Edukira joan

Narbona

Narbona
Narbonne
Narbona
Frantziako udalerria
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Okzitania
Departamendua Aude
BarrutiNarbonneko barrutia
AlkateaJacques Bascou
Izen ofizialaNarbonne
Jatorrizko izenaNarbonne
Narbona
Posta kodea11100
Geografia
Koordenatuak43°11′05″N 3°00′13″E / 43.1847°N 3.0036°E / 43.1847; 3.0036
Mapa
Azalera172,96 km²
Altitudea285 m, 0 m eta 52 m
MugakideakArmissan, Bages, Bizanet, Coursan, Cuxac-d'Aude, Fleury, Gruissan, Marcorignan, Montredon-des-Corbières, Moussan, Névian, Port-la-Nouvelle, Peyriac-de-Mer, Saint-André-de-Roquelongue eta Vinassan
Demografia
Biztanleria57.587 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 30.546 (%53,9) (%46,1) 26.129 alt_right
Dentsitatea333 bizt/km²
Informazio gehigarria
Hiri senidetuakAosta, Grosseto, Salford eta Weilheim in Oberbayern
narbonne.fr

Narbona[1] (frantsesez: Narbonne, naʁ.bɔn ahoskatua; okzitanieraz: Narbona, naɾ.ˈbu.nɔ ahoskatua; latinez: Narbo, ˈnar.boː ahoskatua; latin berantiarrez: Narbona) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aude departamenduan dago, Okzitania eskualdean. Azken erroldaren arabera 57.587 biztanle zituen 172,96 km²-ko azaleran.

Erromatarrek k. a. 118an Narbo Martius izeneko kolonia sortu zuten. Kolonia via Domitia bidean zegoen, Galia hegoaldea zeharkatuz Italia eta Hispania lotzen zituena. Orduko Narbona Galia Transalpinoa edo Galia Narbonensis probintziako hiriburua izan zen eta Erromatar Inperioaren gainbeherara arte Galiako hiri nagusienetariko bat izan zen, bi kilometro koadro baino gehiagoko azalera zuena.

436an bisigodoen setioari eutsi arren, 462an Tolosako Erresuma Bisigodoan sartu zen. 718ra arte bisigodoen eskuetan izan zen, urte hartan Iberiar penintsulatik zetozen musulmanek konkistatu baitzuten. 759an bertokoek garnizio musulmana sarraskitu eta hiria frankoei eman zien, bere lege tradizionalak mantentzearen truke.[2] Erdi Aroan Narbona bi jaurerrien eskuetan zegoen: artxidiozesia eta bizkonderria.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Armissan, Bages, Bizanet, Coursan, Cuxac-d'Aude, Fleury, Gruissan, Marcorignan, Montredon-des-Corbières, Moussan, Névian, Port-la-Nouvelle, Peyriac-de-Mer, Saint-André-de-Roquelongue eta Vinassan.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
NarbonaNarbona
Població amb 2218 habitants (2000)Vinassan (6,1 km)
Població amb 4343 habitants (2000)Cuxac-d'Aude (6,7 km)
Població amb 826 habitants (2000)Bages (6,8 km)
Població amb 1709 habitants (2000)Moussan (7,0 km)
Població amb 6166 habitants (2000)Coursan (7,2 km)
Població amb 1506 habitants (2000)Armissan (7,5 km)

Herri eta hiri senidetuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Narbonak lau herri senide ditu:[3]

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima mediterraneo garbia du[4]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Csa motakoa da: Mediterraneoko klima epela, uda bero eta lehorrarekin[5]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria klima mediterraneo du, eta Proventza eta Lengadoka-Roselloneko klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio urriak udan; eguzkialdi oso ona (2600 ordu/urte); uda beroa (21,5 °C); haize gogorrak; laino gutxi)[6]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H3 zonan dago[7].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 15,2 °C-koa da, 0,5 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 573 mm-koa da, urtarrilean 5,2 euri-egun eta uztailean 2,5 egun izanik[4]. 1991-2020 aldirako, udalerrian bertan dagoen Météo-France estazioan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 15,3 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 635,3 mm-koa delarik[8]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 42,1 °C-koa da, 2023ko abuztuaren 23an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -8,1 °C-koa da, 2012ko otsailaren 8an lortua[oh 1][8].

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[9]

BiztanleriaUrtea010.00020.00030.00040.00050.00060.0001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 26.129 gizon, 30.546 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.33
 
95+
 
0.62
0.88
 
90-94
 
1.96
2.09
 
85-89
 
2.96
3.02
 
80-84
 
3.82
5.24
 
75-79
 
5.62
6.23
 
70-74
 
7.45
6.27
 
65-69
 
6.79
5.78
 
60-64
 
6.01
6.11
 
55-59
 
6.35
5.89
 
50-54
 
6.47
6.35
 
45-49
 
5.48
5.89
 
40-44
 
5.86
5.73
 
35-39
 
5.35
5.55
 
30-34
 
4.98
5.37
 
25-29
 
5.10
6.18
 
20-24
 
5.56
6.06
 
15-19
 
5.65
6.46
 
10-14
 
5.08
5.83
 
5-9
 
4.59
4.76
 
0-4
 
4.32
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[10].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Narbonne udalerrian 56.440 biztanle zeuden eta 30.134 elkarbizitza unitate[oh 2], hau da, 1,87 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 48,3), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren gainetik (% 39,2).[12]

56.440biztanle
30.134elkarbizitza-unitate
1,87lagun elkarbizitza-unitateko
15.265familia
Udalerria
% 15
% 23
% 12
% 48
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 15.265 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (6.909). Guraso bakarreko 3.805 familietatik 3.026etan ama zen guraso bakarra. 7.934 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 3.754k seme-alaba bakarra zuten etxean, 2.376k bi, eta 1.201k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 4.551 bikoteetatik 656tan (% 14,4) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.[12]

6.909
4.551
3.805
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean7.934
Seme-alaba bat3.754
Bi seme-alaba2.376
Hiru seme-alaba876
Lau edo gehiago325

15 urte edo gehiago zituzten 48.963 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 21,6 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 43,8. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 65-79 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 59,7). 80 urte edo gehiagoko 4.570 biztanleetatik 4.030 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 540 kolektibitateren batean.[12]

Bakarrik bizi da
15-24% 22
25-39% 24
40-54% 24
55-64% 34
65-79% 36
80 +% 44
Bikotean bizi da
15-24% 15
25-39% 56
40-54% 56
55-64% 56
65-79% 60
80 +% 41

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 35,5 ezkonduta zegoen, eta beste % 14,5 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 9,8 izatezko bikotean eta % 4,7 PACS bidez lotuta). % 31,1 ezkongabeak ziren, % 8,4 alargunak eta % 10,6 dibortziatuak.[12]

Ezkonduta% 35,5
Ezkongabea% 31,1
Dibortziatuta% 10,6
Izatezko bikotean% 9,8
Alarguna% 8,4
PACS bidez lotuta% 4,7

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 34,9), enplegatuak (% 17,3), erdi-mailako lanbideak (% 13,9), eskulangileak (% 11,1). Talde nagusia (erretiratuak, % 34,9) Aude departamenduko batez bestekoaren (% 37,3) azpitik dago. 88 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 0,3).[12]

Udalerria
% 14
% 17
% 11
% 35
% 10
Aude
% 14
% 16
% 12
% 37
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 39.802 etxebizitza zeuden. Horietatik 30.145 egoitza nagusi ziren, 7.011 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 2.646 hutsik zeuden. Apartamentuak ziren nagusi (23.905), etxeak baino gehiago (15.635). Egoitza nagusietatik 13.098 beren jabearen bizilekuak ziren, 16.518 alokairuan zeuden, 5.562 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 528 doan lagata.[13]

39.802etxebizitza
30.145egoitza nagusi
15.635etxe
23.905apartamentu

Etxebizitza multzoa

30.145
7.011
Egoitza nagusia (30.145)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (7.011)Hutsik (2.646)

Etxe mota

15.635
23.905
Etxea (15.635)Apartamentua (23.905)

Jabetza egoera

13.098
16.518
5.562
Jabeak (13.098)Alokairuan (16.518)HLM (5.562)Doan lagata (528)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (8.014).[13]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik2.074
1919-19452.334
1946-19706.491
1971-19908.014
1991-20054.660
2006-20206.097

Egoitza nagusien artean gehienek 3 gela zituzten (8.486). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (20.788 etxebizitzatan). 17.609 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 16.840 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 7.148tan bi edo gehiago.[13]

Gela kopurua

1 gela1.621
2 gela5.615
3 gela8.486
4 gela7.515
5 gela edo gehiago6.908

Berogailu mota

6.972
20.788
Gas sarea (6.972)Fuel-olioa (497)Elektrizitatea (20.788)Gas botila (121)Bestelakoak (1.766)

Aparkalekua eta ibilgailuak

17.609aparkalekua
16.840ibilgailu 1
7.148ibilgailu 2+

Bilakaera demografikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleriaren bilakaera
(Iturria: INSEE-fr)
179318001806182118311836184618511856186118661872187618811886189118961901190619111921192619311936194619541962196819751982199019992007
9 0509 0869 4649 94011 90710 76211 42713 06614 30016 06217 17217 26619 96828 13429 70229 56627 82428 85227 03928 17328 95629 84131 90930 04729 97532 06033 89138 44139 34241 56545 84946 51051 306

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 33.667 biztanleetatik 23.699 aktibo ziren (% 70,4), horietako 19.436 lanean (% 57,7) eta 4.263 langabezian (aktiboen % 18,0).

33.66715-64 urteko biztanle
% 70,4aktibo
% 57,7lanean
% 18,0langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 45,0
25-54 urte% 84,4
55-64 urte% 55,7
Gizonak% 73,4
Emakumeak% 67,7

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 32,3
BEPC, brebeta% 26,4
CAP-BEP% 22,4
Batxilergoa% 19,2
Goi-mailako +2% 12,5
Goi-mailako +3/4% 9,7
Goi-mailako +5% 6,3

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 18,0). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

9.968 ez-aktibotik 3.156 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 31,7), 2.028 erretiraturik zeuden (% 20,3) eta 4.783 bestelako ez-aktibo ziren (% 48,0).

Ez-aktiboak

% 32
% 20
% 48
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 3]

% 9
% 15
% 28
% 30
% 17
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 30.522 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 19.436 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 4]

30.522enplegu udalerrian
% 83,7soldatapeko
% 16,3ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 22.220 eurokoa zen, eta biztanleen % 26 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

22.220 €diru-sarreren mediana▼ Dep.: 23.060 €
% 26,0pobrezia-tasa▲ Dep.: % 21,2

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 4.316 komertzioetatik, 30 erauzte enpresak ziren, 74 janari enpresak ziren, 15 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 105 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 478 eraikuntza enpresak ziren, 1.226 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 97 garraio enpresak ziren, 295 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 68 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 166 finantziazio enpresak ziren, 273 higiezinen enpresak ziren, 594 zerbitzu enpresak ziren, 624 administrazio publikoko enpresak ziren eta 270 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[14]

2009an zeuden norbanakoentzako 941 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 3 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoak, 2 lan bilaketa bulegoak, 1 jendarmeria, 5 posta bulegoak, 30 banku bulegoak, 9 funerariak, 67 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 9 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 10 ibilgailuen alokairu bulegoak, 13 autoeskolak, 105 igeltseroak, 58 margolariak, 48 zurginak, 50 iturginak, 58 argiketariak, 22 eraikuntza enpresak, 74 ile apaindegiak, 14 albaitariak, 19 aldi baterako lan enpresak, 193 jatetxeak, 101 higiezinen agentziak, 12 tintoreriak eta 37 apaindegiak.[15]

2009an zeuden 459 establezimendu komertzialetatik, 3 hipermerkatuak, 11 supermerkatuak, 8 brikolaje denda handika, 7 120 m2 baino gehiagoko dendak, 28 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 61 okindegiak, 42 harategiak, 2 kongelatu-dendak, 8 arraindegiak, 27 liburu dendak, 105 arropa dendak, 20 etxerako tresna dendak, 22 zapata-dendak, 10 elektrotresna dendak, 24 altzari dendak, 22 kirol-dendak, 3 lur eta paretak apaintzeko dendak, 17 drogeria, 12 lurrin-dendak, 11 bitxi-dendak eta 16 lore-dendak ziren.[16]

2000. urtean Narbona udalerrian 272 nekazaritza-ustiategi zeuden, 3.936 hektarea erabiltzen.[17]

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an 3 tratamendu laburretarako ospitale, 4 iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, 5 psikiatriko, 2 urgentzia zentro, 2 amatasun-klinika, 3 osasun-zentro, 22 botika eta 6 anbulantzia zegoen.

2009an 16 haur-eskola eta 18 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Narbona udalerrian 6 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe, 3 hezkuntza orokorreko lizeo eta 5 lizeo teknologiko.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 3.488 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 3.484 eta lizeo teknologikoetan 1.298.

Narbona udalerrian 2 goi-mailako hezkuntza ez-unibertsitarioko zentroak zeuden, horietatik1 formakuntza teknikoko zentroa eta 1 osasun-formakuntzako zentroa.5 Unibertsitate zentroak zeuden, horietatik 3 Unibertsitate mailako formakuntza eta ikerketa unitateak ziren, 1 unibertsitate-institutu bat eta 1 bestelako goi-mailako ikasketa zentro bat zen.

Narbonar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. Estazioko erregistroak 1989ko urtarrilaren 1an eta 2025ko urriaren 2an artekoak dira.
  2. INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  3. Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  4. Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. Euskaltzaindia. (PDF) 157. arauaː Europako hiriak. .
  2. Manzano Moreno, Eduardo. (1991). La frontera de al-Andalus en época de los Omeyas. Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 76 or. ISBN 9788400071950..
  3. Ville de Narbonne. Jumelages. .
  4. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  5. (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  6. (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  7. (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  8. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Narbonne », fiche climatologique. .
  9. Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  10. «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  11. (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: Txantiloi:Gaurko data).
  12. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  13. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  14. Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  15. Nombre d'équipements des services aux particuliers
  16. Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009
  17. Exploitations agricoles

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]