Edukira joan

Pittsburgh

Wikipedia, Entziklopedia askea
Pittsburgh
Pittsburgh
Pennsylvaniako hiria
Administrazioa
Estatu burujabe Ameriketako Estatu Batuak
Estatua Pennsylvania
County of PennsylvaniaAllegheny konderria
AlkateaCorey O'Connor
Izen ofizialaPittsburg
Pittsburgh
Jatorrizko izenaPittsburgh
Posta kodea15201, 15202, 15203 eta 15204
FIPS kodea42-61000
Geografia
Koordenatuak40°26′30″N 80°00′00″W / 40.4417°N 80°W / 40.4417; -80
Mapa
Azalera151 km²
Altitudea373 m
MugakideakBaldwin, Bellevue, Ross Township (en) Itzuli, Reserve Township (en) Itzuli, Millvale, Shaler Township (en) Itzuli, Sharpsburg, O'Hara Township (en) Itzuli, Aspinwall, Fox Chapel, Penn Hills (en) Itzuli, Wilkinsburg, Swissvale, Munhall, Homestead, West Homestead, West Mifflin, Brentwood, Whitehall, Castle Shannon, Mt. Lebanon (en) Itzuli, Dormont, Green Tree, Scott Township (en) Itzuli, Rosslyn Farms, Crafton, Ingram, Robinson Township (en) Itzuli, Kennedy Township (en) Itzuli, McKees Rocks, Stowe Township (en) Itzuli, Mount Oliver, Etna eta Baldwin Township (en) Itzuli
Demografia
Biztanleria302.971 (2020ko apirilaren 1a)
alt_left 175.444 (%57,9) (%52,5) 159.119 alt_right
Dentsitatea2.006 bizt/km²
Etxebizitzak143.276
Informazio gehigarria
Sorrera1758ko azaroaren 26a, 1794ko apirilaren 22a eta 1816ko martxoaren 18a
Telefono aurrizkia412, 724, 878
Hiri senidetuakSkopje, Fernando de la Mora, Donetsk, Zagreb, Ostrava, Prešov, Matanzas, Sofia, Sheffield, Saitama, Bilbo, Wuhan, Novokuznetsk, Karmiel, Hamilton, Astana, Charleroi, Da Nang, Misgav Regional Council (en) Itzuli, Ōmiya (en) Itzuli, Saarbrücken, San Isidro, Naucalpan de Juárez (udalerria) eta Gaziantep
pittsburghpa.gov

Pittsburgh (ˈpɪtsbərɡ ahoskatua) Pennsylvaniako hiri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan kokatua. Bere estatuko bigarren hiri handiena izateaz gain, Allegheny konderriko hiriburua da.

2000. urteko datuen arabera bere biztanleria 334.563koa zen, baina 2006rako 312.819 biztanletara jaitsi zen. Udalaren esanetan, 2009an hiriaren %20 hutsik edo abandonaturik dauden eraikin eta etxebizitzez osaturik dago. Pittsburgheko erdialdeak nolabaiteko influentzia ekonomikoaz gozatzen du, nazioko 25. sailkatuz erdialdean lan egiteko aukeratan (6.a lan dentsitatean).

Erdialdearen forma hiruki karakteristikoa inguratzen duten Allegheny eta Monongahela ibaien eraginez da, eta bi hauek elkartzean Ohio ibaia osatzen dute. Hiriak 151 etxe orratz ditu, 446 zubi, mendian gora doazen bi funikular eta iraultza aurreko gotorleku bat.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera 302.971 biztanle zeuden. Batez besteko adina 33,0 urtekoa zen, 32,5 urtekoa gizonezkoen artean eta 33,6 urtekoa emakumezkoen artean. Biztanleen % 14,7 18 urtetik beherakoak ziren eta % 15,2 65 urtetik gorakoak. 100 emakumeko, 95,7 gizon zeuden, eta 18 urtetik gorako 100 emakumeko, 94,3 gizon zeuden adin-talde horretan.[1][2]

BiztanleriaUrtea0100.000200.000300.000400.000500.000600.000700.000180018501900195020002050Biztanleria Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira, AEBko Errolda Bulegotik (U.S. Census Bureau). Grafikoa hemen alda daiteke. Azken 5 urteak (2021-2025) estimazioak dira; gainerakoak errolda historikoetatik datoz, hamarkada bakoitzean egiten direnak.

Biztanleria-piramidea 2020
Guztira: 148.157 gizon, 154.814 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
1.30
 
85+
 
2.61
1.32
 
80-84
 
2.02
2.06
 
75-79
 
2.88
3.59
 
70-74
 
4.16
4.97
 
65-69
 
5.45
5.67
 
60-64
 
5.98
5.26
 
55-59
 
5.32
4.63
 
50-54
 
4.53
4.43
 
45-49
 
4.05
5.07
 
40-44
 
4.64
7.00
 
35-39
 
6.28
10.32
 
30-34
 
8.78
12.49
 
25-29
 
11.23
12.54
 
20-24
 
13.48
6.39
 
15-19
 
6.80
4.13
 
10-14
 
3.71
4.16
 
5-9
 
3.86
4.67
 
0-4
 
4.23
Iturria: Datu hauek AEBko Errolda Bulegotik (U.S. Census Bureau) eskuratu dira, 2020ko zentsutik (DHC, P12 taula)[3]

Arraza eta etnizitatea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera, udalerrian 302.971 biztanle zeuden. Herritarren % 3,8 hispano edo latinoa zen, edozein arrazakoak[oh 1]. Ez-hispanoen artean % 64,2 zuria zen, lekuko biztanleria osoaren % 61,8[oh 2]; % 23,4 beltza edo afroamerikarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 22,5; % 6,8 asiarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 6,5; % 4,6 bi arraza edo gehiago zen, lekuko biztanleria osoaren % 4,5; % 0,2 amerindiarra edo Alaskako natiboa zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,2; eta % 0,7 bestelako arraza bat zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,7.[oh 3][4]

Arraza/etnia
Etnizitatea
2000
98,7 %
2010
97,7 %
2020
96,2 %
Ez-hispanoa edo ez-latinoa Hispanoa edo latinoa
Arraza (ez-hispanoak)
2000
67,6 %
27,1 %
2010
66,3 %
26,4 %
2020
64,2 %
23,4 %
6,8 %
Zuria Beltza edo afroamerikarra Asiarra Bi arraza edo gehiago Amerindiarra edo Alaskako natiboa Hawaiiko edo Ozeaniako uharteak Bestelako arraza bat

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaioterriari dagokionez, biztanleen % 65,3 estatu berean jaiotakoak, % 23,9 beste estatu amerikar batean jaiotakoak eta % 9,5 atzerrian jaiotakoak (atzerritarrak) ziren.[oh 4] Atzerritarren artean, % 41,6 AEBko herritar naturalizatuak ziren eta % 58,4 ez ziren herritarrak. Jatorriari erreparatuta, atzerritarren gehiengoa Asian jaiotakoa zen (% 48,0, biztanleria osoaren % 4,5); ondoren Europan (% 20,4, % 1,9), Latinoamerikan (% 17,8, % 1,7), Afrikan (% 10,6, % 1,0) eta Ipar Amerikan (% 2,8, % 0,3).[oh 5][5]

Jaioterria eta jatorria
Jaioterria
65,3 %
23,9 %
9,5 %
Estatu berean Beste estatu batean Beste (Puerto Rico, e.a.) Atzerrian
Atzerritarren herritartasun-egoera
41,6 %
58,4 %
Naturalizatua Ez-herritarra
Atzerriko jatorria, kontinentea
48,0 %
20,4 %
17,8 %
10,6 %
Asia Europa Latinoamerika Afrika Ipar Amerika Ozeania

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pittsburghi lagunartean «Zubien Hiria» (ingelesez: The City of Bridges) edo «Altzairuzko Hiria» (ingelesez: The Steel City) deitzen zaio, dituen zubi kopuruarengatik eta izan zuen altzairu industria garrantzitsuagatik. Hiria oraindik izan zuen altzairu industriagatik ezaguna bada ere, gaur egun bere ekonomia osasun sailean, hezkuntzan, teknologian, robotikan eta finantza zerbitzuetan oinarritzen da. Hiriak aldaketa izugarria jasan du utzita zeuden industrialdetan etxebizitza, denda eta bulego berriekin ordezkatuz, SouthSide Worksen gertatu den bezala adibidez.

1980 urtean zegoen krisi ekonomiko larriak jotako Pittsburgh gaur egun ekonomikoki indartsua den hiri batean bilakatu da. Hiriko etxebizitzen merkatuak orekan mantendu da nahiz eta nazioan subprime maileguen krisiak jota ibili, eta langabezia txikitu egin zen nazioa krisian sartzen ari zen heinean. Gaur egungo oparotasunak ez dauka 80. hamarkadetan jasandakoarekin zerikusirik. Garai hartan galera handiak egon ziren altzairu fabrikazioan, elektronikan, petrolio, kimika eta defentsa industrian, kanpotik inportatzea merkeagoa bihurtu zen eta. Nahiz eta Pittsburghek zituen korporazioen egoitza kantitateagatik 3. postuan zegoen New York eta Chicagoren ostean gauza okertu zenean, gaur egun indartsu bueltatu da, hainbat egoitza berreskuratuz hala nola Westinghouse Electric Company edo berriak erakarriz, Google, RAND, American Eagle Outfitters, Guru.com... Hiria PNC Financial Ameriketako Estatu Batuetako 5. banku handienaren zuzendaritzaren egoitza da.

2007an, Forbes aldizkariak Pittsburg hiria AEBetako 10. hiririk garbiena bezala sailkatu zuen, eta 2008an berriz ikasketadun gazteak bizitzeko 13. hiria bezala sailkatu zen. Etengabe bizi kalitatea neurtzen duten sailkapenetan goreneko postuetan agertu ohi da.

2009ko irailaren 24an G20 herrialdeen bilera egin zen bertan.

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
    Datu klimatikoak (Pittsburgheko aireportua)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 24 25 29 32 35 37 39 39 39 33 28 23 39
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 2 4 10 16 22 26 28 27 23 17 10 4 16
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -7 -5 -1 4 10 14 17 16 12 6 1 -4 5
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -30 -29 -18 -12 -3 1 6 4 -1 -9 -18 -24 -30
Pilatutako prezipitazioa (mm) 69 60 81 76 97 105 101 86 82 57 77 73 961.4
Prezipitazio egunak (≥ 0.01 in) 16.5 13.6 14.9 13.6 13.1 12.0 10.4 10.0 10.7 10.2 12.9 15.4 153.3
Elur egunak (≥ 0.1 in) 11.5 8.1 6.8 2.2 0 0 0 0 0 .2 3.8 7.8 40.4
Eguzki orduak 93.0 110.2 155.0 183.0 217.0 243.0 254.2 229.4 198.0 167.4 99.0 74.4 2023.6
Iturria: [6]

Kirolak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pittsburgh Steelers taldea, Superbowl txapelketa sei aldiz irabazi duen futbol amerikarraren taldea bertakoa da.

Hiri senidetuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pittsburgh ondorengo hiriekin senidetuta dago:

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Hispano edo latinoek edozein arrazatakoak izan daitezke.
  2. ↑ Bigarren ehunekoa lekuko biztanleria osoaren gainean kalkulatuta daude, ez soilik hispano ez direnen taldearen gainean. Hispanoak edozein arrazakoak izan daitezke.
  3. ↑ Arraza-kategoria hauek Ameriketako Estatu Batuetako Zentsu Bulegoak eta Kudeaketa eta Aurrekontu Bulegoak (OMB) ezarritako sailkapen administratiboak dira, ez sailkapen zientifikoak.
  4. ↑ Puerto Ricon jaiotakoak eta atzerrian edo AEBko uharte-eremuetan guraso estatubatuarren seme-alaba gisa jaiotakoak jatorriz estatubatuartzat hartzen dira, eta ez dira atzerrian jaiotakotzat zenbatzen.
  5. ↑ Lehen ehunekoa atzerrian jaiotako biztanleriaren gainean kalkulatuta dago; bigarrena, parentesi artean, udalerriko biztanleria osoaren gainean.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Demographic and Housing Characteristics File (DHC): Table P12, Sex by Age» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  2. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Demographic Profile: Table DP1, Median Age and Housing Tenure» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  3. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Detailed Demographic and Housing Characteristics File A (Detailed DHC-A)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-08-31).
  4. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Detailed Demographic and Housing Characteristics File A (Detailed DHC-A)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-08-31).
  5. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Place of Birth by Nativity and Citizenship Status (Table B05002)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  6. ↑ http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/n_america/us/pittsburgh_e.htm NOAA

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Pittsburgh&oldid=11487376"(e)tik eskuratuta