Edukira joan

Ida A. Bengtson

Wikipedia, Entziklopedia askea
Ida A. Bengtson

Bizitza
JaiotzaHarvard, 1881eko urtarrilaren 17a
Heriotza1952ko irailaren 6a (71 urte)
Hobiratze lekuaHarvard Cemetery (en) Itzuli
Hezkuntza
HeziketaNebraska-Lincoln Unibertsitatea
Chicagoko Unibertsitatea
Jarduerak
Jarduerakbakteriologoa
Jasotako sariak
KidetzaSociety for Experimental Biology (en) Itzuli
Zientziak Aurrera Egiteko Elkarte Amerikarra
Find a Grave: 20452979 Edit the value on Wikidata

Ida Albertina Bengtson (Harvad, Nebraska, 1881eko urtarrilaren 17a - 1952ko irailaren 6a) estatubatuar bakteriologoa izan zen, organismo anaerobikoekin egindako lanagatik ezaguna.[1][2] Ph.D. lehen emakumea izan zen Estatu Batuetako Osasun Publikoko Zerbitzuko Higiene Laborategian lan egiteko kontratatua, Osasun Institutu Nazionaletan. Clostridium botulinum, gangrena gaseosoaren toxinetarako arauak eta antitoxinak sailkatzeko egindako lanengatik da ezaguna.[3][4][5]

Bizitza eta hezkuntza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ida Bengtson Harvaden (Nebraska) jaio zen 1881ean, suediar etorkinen alaba gisa. Nebraskako Unibertsitatera joan zen eta 1903an graduatu zen matematika eta hizkuntzetako tituluekin.[6]

Bere karreraren hastapenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Graduatu ondoren, Bengtson AEBetako Geologia Zerbitzuko Liburutegian hasi zen lanean. Lana ez zitzaiola asko interesatzen ikusita, gertuko lagun batekin hitz egin zuen, eta hark unibertsitatera itzultzera bultzatu zuen. 1911n, Chicagoko Unibertsitatean sartu zen bakteriologia ikastera, eta 1913an lizentziatura eta doktoretza lortu zituen, biak Chicagoko Unibertsitatean. Ikasten ari zela, Chicagoko Osasun Departamentuan ere egin zuen lan bakteriologo gisa, 1915ean. 1916an Estatu Batuetako Osasun Publikoko Zerbitzuko Higiene Laborategian (geroago Osasun Institutu Nazionalen zati bat) lan egiteko kontratatutako lehen emakumea izan zen. IDAk zientzialari osagarriak kontratatzeko bidea erraztu zuen NIHetan, eta eragin handiko beste emakume batzuekin lan egin zuen, hala nola Alice Evansekin, Estatu Batuetako Bakteriologoen Elkarteko lehen emakume presidentea izan zenarekin.[6][7]

Ida Albertina Bengstsonek 30 urteko ibilbidea izan zuen. 1946an erretiratu zen. Argitapen eta ekarpen handia egin zuen bakteriologiaren eta osasun publikoaren alorrean. Ida Bengstson 1952an hil zen.[2]

Lan nagusiak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Ida A. Bengtson laborategian lanean

Tifusa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

NIH-n kontratatu ondoren, Bengtson-ek AEBetan zehar zabaltzen ari zen 1917ko tetanos-agerraldia kutsatutako txerto-eskarifikatzaile sorta batean egon zitekeela deskubritzen lagundu zuen. Aurkikuntza honen ondoren, Bengtson Estatu Batuetako hainbat komunitatetan agertzen ziren gaixotasun infekziosoak sakonago ikertzen hasi zen. Ikerketa honek tifusaren aurkako txerto bat ekoiztea eta, agian, bere karreraren ekarpenik esanguratsuena barne hartu zuen: osagarria finkatzeko proba. Proba horrek aurkikuntza iraultzaileetara eraman zuen gaixotasunen bereizketaren detekzioari dagokionez, Mendi Harritsuetako sukarra eta Q sukarra barne.

Clostridium botulinum

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bengtsonen lorpen zientifiko esanguratsuena oilaskoetan gaixotasun paralitiko bat eragiten duen Clostridium botulinum izeneko organismoari dagokiona izan zen. Organismo hau Emile van Ermengamek ezagutu eta isolatu zuen lehen aldiz 1895ean, botulismo agerraldi batean inplikatutako etxeko urdaiazpiko onduarengandik.[8] Isolatuak jatorrian Bacillus botulinus zuen izena, latinezko saltxitxa hitzetik, botulus. ("Saltxitxek eragindako intoxikazioa" arazo arrunta izan zen XVIII. eta XIX. mendeetako Alemanian, eta ziurrenik botulismoak eragin zuen).[9] Hala ere, ondorengo agerraldietako isolamenduak beti izan ziren anaerobikoak, esporak sortzen zituztenak, eta horregatik Bengtsonek organismoa Clostridium generoan kokatzea proposatu zuen, Bacillus generoa esporak sortzen zituzten makilatxo aerobikoetara mugatuta baitzegoen.[10][11]

Trakoma

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1924an, Ida Rollara (Missouri) bidali zuten, trakoma kasu asko zegoen toki batera, gaixotasun horren etiologia aztertzeko. Infekziosoa zela jakina bazen ere, ez zekiten zer agentek eragin zuen.[6]

Bengtsonek zazpi urte eman zituen Rollan, eta han zuzendu zuen une hartan herrialdean zegoen gaixotasunean espezializatutako lau ospitaleetako bat. Kausa aurkitzea lortu ez arren (gaur egun ezaguna den Chlamydia trachomatis), Bengtsonen ikerketak gaixotasunaren progresioa gutxitzea lortu zuen.[6]

Toxinak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1935-1936 bitartean, gas gangrena toxina eta antitoxinen estandarra prestatzeagatik ere ezaguna da.[5] Bengtsonen beste ikerketa-interesetako bat tifusa zen, interes izugarri arriskutsua eta berak, tifusaren beste ikertzaile askok bezala, azkenean gaixotasuna hartu zuen, nahiz eta guztiz sendatu zen.[5] Bere "Rickettsiaceae" familiari buruzko kapitulua bere erretiro ofizialaren ondoren Bergey's Manual of Determinative Bacteriology eragingarriaren seigarren edizioan agertu zen.[2]

Sariak eta aintzatespenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • 1947an American Typhus Commission-en Tifus Domina eman zioten.[12]

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ (Gaztelaniaz) Stadler, Marta Macho. (2023-01-17). «Ida Albertina Bengtson, bacterióloga» Mujeres con ciencia (kontsulta data: 2025-02-07).
  2. 1 2 3 (Ingelesez) Lindenmann, Jean. (2005-11-03). «Women Scientists in Typhus Research During the First Half of the Twentieth Century» Gesnerus 62 (3-4): 257–272.  doi:10.1163/22977953-0620304005. ISSN 0016-9161. (kontsulta data: 2025-02-07).
  3. ↑ (Ingelesez) «Bengtson, Ida - Office of NIH History and Stetten Museum» history.nih.gov (kontsulta data: 2025-02-07).
  4. ↑ (Ingelesez) «Early Women Scientists at the NIH - Office of NIH History and Stetten Museum» history.nih.gov (kontsulta data: 2025-02-07).
  5. 1 2 3 «The Evening Independent - Google News Archive Search» news.google.com (kontsulta data: 2025-02-07).
  6. 1 2 3 4 (Gaztelaniaz) Stadler, Marta Macho. (2023-12-28). «Ida Albertina Bengtson, la bibliotecaria que se propuso ser bacterióloga y estudiar las enfermedades infecciosas» Mujeres con ciencia (kontsulta data: 2025-02-07).
  7. ↑ (Ingelesez) Parascandola, J. (1998-09). «Alice Evans, an early woman scientist at NIH» Public Health Reports 113 (5) (kontsulta data: 2025-02-07).
  8. ↑ (Alemanez) Ermengem, E.. (1897-02). «Ueber einen neuen anaëroben Bacillus und seine Beziehungen zum Botulismus» Zeitschrift für Hygiene und Infectionskrankheiten 26 (1): 1–56.  doi:10.1007/BF02220526. ISSN 0300-8584. (kontsulta data: 2025-02-07).
  9. ↑ Erbguth, Frank J.. (2004-03). «Historical notes on botulism, Clostridium botulinum, botulinum toxin, and the idea of the therapeutic use of the toxin» Movement Disorders: Official Journal of the Movement Disorder Society 19 Suppl 8: S2–6.  doi:10.1002/mds.20003. ISSN 0885-3185. PMID 15027048. (kontsulta data: 2025-02-07).
  10. ↑ Bengtson, I. A.. Studies on organisms concerned as causative factors in botulism. (kontsulta data: 2025-02-07).
  11. ↑ (Ingelesez) Hauschild. (2018-12-13). Clostridium Botulinum: Ecology and Control in Foods. CRC Press ISBN 978-1-351-46004-0. (kontsulta data: 2025-02-07).
  12. ↑ «Dr. Ida A. Bengston | Office of History, National Institutes of Health» onih.pastperfectonline.com (kontsulta data: 2025-02-08).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Ida_A._Bengtson&oldid=10711729"(e)tik eskuratuta