Vare le yelbulo

Igogo Tigiri

Yizie Wikipiideɛ
Igogo tigiri
Tigiri
Aŋa yitaalombilecultural event Maale eŋ
Part ofculture of Nigeria Maale eŋ
PaaloŋNigeria Maale eŋ
Indigenous toYoruba people Maale eŋ
Located in the administrative territorial entityOndo Maale eŋ
BezieOwo Maale eŋ
Month of the yearSeptember Maale eŋ

A Igogo Tigiri e la a Yoruba tigiri naŋ be Owo, Nigeria. O maŋ taa dii yuoni zaa a September ka ba ko puoraa ko a Queen Oronsen, a mythical pɔge Rerengejen.[1] A tigiri poɔ, a incumbent Olowo ko Owo, Oba Ajibade Gbadegesin Ogunoye III,[2] a nakpoŋ ko Owo Kingdom maŋ yɛrɛɛ bonsuuri aŋa pɔgeba neŋ coral beads, beaded gowns ane plaited hair.[3] A headgears yɛrebo ane caps neŋ a boŋŋmeɛre ŋmeɛbo ane malfare ŋmeɛbo ba maŋ taa sagebo a tigiri ŋa poɔ.[4][5]

A yizie ko a Igogo tigiri da parɛɛ yuomo 600 yi a reign ko Olowo Rerengejen. A monarch kulee Oronsen, napɔgɔ naŋ da, ba taa bammo ko a naa, a orisha. Bamine maŋ ko la a monarch libie ka a nɔmmo ba poɔrɔ meŋ. Queen Oronsen da mannewulee ka yel-erre mine la kyiiruu.[6][5]

Neɛ zaa ba taa sori k'o neɛ saaloŋ (bondiiri maaloo eŋɛ) o naŋ bebe bee kyiri kõɔ bare teŋɛ. O da ba sage ko noba lɛ, naŋ yi wɛre waana, ka ba wa ŋmɛ boŋŋmeɛre, bee lɔɔ, a daare o niŋeŋ.[7] King Rerengejen da kpaã la o pɔgeba mine ka ba ta da toŋ toma a wagere na.[6][5]

Bebiri kaŋa, Queen Oronsen da taa la tagetaa neŋ a Naa pɔgeba mine. Ka ba da taa nɔyeni ka ba da saã a o kyiiruu na kyɛ k'a Rerengejen da ba bebe a nayiriŋ. Bonso a o kyiiruu na da saã la, k'o da zo a nayiriŋ.[8][5]

O na da naŋ zo, a nayiri gurebo ane a Naa da sɔroo la, neŋ teɛroŋ ka ba da leɛ o wanneŋ a nayiri, kyɛ a da ba sereŋ taa eebo. O naŋ waana weary, o arɛɛ paaloŋ kaŋa ba naŋ boɔlɔ "Ugbo Laja" be ka ba da baŋ o a da boɔrɔ ka ba da de o leɛ wanneŋ a nayiriŋ. O ba sagebo da ko a nayiri gureba wahala, ka ba da ferɛ nyɔge o. Kyɛ da nyɛ la vuo zo gaa "Igbo Oluwa", pampana naŋ e sacred forest, kyɛ da bare a o zupili pɛnne (oja) a Ugbo Laja. A nayigurebo da wa ta la wagere kaŋa a leɛ de a zupili pɛnne gaa ko a King Rerengejen. "Ugbo Laja" pampana eɛ a sacred grove.[7][5]

A terra cotta sculptured enfuni kyaare a Queen Oronsen da taa la deɛbo yi "Igbo Oluwa" yi Ekpo Eyo (1931–2011), a Nigerian scholar ane anthropologist. O "enfuoni" naŋ be zitɔɔre k'o yeli ko a Owo k'o kombaŋ leɛ gaa a nayiriŋ kyɛ ka ba maŋ ko donne tɛɛtɛɛ kɔɔre ayi, teseŋ dried fish, colanut, alligator pepper, bitter cola ane boŋgyamaa kyaare a ritual (Igogo). O leɛ waabo poɔ o da polle la noɔre a naŋ gu a kingdom.[7][5]

Kpaaroŋ sere

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Igogo tigiri maŋ maalɛɛ beri 17 kyɛ piili neŋ Upeli yeltuuri yi Iloro naa. A namine maŋ taa la wederoŋ neŋ a Akowa of Iloro naa, naŋ e a traditional head ko a Iloro namine.[8] A Upeli yeltuuri maŋ de la beri 12 kyɛ maŋ de yelgyamaa paale teseŋ Utegi, Ugbabo, Uyanna ane Ugbate.[9] O meŋ eɛ wagere na waare fēē diibu na maŋ bebe.[10][11][12]

A wagere ŋa saŋa, kpaaroŋ bee noba boŋŋmeɛre ŋmeɛbo ba taa sori ane zupili vɔgeloo neŋ zutara vilibu ba taa eebo a Owo monarch, a Olowo a Owo, ba taa sori. A tigiri maŋ vɛŋɛɛ dɔba maŋ seɛ seɛre neŋ nyaa kpaŋkpolli, a Iloro Quarter dɔba maŋ boɔle la Ighares. Ba maŋ vɔgele la zupil-peɛlaa neŋ buffalo eele ayi ba nuuriŋ. Ba maŋ de la a eele ama tɔ ne taa ka ba naŋ seɛrɛ a paaloŋ poɔ ane ka ba naŋ wa gɛrɛ sacred ziiri a paaloŋ poɔ.[8][12]

A yel-erre ama poɔ, doŋaa zaa naŋ yi a niŋeŋ maŋ leɛ la bondiraa. A namine maŋ leŋ la ba zuri kyɛ naŋ seɛre a paaloŋ poɔ, a gaa nyɛ ba nɔnneba naŋ ko ba kyɔɔtaɛ. A monarch maŋ yɛre la suubu aŋa pɔge a seɛrɛ a paaloŋ lambo. A monarch seɛrɛ a daa poɔ meŋ eɛ a yel-eraa kaŋa na maŋ taa eebo a tigiri ŋa poɔ.[8][12]

Tɛmpileti:Gallery

Meŋ kaa kyɛ

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]

Sommo yizie

[maaleŋ | Maale eŋ yizie]
  1. "Festivals". www.owo-kingdom.net. Archived from the original on February 10, 2016. Retrieved April 14, 2016.
  2. "Ajibade emerges new Olowo of Owo". The Punch. Retrieved 12 July 2019.
  3. "A visit to Owo". Daily Trust. Archived from the original on August 11, 2016. Retrieved April 14, 2016.
  4. "Igogo festival begins". Nigerian Tribune. Archived from the original on April 25, 2016. Retrieved April 14, 2016.
  5. 1 2 3 4 5 6 "A Queen's Fury, a Kingdom's Blessing: The Unveiling of Owo's Igogo Festival, Ondo State". www.oriire.com. Retrieved 2024-12-31.
  6. 1 2 "Owo Celebrates Igogo Festival". The Nation. Lagos, Nigeria. Retrieved April 14, 2016.
  7. 1 2 3 Elisabeth Benard; Beverly Moon (21 September 2000). Goddesses Who Rule. Oxford University Press. pp. 125–. ISBN 978-0-19-535294-8.
  8. 1 2 3 4 Taiwo (April 15, 2016). "Spectacle as Owo celebrates Igogo festival". The Nation. Lagos, Nigeria. Retrieved September 30, 2015.
  9. "Owo stops beating of drums, shooting of guns for Igogo". The Nation. Lagos, Nigeria. Archived from the original on March 4, 2016. Retrieved April 14, 2016.
  10. Poynor, Robin (1987). Ako Figures of Owo and Second Burials in Southern Nigeria. Coleman African Studies Center. p. 86.
  11. "Traditional rulers can end insurgency". The Hope Newspaper. Retrieved April 20, 2015.
  12. 1 2 3 Abiodun, Taiwo (2024-10-05). "Owo agog, as Olowo unveils Oronshen statue at Igogo festival". The Nation. Lagos, Nigeria. Retrieved 2024-12-31.