Igogo Tigiri
| Aŋa yitaalombile | cultural event |
|---|---|
| Part of | culture of Nigeria |
| Paaloŋ | Nigeria |
| Indigenous to | Yoruba people |
| Located in the administrative territorial entity | Ondo |
| Bezie | Owo |
| Month of the year | September |
A Igogo Tigiri e la a Yoruba tigiri naŋ be Owo, Nigeria. O maŋ taa dii yuoni zaa a September ka ba ko puoraa ko a Queen Oronsen, a mythical pɔge Rerengejen.[1] A tigiri poɔ, a incumbent Olowo ko Owo, Oba Ajibade Gbadegesin Ogunoye III,[2] a nakpoŋ ko Owo Kingdom maŋ yɛrɛɛ bonsuuri aŋa pɔgeba neŋ coral beads, beaded gowns ane plaited hair.[3] A headgears yɛrebo ane caps neŋ a boŋŋmeɛre ŋmeɛbo ane malfare ŋmeɛbo ba maŋ taa sagebo a tigiri ŋa poɔ.[4][5]
O Waaloŋ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]A yizie ko a Igogo tigiri da parɛɛ yuomo 600 yi a reign ko Olowo Rerengejen. A monarch kulee Oronsen, napɔgɔ naŋ da, ba taa bammo ko a naa, a orisha. Bamine maŋ ko la a monarch libie ka a nɔmmo ba poɔrɔ meŋ. Queen Oronsen da mannewulee ka yel-erre mine la kyiiruu.[6][5]
Neɛ zaa ba taa sori k'o neɛ saaloŋ (bondiiri maaloo eŋɛ) o naŋ bebe bee kyiri kõɔ bare teŋɛ. O da ba sage ko noba lɛ, naŋ yi wɛre waana, ka ba wa ŋmɛ boŋŋmeɛre, bee lɔɔ, a daare o niŋeŋ.[7] King Rerengejen da kpaã la o pɔgeba mine ka ba ta da toŋ toma a wagere na.[6][5]
Bebiri kaŋa, Queen Oronsen da taa la tagetaa neŋ a Naa pɔgeba mine. Ka ba da taa nɔyeni ka ba da saã a o kyiiruu na kyɛ k'a Rerengejen da ba bebe a nayiriŋ. Bonso a o kyiiruu na da saã la, k'o da zo a nayiriŋ.[8][5]
O na da naŋ zo, a nayiri gurebo ane a Naa da sɔroo la, neŋ teɛroŋ ka ba da leɛ o wanneŋ a nayiri, kyɛ a da ba sereŋ taa eebo. O naŋ waana weary, o arɛɛ paaloŋ kaŋa ba naŋ boɔlɔ "Ugbo Laja" be ka ba da baŋ o a da boɔrɔ ka ba da de o leɛ wanneŋ a nayiriŋ. O ba sagebo da ko a nayiri gureba wahala, ka ba da ferɛ nyɔge o. Kyɛ da nyɛ la vuo zo gaa "Igbo Oluwa", pampana naŋ e sacred forest, kyɛ da bare a o zupili pɛnne (oja) a Ugbo Laja. A nayigurebo da wa ta la wagere kaŋa a leɛ de a zupili pɛnne gaa ko a King Rerengejen. "Ugbo Laja" pampana eɛ a sacred grove.[7][5]
A terra cotta sculptured enfuni kyaare a Queen Oronsen da taa la deɛbo yi "Igbo Oluwa" yi Ekpo Eyo (1931–2011), a Nigerian scholar ane anthropologist. O "enfuoni" naŋ be zitɔɔre k'o yeli ko a Owo k'o kombaŋ leɛ gaa a nayiriŋ kyɛ ka ba maŋ ko donne tɛɛtɛɛ kɔɔre ayi, teseŋ dried fish, colanut, alligator pepper, bitter cola ane boŋgyamaa kyaare a ritual (Igogo). O leɛ waabo poɔ o da polle la noɔre a naŋ gu a kingdom.[7][5]
Kpaaroŋ sere
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Igogo tigiri maŋ maalɛɛ beri 17 kyɛ piili neŋ Upeli yeltuuri yi Iloro naa. A namine maŋ taa la wederoŋ neŋ a Akowa of Iloro naa, naŋ e a traditional head ko a Iloro namine.[8] A Upeli yeltuuri maŋ de la beri 12 kyɛ maŋ de yelgyamaa paale teseŋ Utegi, Ugbabo, Uyanna ane Ugbate.[9] O meŋ eɛ wagere na waare fēē diibu na maŋ bebe.[10][11][12]
A wagere ŋa saŋa, kpaaroŋ bee noba boŋŋmeɛre ŋmeɛbo ba taa sori ane zupili vɔgeloo neŋ zutara vilibu ba taa eebo a Owo monarch, a Olowo a Owo, ba taa sori. A tigiri maŋ vɛŋɛɛ dɔba maŋ seɛ seɛre neŋ nyaa kpaŋkpolli, a Iloro Quarter dɔba maŋ boɔle la Ighares. Ba maŋ vɔgele la zupil-peɛlaa neŋ buffalo eele ayi ba nuuriŋ. Ba maŋ de la a eele ama tɔ ne taa ka ba naŋ seɛrɛ a paaloŋ poɔ ane ka ba naŋ wa gɛrɛ sacred ziiri a paaloŋ poɔ.[8][12]
A yel-erre ama poɔ, doŋaa zaa naŋ yi a niŋeŋ maŋ leɛ la bondiraa. A namine maŋ leŋ la ba zuri kyɛ naŋ seɛre a paaloŋ poɔ, a gaa nyɛ ba nɔnneba naŋ ko ba kyɔɔtaɛ. A monarch maŋ yɛre la suubu aŋa pɔge a seɛrɛ a paaloŋ lambo. A monarch seɛrɛ a daa poɔ meŋ eɛ a yel-eraa kaŋa na maŋ taa eebo a tigiri ŋa poɔ.[8][12]
Enfuomo
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]Meŋ kaa kyɛ
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- Tigiri na be Nigeria
- Ojude Oba festival
- Badagry Festival
Sommo yizie
[maaleŋ | Maale eŋ yizie]- ↑ "Festivals". www.owo-kingdom.net. Archived from the original on February 10, 2016. Retrieved April 14, 2016.
- ↑ "Ajibade emerges new Olowo of Owo". The Punch. Retrieved 12 July 2019.
- ↑ "A visit to Owo". Daily Trust. Archived from the original on August 11, 2016. Retrieved April 14, 2016.
- ↑ "Igogo festival begins". Nigerian Tribune. Archived from the original on April 25, 2016. Retrieved April 14, 2016.
- 1 2 3 4 5 6 "A Queen's Fury, a Kingdom's Blessing: The Unveiling of Owo's Igogo Festival, Ondo State". www.oriire.com. Retrieved 2024-12-31.
- 1 2 "Owo Celebrates Igogo Festival". The Nation. Lagos, Nigeria. Retrieved April 14, 2016.
- 1 2 3 Elisabeth Benard; Beverly Moon (21 September 2000). Goddesses Who Rule. Oxford University Press. pp. 125–. ISBN 978-0-19-535294-8.
- 1 2 3 4 Taiwo (April 15, 2016). "Spectacle as Owo celebrates Igogo festival". The Nation. Lagos, Nigeria. Retrieved September 30, 2015.
- ↑ "Owo stops beating of drums, shooting of guns for Igogo". The Nation. Lagos, Nigeria. Archived from the original on March 4, 2016. Retrieved April 14, 2016.
- ↑ Poynor, Robin (1987). Ako Figures of Owo and Second Burials in Southern Nigeria. Coleman African Studies Center. p. 86.
- ↑ "Traditional rulers can end insurgency". The Hope Newspaper. Retrieved April 20, 2015.
- 1 2 3 Abiodun, Taiwo (2024-10-05). "Owo agog, as Olowo unveils Oronshen statue at Igogo festival". The Nation. Lagos, Nigeria. Retrieved 2024-12-31.