Beaulyko fiordoa

Beaulyko fiordoa
Beaulyko fiordoa
	Interes Zientifiko Bereziko Gunea
Mota	firth (en)
Geografia
Koordenatuak	57°29′34″N 4°19′25″W / 57.492666°N 4.323664°W
Estatu burujabe	Erresuma Batua
Herrialdea	Eskozia
Eskoziako kontseilu gunea	Highland
Ur-gorputza	Morayko fiordoa

Beaulyko fiordoa (Eskoziako gaeleraz: Linne Fharair) Eskoziako iparraldean dagoen fiordo bat da. Beauly eta Ness ibaien irteera da. Beaulyko fiordoa mendebaldeko muturrean Beauly herriak eta ekialdeko muturrean Invernessek mugatzen du, non Moray fiordoan isurtzen den.

Beste hainbat ur-ibilgu Beauly fiordora isurtzen dira, besteak beste, Moniack eta Redcastle Burns, eta Kaledoniako ubidea. Itsasbeheran, fiordoaren iparraldeko eta mendebaldeko kostaldeek lokatz-lautada zabalak dituzte, baita harkaitz sakabanatuak ere. Zerra handia fiordoko hegazti urtar ohikoenetako bat da.

1982an, Beaulyko fiordoa zeharkatzen zuen lehen zubia ireki zen Iparraldeko eta Hegoaldeko Kessock artean, Kessock zubia izenarekin ezagutzen dena. A9 errepidearen parte gisa, zubiak Inverness Black Isle-rekin lotu zuen lehen aldiz. Aurretik, Kessock ferryak zeharkatzen zuen firth-a bere ekialdeko muturrean XV. mendetik . ^[1]

Gaur egun, Beaulyko fiordo inguruko errepideak txirrindularientzako zirkuitu ezaguna dira. Hala ere, A862 errepidea (firth-aren hegoaldeko kostaldean zehar) gero eta jendetsuagoa da, eta ibilbidea zaildu egiten da puntako orduetan. ^[2] Fiordoaren kostaldean hondartza hareatsurik ez dagoen arren, harri-koskorrak bikainak dira txapasta egiteko, eta ilunabarra irudikatu nahi duten artisten artean ezagunak dira.

Beaulyko fiordoak uholdeetarako joera du, eta kostaldeko komunitateei eragiten die, hala nola Bunchrew eta Redcastle. Arazo hau bereziki larria da euri jasa handien ondoren, hala nola 2020ko Ciara ekaitzean . ^[3]

Beaulyko fiodoa eskoziar gaeleraz Poll an Ròid izenarekin ere ezagutzen da, "Gurutzearen Urmaela" esan nahi duena. Izen hori Eskoziako mendebaldeko kostaldean erabiltzen da gehienbat, eta Invernesseko Kolegioko Fraideek fiordoko irlatxo batean eraikitako gurutzeari egiten dio erreferentzia.

Historia

Gertu dagoen Munlochyn egindako ikerketetatik abiatuta, zientzialariek aurreikusten dute Beaulyko fiordoaren 55 metroko altuerako glaziar bat egon zela garai batean, eta haren urtutako urak Munlochy haranera isurtzen zirela. Hala ere, Azken Glazizioa amaitu zenean, izotza pixkanaka atzera egin zuen, fiordoa eta inguruko muino malkartsuak utziz.

Beaulyko firordoaen hainbat antzinako hilobi aurki daitezke, eta gutxienez batek zurezko eta giza aztarnak dituela jakinarazi da.

Ptolomeoren Britainiar Uharteen geografian, Erromatar Inperioaren goreneko unean K.o. 150. urte inguruan idatzia, Beaulyko fiordoari "Varar estuarioa" deitu dakioke ^[4] —William J. Watson eskoziar jakintsuak babesten duen ikuspegia ^[5] .

XIX. mendearen amaieran, fiordoa gatazka askoren iturria izan zen bertan zeuden arrantzaleen eta Morayko fiordoko beste arrantzaleen artean. Morayko arrantzaleen arabera, Beaulyko fiordoko (neguko hilabeteetan arrain gazteak bizi diren tokian) ijito-sardina arrainaren arrantza handiak haien populazioaren beherakada eragin zuen. Horrek eremu horretan ijito-sardina arrainaren arrantza debekatzeko eskaerak ekarri zituen.

Ilunabarra Beaulyko fiordoaren gainean, hegoaldeko ertzetik ikusita
Beaulyko fiordoa Kessock zubirantz begira, urrunean ikusten dena
Beaulyko fiordoaren iparraldeko ertzean zehar doan errepidea, Beaulytik North Kessock-era