Narbona
| Narbona Narbonne Narbona | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Frantziako udalerria | |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatu burujabe | |||||||||||
| Frantziaren banaketa administratiboa | metropolitar Frantzia | ||||||||||
| Eskualdea | |||||||||||
| Departamendua | |||||||||||
| Barruti | Narbonneko barrutia | ||||||||||
| Alkatea | Jacques Bascou | ||||||||||
| Izen ofiziala | Narbonne | ||||||||||
| Jatorrizko izena | Narbonne Narbona | ||||||||||
| Posta kodea | 11100 | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°11′05″N 3°00′13″E / 43.1847°N 3.0036°E | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 172,96 km² | ||||||||||
| Altitudea | 285 m, 0 m eta 52 m | ||||||||||
| Mugakideak | Armissan, Bages, Bizanet, Coursan, Cuxac-d'Aude, Fleury, Gruissan, Marcorignan, Montredon-des-Corbières, Moussan, Névian, Port-la-Nouvelle, Peyriac-de-Mer, Saint-André-de-Roquelongue eta Vinassan | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 57.587 (2023ko urtarrilaren 1a) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 333 bizt/km² | ||||||||||
| Informazio gehigarria | |||||||||||
| Hiri senidetuak | Aosta, Grosseto, Salford eta Weilheim in Oberbayern | ||||||||||
| narbonne.fr | |||||||||||
Narbona[1] (frantsesez: Narbonne, naʁ.bɔn ahoskatua; okzitanieraz: Narbona, naɾ.ˈbu.nɔ ahoskatua; latinez: Narbo, ˈnar.boː ahoskatua; latin berantiarrez: Narbona) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aude departamenduan dago, Okzitania eskualdean. Azken erroldaren arabera 57.587 biztanle zituen 172,96 km²-ko azaleran.
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Erromatarrek k. a. 118an Narbo Martius izeneko kolonia sortu zuten. Kolonia via Domitia bidean zegoen, Galia hegoaldea zeharkatuz Italia eta Hispania lotzen zituena. Orduko Narbona Galia Transalpinoa edo Galia Narbonensis probintziako hiriburua izan zen eta Erromatar Inperioaren gainbeherara arte Galiako hiri nagusienetariko bat izan zen, bi kilometro koadro baino gehiagoko azalera zuena.
436an bisigodoen setioari eutsi arren, 462an Tolosako Erresuma Bisigodoan sartu zen. 718ra arte bisigodoen eskuetan izan zen, urte hartan Iberiar penintsulatik zetozen musulmanek konkistatu baitzuten. 759an bertokoek garnizio musulmana sarraskitu eta hiria frankoei eman zien, bere lege tradizionalak mantentzearen truke.[2] Erdi Aroan Narbona bi jaurerrien eskuetan zegoen: artxidiozesia eta bizkonderria.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Armissan, Bages, Bizanet, Coursan, Cuxac-d'Aude, Fleury, Gruissan, Marcorignan, Montredon-des-Corbières, Moussan, Névian, Port-la-Nouvelle, Peyriac-de-Mer, Saint-André-de-Roquelongue eta Vinassan.
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri eta hiri senidetuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Narbonak lau herri senide ditu:[3]
Klima
[aldatu | aldatu iturburu kodea]CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima mediterraneo garbia du[4]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Csa motakoa da: Mediterraneoko klima epela, uda bero eta lehorrarekin[5]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria klima mediterraneo du, eta Proventza eta Lengadoka-Roselloneko klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio urriak udan; eguzkialdi oso ona (2600 ordu/urte); uda beroa (21,5 °C); haize gogorrak; laino gutxi)[6]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H3 zonan dago[7].
1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 15,2 °C-koa da, 0,5 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 573 mm-koa da, urtarrilean 5,2 euri-egun eta uztailean 2,5 egun izanik[4]. 1991-2020 aldirako, udalerrian bertan dagoen Météo-France estazioan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 15,3 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 635,3 mm-koa delarik[8]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 42,1 °C-koa da, 2023ko abuztuaren 23an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -8,1 °C-koa da, 2012ko otsailaren 8an lortua[oh 1][8].
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Biztanleria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[9]
| Biztanleria-piramidea 2022 Guztira: 26.129 gizon, 30.546 emakume | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[10]. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Hazkunde begetatiboa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
Familiak eta etxeguneak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023 erroldaren arabera, Narbonne udalerrian 56.440 biztanle zeuden eta 30.134 elkarbizitza unitate[oh 2], hau da, 1,87 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 48,3), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren gainetik (% 39,2).[12]
Udalerrian 15.265 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (6.909). Guraso bakarreko 3.805 familietatik 3.026etan ama zen guraso bakarra. 7.934 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 3.754k seme-alaba bakarra zuten etxean, 2.376k bi, eta 1.201k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 4.551 bikoteetatik 656tan (% 14,4) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.[12]
15 urte edo gehiago zituzten 48.963 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 21,6 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 43,8. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 65-79 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 59,7). 80 urte edo gehiagoko 4.570 biztanleetatik 4.030 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 540 kolektibitateren batean.[12]
15 urte edo gehiagoko biztanleen % 35,5 ezkonduta zegoen, eta beste % 14,5 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 9,8 izatezko bikotean eta % 4,7 PACS bidez lotuta). % 31,1 ezkongabeak ziren, % 8,4 alargunak eta % 10,6 dibortziatuak.[12]
Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 34,9), enplegatuak (% 17,3), erdi-mailako lanbideak (% 13,9), eskulangileak (% 11,1). Talde nagusia (erretiratuak, % 34,9) Aude departamenduko batez bestekoaren (% 37,3) azpitik dago. 88 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 0,3).[12]
Taula osoa: elkarbizitza-unitateak eta familiak, 2023 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023 erroldaren arabera, udalerrian 39.802 etxebizitza zeuden. Horietatik 30.145 egoitza nagusi ziren, 7.011 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 2.646 hutsik zeuden. Apartamentuak ziren nagusi (23.905), etxeak baino gehiago (15.635). Egoitza nagusietatik 13.098 beren jabearen bizilekuak ziren, 16.518 alokairuan zeuden, 5.562 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 528 doan lagata.[13]
Etxebizitza multzoa
Etxe mota
Jabetza egoera
Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (8.014).[13]
Eraikuntza garaia
Egoitza nagusien artean gehienek 3 gela zituzten (8.486). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (20.788 etxebizitzatan). 17.609 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 16.840 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 7.148tan bi edo gehiago.[13]
Gela kopurua
Berogailu mota
Aparkalekua eta ibilgailuak
Taula osoa: etxebizitzak, 2023 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Bilakaera demografikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1846 | 1851 | 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 | 1901 | 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 | 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2007 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 9 050 | 9 086 | 9 464 | 9 940 | 11 907 | 10 762 | 11 427 | 13 066 | 14 300 | 16 062 | 17 172 | 17 266 | 19 968 | 28 134 | 29 702 | 29 566 | 27 824 | 28 852 | 27 039 | 28 173 | 28 956 | 29 841 | 31 909 | 30 047 | 29 975 | 32 060 | 33 891 | 38 441 | 39 342 | 41 565 | 45 849 | 46 510 | 51 306 |
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Enplegua
2023 urtean 15-64 urteko 33.667 biztanleetatik 23.699 aktibo ziren (% 70,4), horietako 19.436 lanean (% 57,7) eta 4.263 langabezian (aktiboen % 18,0).
Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).
Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera
Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 18,0). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.
9.968 ez-aktibotik 3.156 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 31,7), 2.028 erretiraturik zeuden (% 20,3) eta 4.783 bestelako ez-aktibo ziren (% 48,0).
Ez-aktiboak
Lanbide-kategoria[oh 3]
Udalerrian 30.522 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 19.436 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 4]
Diru sarrerak
2023 urtean, diru-sarreren mediana 22.220 eurokoa zen, eta biztanleen % 26 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).
Departamenduarekiko konparaketa xehea |
|---|
|
Pobrezia-tasa adinaren arabera (departamendua) Pobrezia-tasa etxebizitza-erregimenaren arabera (departamendua) Eskuragarri dagoen errentaren osaera (departamendua) INSEEk «eskuragarri dagoen errenta» horrela eraikitzen du: jarduera-errenta + pentsioak + ondarea + gizarte-prestazioak (batuz % 100 baino gehiago ematen dute) ken zuzeneko zergak (batez ere errentaren gaineko zerga). Jarduera-errenta zatitzen bada: soldatak % 50,2, ez-soldatapekoen errenta % 5,6, langabezia-sariak % 2,8. |
Ekonomia jarduerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2007an zeuden 4.316 komertzioetatik, 30 erauzte enpresak ziren, 74 janari enpresak ziren, 15 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 105 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 478 eraikuntza enpresak ziren, 1.226 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 97 garraio enpresak ziren, 295 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 68 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 166 finantziazio enpresak ziren, 273 higiezinen enpresak ziren, 594 zerbitzu enpresak ziren, 624 administrazio publikoko enpresak ziren eta 270 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[14]
2009an zeuden norbanakoentzako 941 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 3 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoak, 2 lan bilaketa bulegoak, 1 jendarmeria, 5 posta bulegoak, 30 banku bulegoak, 9 funerariak, 67 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 9 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 10 ibilgailuen alokairu bulegoak, 13 autoeskolak, 105 igeltseroak, 58 margolariak, 48 zurginak, 50 iturginak, 58 argiketariak, 22 eraikuntza enpresak, 74 ile apaindegiak, 14 albaitariak, 19 aldi baterako lan enpresak, 193 jatetxeak, 101 higiezinen agentziak, 12 tintoreriak eta 37 apaindegiak.[15]
2009an zeuden 459 establezimendu komertzialetatik, 3 hipermerkatuak, 11 supermerkatuak, 8 brikolaje denda handika, 7 120 m2 baino gehiagoko dendak, 28 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 61 okindegiak, 42 harategiak, 2 kongelatu-dendak, 8 arraindegiak, 27 liburu dendak, 105 arropa dendak, 20 etxerako tresna dendak, 22 zapata-dendak, 10 elektrotresna dendak, 24 altzari dendak, 22 kirol-dendak, 3 lur eta paretak apaintzeko dendak, 17 drogeria, 12 lurrin-dendak, 11 bitxi-dendak eta 16 lore-dendak ziren.[16]
2000. urtean Narbona udalerrian 272 nekazaritza-ustiategi zeuden, 3.936 hektarea erabiltzen.[17]
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2009an 3 tratamendu laburretarako ospitale, 4 iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, 5 psikiatriko, 2 urgentzia zentro, 2 amatasun-klinika, 3 osasun-zentro, 22 botika eta 6 anbulantzia zegoen.
2009an 16 haur-eskola eta 18 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Narbona udalerrian 6 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe, 3 hezkuntza orokorreko lizeo eta 5 lizeo teknologiko.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 3.488 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 3.484 eta lizeo teknologikoetan 1.298.
Narbona udalerrian 2 goi-mailako hezkuntza ez-unibertsitarioko zentroak zeuden, horietatik1 formakuntza teknikoko zentroa eta 1 osasun-formakuntzako zentroa.5 Unibertsitate zentroak zeuden, horietatik 3 Unibertsitate mailako formakuntza eta ikerketa unitateak ziren, 1 unibertsitate-institutu bat eta 1 bestelako goi-mailako ikasketa zentro bat zen.
Narbonar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Joë Bousquet, poeta
- René Iché, eskultorea
- Pierre Reverdy, idazlea
- Charles Trenet, abeslari eta poeta
- Léon Blum, politikaria
- San Sebastian, martiria
- Roland Moed, artista
- Ermengarda Narbonakoa
- Eymeric Narbonakoa, gurutzatua
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Estazioko erregistroak 1989ko urtarrilaren 1an eta 2025ko urriaren 2an artekoak dira.
- ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
- ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
- ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskaltzaindia. (PDF) 157. arauaː Europako hiriak. .
- ↑ Manzano Moreno, Eduardo. (1991). La frontera de al-Andalus en época de los Omeyas. Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 76 or. ISBN 9788400071950..
- ↑ Ville de Narbonne. Jumelages. .
- 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501 doi:..
- ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116 doi:..
- ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
- ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
- 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Narbonne », fiche climatologique. .
- ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
- ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
- ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: Txantiloi:Gaurko data).
- 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
- 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
- ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
- ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
- ↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009
- ↑ Exploitations agricoles
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
- (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
- (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.

