xa

See also: Appendix:Variations of "xa"

Apalaí

Etymology

From Portuguese chá, from Cantonese 茶 (caa⁴, “tea”), from Proto-Sino-Tibetan *s-la.

Noun

xa

1. tea

Catalan

Etymology

Borrowed from Persian شاه (šâh).

Pronunciation

• IPA^(key): (Northern, Balearic, Central, Valencia) [ˈʃa]
• IPA^(key): (Northwestern) [ˈt͡ʃa]

Noun

xa m (plural xas)

1. shah (a king of Persia or Iran)

Further reading

• “xa”, in Diccionari de la llengua catalana [Dictionary of the Catalan Language] (in Catalan), second edition, Institute of Catalan Studies [Catalan: Institut d'Estudis Catalans], April 2007
• “xa”, in Gran Diccionari de la Llengua Catalana, Grup Enciclopèdia Catalana, 2026
• “xa” in Diccionari normatiu valencià, Acadèmia Valenciana de la Llengua.
• Alcover, Antoni Maria; Moll, Francesc de Borja (1963), “xa”, in Diccionari català-valencià-balear (in Catalan)

Cocopa

Noun

xa

1. water

References

• James Mack Crawford, Cocopa Dictionary (1989)

Deg Xinag

Etymology

From Proto-Athabaskan *x̣eˑ.

Noun

xa

1. grease
2. oil

References

• Deg Xinag Learners' Dictionary — Deg Xinag Ałixi Ni'elyoy, Alaska Native Knowledge Network, 2007

Eastern Pomo

Etymology

From Proto-Pomo *ʔahqʰá (“water”).

Noun

xa

1. water

References

• Sally McLendon, A grammar of Eastern Pomo (1975)

Galician

Pronunciation

• IPA^(key): /ˈʃa/ [ˈʃa]
• Rhymes: -a
• Hyphenation: xa

Etymology 1

Etymology tree

Latin iam

Old Galician-Portuguese ja

Galician xa

Inherited from Old Galician-Portuguese ja, from Latin iam.

Adverb

xa

1. already

Conjunction

xa

1. sometimes … sometimes

   Synonym: ora

   Xa ri, xa chora. ― Sometimes they laugh, other times they cry.

Etymology 2

From and older *jãa, from Latin Diāna. Cognate with Asturian xana, Old French gene, Romanian zână.

Alternative forms

• xan

Noun

xa f (plural xas)

1. (folklore) ghost, phantom
2. (folklore) fairy
   • 1886, M. Nunez González, O muíño dos tíos Mariquiñas:

     un térmeno medio entre os trasnos e as almas en pena; pero que participaban un pouco máis desta última condición, sólo que eran moi pacífecas, pois nunca se soubo que se metesen con nadie non metendose primeiro con elas. A estas pantasmas chamabanlle xás; abundaban como as moscas no mes da Agosto, e eran pola súa bondá, pouco temidas dos labregos.

     ... a middle term in between elves and banshees, but a little closer to the latter ones and more peaceful, since they never messed with nobody if not disturbed first. These ghosts were called xas; they abounded as flies in August, and, because of they good temper, they were little feared by the peasants.

Etymology 3

Ultimately from Persian شاه (šâh).

Noun

xa m (plural xas)

1. shah (title of Persian kings)

References

• Seoane, Ernesto Xosé González; Granja, María Álvarez de la; Agrelo, Ana Isabel Boullón (2006–2022), “ja”, in Dicionario de Dicionarios do galego medieval [Dictionary of dictionaries of Medieval Galician] (in Galician), Santiago de Compostela: Instituto da Lingua Galega
• Antón Santamarina, Ernesto X. González Seoane, María Álvarez de la Granja, editors (2003–2018), “xa”, in Tesouro informatizado da lingua galega (in Galician), Santiago de Compostela: Instituto da Lingua Galega
• Rosario Álvarez Blanco, editor (2014–2024), “xa”, in Tesouro do léxico patrimonial galego e portugués (in Galician), Santiago de Compostela: Instituto da Lingua Galega, →ISSN
• Xans on the Galician Wikipedia.Wikipedia ^gl

Gun

Alternative forms

• hà (Nigeria)

Pronunciation

• IPA^(key): /xà/

Noun

xà (Benin)

1. basket

Paipai

Noun

xa

1. water

Somali

Noun

xa ?

1. The name of the Latin script letter X/x.

See also

• (Latin-script letter names) ba, ta, jeem, xa, kha, deel, ra, siin, shiin, dha, cayn, gayn, fa, qaff, kaaf, laan, miim, nun, waw, ha, ya, a, e, i, o, u

Tagalog

Pronunciation

• (Standard Tagalog) IPA^(key): /siˈja/ [ˈʃa]
  • IPA^(key): (no palatal assimilation) /siˈja/ [ˈsja]
• Rhymes: -a
• Syllabification: xa

Pronoun

xa (Baybayin spelling ᜐᜒᜌ) (text messaging, Internet slang)

1. alternative form of siya

Tày

Etymology

From Proto-Tai *kraᴬ (“to seek”). Cognate with Northern Thai ᩉᩣ, Lao ຫາ (hā), Lü ᦠᦱ (ḣaa), Tai Dam ꪬꪱ, Shan ႁႃ (hǎa), Tai Nüa ᥑᥣᥴ (xáa), Ahom 𑜁𑜡 (khā) or 𑜁𑜞𑜠 (khra), Zhuang ra, Saek หร่า, Thai หา (hǎa).

Pronunciation

• (Thạch An – Tràng Định) IPA^(key): [saː˧˧]
• (Trùng Khánh) IPA^(key): [saː˦˥]

Verb

xa (Nôm form 賒,車,俥)

1. to search, look for

   xa pi̱ noọng ― to search for brothers

   xa fừn ― to gather firewood

   xa chèn ― to earn money

2. to want

   Mầư xa thai lỏ?

   You wanna die?

Synonyms

• tím
• thắp

Derived terms

• xa pắt

References

• Hoàng Văn Ma; Lục Văn Pảo; Hoàng Chí (2006), Từ điển Tày-Nùng-Việt [Tay-Nung-Vietnamese dictionary] (in Vietnamese), Hanoi: Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa Hà Nội
• Lương Bèn (2011), Từ điển Tày-Việt [Tay-Vietnamese dictionary]‎^[1][2] (in Vietnamese), Thái Nguyên: Nhà Xuất bản Đại học Thái Nguyên
• Dương Nhật Thanh; Hoàng Tuấn Nam (2003), Hoàng Triều Ân, editor, Từ điển chữ Nôm Tày [A Dictionary of (chữ) Nôm Tày]‎^[3] (in Tày and Vietnamese), Hanoi: Nhà xuất bản Khoa học xã hội [Social Sciences Publishing House]

Tipai

Noun

xa

1. (Jamul) water

References

• Amy Miller, A Grammar of Jamul Tipay

Venda

Verb

xa

1. to dry up

Vietnamese

Pronunciation

• (Hà Nội) IPA^(key): [saː˧˧]
• (Huế) IPA^(key): [saː˧˧]
• (Saigon) IPA^(key): [saː˧˧]
• Homophone: sa (Northern Vietnam)

• Audio (Hà Nội):

  (file)

• Audio (Saigon):

  (file)

Etymology 1

Sino-Vietnamese word from 賒.

Attested in Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng kinh (佛說大報父母恩重經) as 𬚞 (modern SV: khả da), 可賒 (MC khaX syae) (modern SV: khả xa) and 可車 (MC khaX tsyhae) (modern SV: khả xa).

Displaced native ngái in the major dialects.

Adjective

xa

1. far

   Synonym: ngái

   Antonym: gần

   rất gần rất xa ― so close, (yet) so far [song name]

Derived terms

• bao xa
• cao chạy xa bay
• cao xa
• chia xa
• điều khiển từ xa
• gần đất xa trời
• gần xa
• lo xa
• nhảy xa
• nhập thành xa
• nhìn xa trông rộng
• nói gần nói xa
• phòng xa
• sâu xa
• tầm nhìn xa
• vùng sâu vùng xa
• xa cách
• xa gần
• xa khơi
• xa lạ
• xa lánh
• xa lắc xa lơ
• xa lìa
• xa rời
• xa tít
• xa tít mù khơi
• xa vắng
• xa vời
• xa xa
• xa xăm
• xa xôi
• xa xưa

Etymology 2

Sino-Vietnamese word from 車. Compare hè and hạ, chè and trà.

Noun

xa (classifier con, quân)

1. (xiangqi, chess) rare form of xe

Romanization

xa

1. Sino-Vietnamese reading of 車

Derived terms

• chiến xa
• hoả xa
• xa lộ

See also

Xiangqi pieces in Vietnamese quân cờ tướng (layout · text)
tướng, soái	sĩ	tượng, tịnh	mã	xe, xa	pháo	tốt, chốt

Etymology 3

Sino-Vietnamese word from 奢.

Adjective

xa

1. (only in compounds) extravagant, wasteful

Derived terms

• kiêu xa
• xa hoa
• xa xỉ
• xa xỉ phẩm

Etymology 4

Combining form

xa

1. reduplicant of xót, only used in xót xa

Xhosa

Pronunciation

• IPA^(key): [kǁá]

Conjunction

xá

1. when, if [with participial]