Edukira joan

Langeac

Langeac
Langeac
Frantziako udalerria
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Auvernia-Rodano-Alpeak
DepartamenduaLoira Garaia
BarrutiBrioudeko barrutia
Kantonamenducanton of Langeac
Izen ofizialaLangeac
Jatorrizko izenaLangeac
Posta kodea43300
Geografia
Koordenatuak45°06′01″N 3°29′39″E / 45.1003°N 3.4942°E / 45.1003; 3.4942
Mapa
Azalera33,94 km²
Altitudea488 m, 951 m eta 658 m
MugakideakAubazat, Chanteuges, Chazelles, Ferrussac, Mazeyrat-d'Allier, Pébrac, Pinols, Saint-Arcons-d'Allier eta Tailhac
Demografia
Biztanleria3.499 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 1.865 (%53,9) (%46,1) 1.595 alt_right
Dentsitatea103 bizt/km²
langeac.fr

Langeac (frantsesez eta ofizialki: Langeac) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. Azken erroldaren arabera 3.499 biztanle zituen 33,9 km²-ko azaleran.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Aubazat, Chanteuges, Chazelles, Ferrussac, Mazeyrat-d'Allier, Pébrac, Pinols, Saint-Arcons-d'Allier eta Tailhac.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
LangeacLangeac
Població amb 412 habitants (2000)Chanteuges (4,3 km)
Població amb 21 habitants (2000)Arlet (6,2 km)
Població amb 184 habitants (2000)Aubazat (6,2 km)
Població amb 195 habitants (2000)Cerzat (6,9 km)
Població amb 81 habitants (2000)Tailhac (7,0 km)
Població amb 81 habitants (2000)Ferrussac (7,3 km)
Població amb 126 habitants (2000)Pébrac (7,8 km)
Població amb 198 habitants (2000)Chilhac (7,8 km)

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima erdikontinental eta mendi-ertzetako klima du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfa motakoa da: klima epela, uda beroa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Massif Centraleko hego-ekialdeako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: urteko prezipitazioa 1000-1500 mm artekoa, gutxiena udan, gehiena udazkenean)[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H1c zonan dago[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 10 °C-koa da, 16,2 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 609 mm-koa da, urtarrilean 7,1 euri-egun eta uztailean 6,4 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Chavaniac-Lafayette udalerrian dago, 9,5 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 10,5 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 766,4 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 41,5 °C-koa da, 2020ko uztailaren 31an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -22,7 °C-koa da, 1987ko urtarrilaren 12an lortua[oh 1][5].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 9,5 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena uztaila da (18,5 °C) eta hotzena urtarrila (1,8 °C). Urteko prezipitazioa 705 mm-koa da; hilabeterik euritsuena maiatza da (82 mm) eta lehorrena otsaila (34 mm).[6]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,16 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (9,2 °C) baino 1,1 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2015, 2022, 2023, 2024 eta 2025. Urterik beroena 2023 izan zen (11,1 °C) eta hotzena 1963 (8,3 °C).[6]

    Datu klimatikoak (Langeac)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 1.8 2.3 5.4 8.3 12.4 16.4 18.5 17.9 13.5 10.1 5.4 2.6 9.5
Pilatutako prezipitazioa (mm) 41 34 35 61 82 73 63 68 71 70 66 43 705
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (9,2 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+0,1−0,5+0,6+0,7+0,9+1,3+0,6+0,8−0,8−0,2+0,2+0,3
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 20 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (9,2 °C)
+2 °C−2 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[7]

BiztanleriaUrtea1000200030004000500060001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 1.595 gizon, 1.865 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
1.25
 
95+
 
3.22
0.63
 
90-94
 
4.40
2.88
 
85-89
 
7.51
6.08
 
80-84
 
4.18
6.33
 
75-79
 
4.66
6.71
 
70-74
 
9.33
9.28
 
65-69
 
9.01
6.96
 
60-64
 
8.53
9.15
 
55-59
 
7.94
10.28
 
50-54
 
7.45
6.46
 
45-49
 
6.33
3.32
 
40-44
 
3.27
4.89
 
35-39
 
3.06
2.82
 
30-34
 
3.43
5.14
 
25-29
 
2.36
3.95
 
20-24
 
2.63
4.89
 
15-19
 
2.73
4.14
 
10-14
 
4.18
3.13
 
5-9
 
3.00
1.69
 
0-4
 
2.79
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[8].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Langeac udalerrian 3.210 biztanle zeuden eta 1.805 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 1,78 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 49,6), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren gainetik (% 39,2).[10]

3.210biztanle
1.805elkarbizitza-unitate
1,78lagun elkarbizitza-unitateko
856familia
Udalerria
% 12
% 26
% 9
% 50
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 856 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (477). Guraso bakarreko 154 familietatik 125etan ama zen guraso bakarra. 559 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 169k seme-alaba bakarra zuten etxean, 93k bi, eta 35k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 225 bikoteetatik 39tan (% 17,3) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.[10]

477
225
154
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean559
Seme-alaba bat169
Bi seme-alaba93
Hiru seme-alaba25
Lau edo gehiago10

15 urte edo gehiago zituzten 3.144 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 8,7 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 37,7. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 65-79 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 58,2). 80 urte edo gehiagoko 467 biztanleetatik 303 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 164 kolektibitateren batean.[10]

Bakarrik bizi da
15-24% 9
25-39% 25
40-54% 25
55-64% 31
65-79% 33
80 +% 38
Bikotean bizi da
15-24% 15
25-39% 51
40-54% 55
55-64% 56
65-79% 58
80 +% 33

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 35,1 ezkonduta zegoen, eta beste % 14,4 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 10,7 izatezko bikotean eta % 3,8 PACS bidez lotuta). % 29,9 ezkongabeak ziren, % 12,8 alargunak eta % 7,7 dibortziatuak.[10]

Ezkonduta% 35,1
Ezkongabea% 29,9
Alarguna% 12,8
Izatezko bikotean% 10,7
Dibortziatuta% 7,7
PACS bidez lotuta% 3,8

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 45,0), eskulangileak (% 16,2), enplegatuak (% 12,7), erdi-mailako lanbideak (% 10,0). Talde nagusia (erretiratuak, % 45,0) Loira Garaia departamenduko batez bestekoaren (% 37,0) gainetik dago. 19 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 1,1).[10]

Udalerria
% 10
% 13
% 16
% 45
Loira Garaia
% 14
% 14
% 16
% 37
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 2.665 etxebizitza zeuden. Horietatik 1.803 egoitza nagusi ziren, 319 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 542 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (1.823), eta apartamentuak gutxi ziren (835). Egoitza nagusietatik 1.117 beren jabearen bizilekuak ziren, 648 alokairuan zeuden, 143 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 38 doan lagata.[11]

2.665etxebizitza
1.803egoitza nagusi
1.823etxe
835apartamentu

Etxebizitza multzoa

1.803
319
542
Egoitza nagusia (1.803)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (319)Hutsik (542)

Etxe mota

1.823
835
Etxea (1.823)Apartamentua (835)

Jabetza egoera

1.117
648
Jabeak (1.117)Alokairuan (648)HLM (143)Doan lagata (38)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (465).[11]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik246
1919-1945254
1946-1970434
1971-1990465
1991-2005225
2006-2020144

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (644). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (694 etxebizitzatan). 1.044 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 887 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 561tan bi edo gehiago.[11]

Gela kopurua

1 gela34
2 gela180
3 gela431
4 gela515
5 gela edo gehiago644

Berogailu mota

331
353
694
394
Gas sarea (331)Fuel-olioa (353)Elektrizitatea (694)Gas botila (31)Bestelakoak (394)

Aparkalekua eta ibilgailuak

1.044aparkalekua
887ibilgailu 1
561ibilgailu 2+

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 1.799 biztanleetatik 1.302 aktibo ziren (% 72,4), horietako 1.161 lanean (% 64,5) eta 141 langabezian (aktiboen % 10,8).

1.79915-64 urteko biztanle
% 72,4aktibo
% 64,5lanean
% 10,8langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 48,8
25-54 urte% 85,9
55-64 urte% 55,3
Gizonak% 73,9
Emakumeak% 70,6

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 16,5
BEPC, brebeta% 13,3
CAP-BEP% 15,3
Batxilergoa% 7,4
Goi-mailako +2% 7,2
Goi-mailako +3/4% 7,8
Goi-mailako +5% 6,2

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 10,8). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

497 ez-aktibotik 99 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 19,9), 141 erretiraturik zeuden (% 28,4) eta 257 bestelako ez-aktibo ziren (% 51,7).

Ez-aktiboak

% 20
% 28
% 52
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 11
% 21
% 30
% 29
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 1.793 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 1.161 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

1.793enplegu udalerrian
% 83,3soldatapeko
% 16,7ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 22.650 eurokoa zen, eta biztanleen % 18 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

22.650 €diru-sarreren mediana▼ Dep.: 25.140 €
% 18,0pobrezia-tasa▲ Dep.: % 12,4

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 280 komertzioetatik, 8 erauzte enpresak ziren, 12 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 11 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 25 eraikuntza enpresak ziren, 69 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 25 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 13 finantziazio enpresak ziren, 12 higiezinen enpresak ziren, 24 zerbitzu enpresak ziren, 39 administrazio publikoko enpresak ziren eta 29 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[12]

2009an zeuden norbanakoentzako 74 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 6 banku bulegoak, 2 funerariak, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 autoeskolak, 1 igeltseroa, 4 margolariak, 4 zurginak, 4 iturginak, 1 argiketaria, 2 eraikuntza enpresak, 11 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 2 aldi baterako lan enpresak, 17 jatetxeak, 5 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.[13]

2009an zeuden 34 establezimendu komertzialetatik, 3 supermerkatuak, 2 brikolaje denda handika, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 5 okindegiak, 5 harategiak, 2 liburu dendak, 4 arropa dendak, 2 zapata-dendak, 2 elektrotresna dendak, 1 kirol-denda zen, 1 drogeria zen, 1 lurrin-denda zen, 2 bitxi-dendak eta 2 lore-dendak ziren.[14]

2000. urtean Langeac udalerrian 30 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.156 hektarea erabiltzen.[15]

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an tratamendu laburretarako ospitale 1 , iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, 3 botika eta 2 anbulantzia zegoen.

2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Langeac udalerrian 2 Bigarren Hezkuntza ikastetxe zeuden 402 ikaslekin.

  1. ↑ Estazioko erregistroak 1980ko urtarrilaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 2,2 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  3. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  4. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  5. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Chavaniac-Lafa », fiche climatologique. .
  6. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  7. ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  8. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  9. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  10. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  11. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  12. ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  13. ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
  14. ↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009
  15. ↑ Exploitations agricoles

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]