Edukira joan

Filadelfia

Aldatu loturak
Wikipedia, Entziklopedia askea
(«Philadelphia» orritik birbideratua)
Filadelfia
Philadelphia
Pennsylvaniako hiria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe Ameriketako Estatu Batuak
Estatua Pennsylvania
County of PennsylvaniaPhiladelphia konderria
AlkateaCherelle Parker
Izen ofizialaPhiladelphia
Jatorrizko izenaPhiladelphia
Posta kodea19019, 19092, 19093 eta 19101
FIPS kodea42-60000
Geografia
Koordenatuak39°57′10″N 75°09′49″W / 39.9528°N 75.1636°W / 39.9528; -75.1636
Mapa
Azalera369,609252 km²
Altitudea12 m
MugakideakUpper Darby Township (en) Itzuli, Millbourne, Yeadon, Darby, Colwyn, Darby Township (en) Itzuli, Folcroft, Tinicum Township (en) Itzuli, West Deptford Township (en) Itzuli, National Park, Westville, Gloucester City, Camden, Pennsauken (en) Itzuli, Palmyra, Riverton, Cinnaminson Township (en) Itzuli, Delran Township (en) Itzuli, Delanco Township (en) Itzuli, Bensalem Township (en) Itzuli, Lower Southampton Township (en) Itzuli, Lower Moreland Township (en) Itzuli, Abington, Rockledge, Cheltenham Township (en) Itzuli, Springfield Township (en) Itzuli, Whitemarsh Township, Lower Merion Township (en) Itzuli eta Haverford Township (en) Itzuli
Demografia
Biztanleria1.603.797 (2020ko apirilaren 1a)
Dentsitatea4.339 bizt/km²
Etxebizitzak613.125
Informazio gehigarria
Sorrera1682
Telefono aurrizkia267, 215
Hiri senidetuakMosul, Florentzia, Tel Aviv, Toruń, Tianjin, Incheon, Duala, Nizhni Novgorod, Abruzzo, Aix-en-Provence, Kobe, Salvador da Bahia eta Frankfurt am Main
phila.gov

Filadelfia[1] (ingelesez Philadelphia) AEBko bosgarren hiririk handiena da, New York, Los Angeles, Chicago eta Houston ondoren. Halaber, Pennsylvania estatuko hiri handiena da, bertako hiriburua Harrisburg izan arren.

2005ean hiriak 1.463.281 biztanle zituen, metropoli-guneak 5.823.233 edukita.

The City of Brotherly Love (Anai arteko maitasunaren hiria) ezizenez ere ezaguna da.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera 1.603.797 biztanle zeuden. Batez besteko adina 34,8 urtekoa zen ( Pennsylvaniako mapa), 33,7 urtekoa gizonezkoen artean eta 35,8 urtekoa emakumezkoen artean. Biztanleen % 20,3 18 urtetik beherakoak ziren eta % 14,3 65 urtetik gorakoak. 100 emakumeko, 90,2 gizon zeuden, eta 18 urtetik gorako 100 emakumeko, 86,9 gizon zeuden adin-talde horretan.[2][3]

BiztanleriaUrtea0500.0001.000.0001.500.0002.000.0002.500.0001700175018001850190019502000Biztanleria Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira, AEBko Errolda Bulegotik (U.S. Census Bureau). Grafikoa hemen alda daiteke. Azken 5 urteak (2021-2025) estimazioak dira; gainerakoak errolda historikoetatik datoz, hamarkada bakoitzean egiten direnak.

Biztanleria-piramidea 2020
Guztira: 760.383 gizon, 843.414 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
1.14
 
85+
 
2.16
1.29
 
80-84
 
1.91
2.08
 
75-79
 
2.74
3.33
 
70-74
 
4.06
4.58
 
65-69
 
5.09
5.60
 
60-64
 
5.93
5.83
 
55-59
 
5.84
5.59
 
50-54
 
5.61
5.30
 
45-49
 
5.23
5.83
 
40-44
 
5.73
7.19
 
35-39
 
6.95
9.36
 
30-34
 
9.04
9.87
 
25-29
 
9.88
8.19
 
20-24
 
8.07
6.52
 
15-19
 
5.88
6.19
 
10-14
 
5.35
6.14
 
5-9
 
5.34
5.96
 
0-4
 
5.17
Iturria: Datu hauek AEBko Errolda Bulegotik (U.S. Census Bureau) eskuratu dira, 2020ko zentsutik (DHC, P12 taula)[4]

Arraza eta etnizitatea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera, udalerrian 1.603.797 biztanle zeuden. Herritarren % 14,9 hispano edo latinoa zen, edozein arrazakoak[oh 1]. Ez-hispanoen artean % 40,3 zuria zen, lekuko biztanleria osoaren % 34,3[oh 2]; % 45,0 beltza edo afroamerikarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 38,3; % 9,7 asiarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 8,3; % 3,9 bi arraza edo gehiago zen, lekuko biztanleria osoaren % 3,4; % 0,2 amerindiarra edo Alaskako natiboa zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,2; eta % 0,8 bestelako arraza bat zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,7.[oh 3][5]

Arraza/etnia Pennsylvaniako mapa
Etnizitatea
2000
91,5 %
8,5 %
2010
87,7 %
12,3 %
2020
85,1 %
14,9 %
Ez-hispanoa edo ez-latinoa Hispanoa edo latinoa
Arraza (ez-hispanoak)
2000
45,0 %
43,2 %
2010
42,0 %
48,1 %
7,1 %
2020
40,3 %
45,0 %
9,7 %
Zuria Beltza edo afroamerikarra Asiarra Bi arraza edo gehiago Amerindiarra edo Alaskako natiboa Hawaiiko edo Ozeaniako uharteak Bestelako arraza bat

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaioterriari dagokionez, biztanleen % 62,7 estatu berean jaiotakoak, % 18,6 beste estatu amerikar batean jaiotakoak eta % 15,2 atzerrian jaiotakoak (atzerritarrak) ziren.[oh 4] Atzerritarren artean, % 51,6 AEBko herritar naturalizatuak ziren eta % 48,4 ez ziren herritarrak. Jatorriari erreparatuta, atzerritarren gehiengoa Asian jaiotakoa zen (% 37,2, biztanleria osoaren % 5,6); ondoren Latinoamerikan (% 35,0, % 5,3), Europan (% 15,1, % 2,3), Afrikan (% 11,6, % 1,8) eta Ipar Amerikan (% 0,8, % 0,1).[oh 5][6]

Jaioterria eta jatorria Pennsylvaniako mapa
Jaioterria
62,7 %
18,6 %
15,2 %
Estatu berean Beste estatu batean Beste (Puerto Rico, e.a.) Atzerrian
Atzerritarren herritartasun-egoera
51,6 %
48,4 %
Naturalizatua Ez-herritarra
Atzerriko jatorria, kontinentea
37,2 %
35,0 %
15,1 %
11,6 %
Asia Latinoamerika Europa Afrika Ipar Amerika Ozeania

Etxebizitza eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerrian 726.797 etxebizitza zeuden, horietatik % 90,5 okupatuta eta % 9,5 hutsik.[7] Okupatutako etxebizitzen artean, % 48,2 jabeek okupatutakoak ziren eta % 51,8 errentan hartutakoak.[3] Udalerrian 658.075 etxegune zeuden guztira, horietatik % 54,0 familia-etxeguneak ziren eta % 46,0 familiarik gabekoak. Familia-etxeguneen artean, % 50,5 ezkondutako bikoteek osatzen zituzten eta % 49,5 bestelako familia motek. Familiarik gabeko etxeguneen artean, % 77,3 pertsona bakarrik bizi ziren eta % 22,7 beste norbaitekin, ahaiderik gabe.[8] Talde-bizilekuetan bizi ziren 46.709 pertsona (biztanleria osoaren % 2,9); horietatik 5.920 zuzentze- eta gazte-egoitzetan eta 25.416 unibertsitateko ikasleen egoitzetan bizi ziren.[7]

726.797etxebizitza
658.075okupatuak
46.709talde-bizilekuetan

Etxebizitzak Pennsylvaniako mapa

317.428
340.647
68.722
Jabetzan (317.428) Alokairuan (340.647) Hutsik (68.722)

Etxegune motak

179.551
42.232
133.789
233.763
68.740
Ezkondutako bikotea (179.551) Gizon-burua (ezkontiderik gabe) (42.232) Emakume-burua (ezkontiderik gabe) (133.789) Bakarrik bizi (233.763) Beste norbaitekin (68.740)

Talde-bizilekuetako biztanleria

5.920
25.416
15.373
Zuzentze- eta gazte-egoitzak (5.920) Unibertsitateko egoitzak (25.416) Beste (15.373)

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

25 urtetik gorako biztanleen artean, % 87,8k batxilergo-titulua edo goragokoa zuten, % 35,4k unibertsitate-gradua edo goragokoa zuten eta % 15,8k graduondoko titulua (masterra, titulu profesionala edo doktoretza) zuten.[9]

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errenta

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Etxeguneen errenta mediana 61.953 $ zen ( Pennsylvaniako mapa), eta familiena, 74.005 $. Per capita errenta 38.905 $ zen. Biztanleriaren % 21,4 pobrezia-atalasetik behera zegoen.[10] Etxeguneen artean, % 8,5k 10.000 $ baino gutxiagoko errenta zuten, eta % 8,9k 200.000 $ edo gehiagoko errenta zuten.[11]

61.953 $etxegunearen errenta mediana
74.005 $familiaren errenta mediana
38.905 $biztanleko errenta
% 21,4pobrezian

Etxeguneen errenta banaketa

% 8,5
% 6,0
% 6,4
% 9,3
% 11,4
% 8,8
% 7,1
% 8,9
< 10.000 $ — % 8,5 (58.035) 10.000-14.999 $ — % 6,0 (40.890) 15.000-19.999 $ — % 4,2 (28.734) 20.000-24.999 $ — % 4,5 (30.388) 25.000-29.999 $ — % 3,8 (25.567) 30.000-34.999 $ — % 4,6 (31.279) 35.000-39.999 $ — % 3,5 (23.741) 40.000-44.999 $ — % 3,5 (24.096) 45.000-49.999 $ — % 3,6 (24.493) 50.000-59.999 $ — % 6,4 (43.201) 60.000-74.999 $ — % 9,3 (63.463) 75.000-99.999 $ — % 11,4 (77.756) 100.000-124.999 $ — % 8,8 (59.868) 125.000-149.999 $ — % 5,8 (39.348) 150.000-199.999 $ — % 7,1 (48.240) ≥ 200.000 $ — % 8,9 (60.329)

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
    Datu klimatikoak (Filadelfiako nazioarteko aireportua)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 23 26 31 35 36 39 40 41 39 36 29 23 41
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 5 7 12 18 23 28 31 30 26 19 13 7 18
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -4 -3 1 7 12 18 21 20 16 9 4 -1 8
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -22 -24 -15 -10 -2 7 11 7 2 -4 -13 -21 -24
Pilatutako prezipitazioa (mm) 77 67 96 91 94 87 110 89 96 81 76 90 1054
Prezipitazio egunak (≥ 0.01 in) 10.6 9.4 10.5 11.3 11.1 9.8 9.9 8.4 8.7 8.6 9.3 10.6 118.3
Elur egunak (≥ 0.1 in) 4.5 3.7 1.7 .4 0 0 0 0 0 0 .2 1.9 12.4
Eguzki orduak 155.0 155.4 201.5 216.0 244.9 270.0 275.9 260.4 219.0 204.6 156.0 136.4 2495.1
Iturria: [12]

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Independence Hall.

Herri eta hiri senidetuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Filadelfia ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Hispano edo latinoak edozein arrazatakoak izan daitezke.
  2. ↑ Bigarren ehunekoa lekuko biztanleria osoaren gainean kalkulatuta dago, ez soilik hispano ez direnen taldearen gainean. Hispanoak edozein arrazatakoak izan daitezke.
  3. ↑ Arraza-kategoria hauek Ameriketako Estatu Batuetako Zentsu Bulegoak eta Kudeaketa eta Aurrekontu Bulegoak (OMB) ezarritako sailkapen administratiboak dira, ez sailkapen zientifikoak.
  4. ↑ Puerto Ricon jaiotakoak eta atzerrian edo AEBko uharte-eremuetan guraso estatubatuarren seme-alaba gisa jaiotakoak jatorriz estatubatuartzat hartzen dira, eta ez dira atzerrian jaiotakotzat zenbatzen.
  5. ↑ Lehen ehunekoa atzerrian jaiotako biztanleriaren gainean kalkulatuta dago; bigarrena, parentesi artean, udalerriko biztanleria osoaren gainean.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskaltzaindia. (2012-05-25). 170. araua: Amerikako toponimia. .
  2. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Demographic and Housing Characteristics File (DHC): Table P12, Sex by Age» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  3. 1 2 (Ingelesez) «2020 Census Demographic Profile: Table DP1, Median Age and Housing Tenure» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  4. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Detailed Demographic and Housing Characteristics File A (Detailed DHC-A)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-08-31).
  5. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Detailed Demographic and Housing Characteristics File A (Detailed DHC-A)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-08-31).
  6. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Place of Birth by Nativity and Citizenship Status (Table B05002)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  7. 1 2 (Ingelesez) «2020 Decennial Census Redistricting Data (Public Law 94-171)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  8. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Demographic and Housing Characteristics File (DHC): Table P16, Households by Type» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  9. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Table B15003, Educational Attainment for the Population 25 Years and Over» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  10. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Tables B19013 (Median Household Income), B19113 (Median Family Income), B19301 (Per Capita Income), and B17001 (Poverty Status in the Past 12 Months)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  11. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Table B19001, Household Income in the Past 12 Months» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  12. ↑ http://www.nws.noaa.gov/climate/xmacis.php?wfo=phi NOAA
  13. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 (Ingelesez) Sister Cities International. (kontsulta data: 2018-08-13).
  14. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 (Ingelesez) Citizen Diplomacy International Philadelphia. (kontsulta data: 2018-08-14).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Filadelfia&oldid=11789636"(e)tik eskuratuta