendix A. Department of Water Affairs and Forestry (July 2004).
  4. ↑ Thukela WMA 7
  5. ↑ Tɛmplet:Cite EB1911 This has a very detailed description of the river's course.
  6. ↑ Technical Report on the State of Yellowfishes in South Africa 2007.
  7. ↑ Nathaniel Isaacs (1836). Travels and Adventures in Eastern Africa - Vol I. Edward Churton. Retrieved 2010-08-08.
  8. ↑ C.R. Maclean (February 1853). "Loss of the Brig Mary at Natal with Early Recollections of that Settlement - Two". The Nautical Magazine. pp. 74–80. Reproduced in Stephen Gray, ed. (1992). The Natal Papers of John Ross. Killie Campbell Africana Library. ISBN 978-0-869-80851-1.
  9. ↑ "Making outchoualla or native beer, at Gudu's kraal, Tugala River, Zulu country", a sketch by G F Angas; National Library of Australia.

Media related to Tugela River at Wikimedia Commons