Nazioen aberastasunaren izaera eta iturriei buruzko saiakera (An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations) edo normalean honako izenburu laburtua duena Nazioen aberastasuna (The Wealth of Nations), 1776an Adam Smith ekonomialari eta filosofo moral eskoziarrak argitaratutako liburua da. Lan honengatik ekonomia politikoaren aitzindaritzat du Smith aditu askok. Obra honek ekonomia politikoa zientzia politiko, etika eta jurisprudentziatik bereizteko ahalegin garbia erakusten digu. Bereizketa honetarako funtsezkoa da merkantilismoari (inperio kolonialei gehiago lotua iraultza industrialari baino) eginiko kritika.[1]
Smith-en proiektu intelektual nagusi gisa, tratatuak gizarte komertzial eta industrialek aberastasuna sortzeko erabiltzen dituzten oinarrizko printzipio politiko eta ekonomikoak aztertu eta azaldu nahi zituen. Ekonomia klasikoko oinarrizko lana bihurtu da, eta "ekonomia politikoaren sistema integral baten lehen formulazioa" bezala deskribatu da. Smithek pentsamendu ekonomikoa erabat eraldatu zuen, produktibitatean eta aberastasunean aurrekaririk gabeko igoerak sortuko zituzten politiken oinarriak ezarriz.[2]
Nazioen aberastasunaren tesi nagusia (ongizate sozialaren gakoa hazkunde ekonomikoan datza) lanaren banaketaren bidez indartzen da. Lanaren banaketa, bere aldetik, merkatuen zabalpenaren eta espezializazioaren bidez sakontzen da.
Obra honen berezitasunetako bat norberekoikeriaren bidez ongizate orokorra lortzen denaren aldarrikapena da. Hau askotan era okerrean ulertzen da, ordea, bekaizkeria hutsak ongizatea ekarriko balu bezala. Argi dago ordea, Smithentzat nork bere beharrak asetzeko modu onena bestearen beharrak aintzatetsi eta onartzea dela.[3]
«
Norbanako bakoitza betiere ahalegintzen da duen kapital ororentzako inbertsiorik etekingarriena aurkitzen. Nabarmena denez, bere mozkinak bultzatzen du, eta ez gizartearenak. Hala ere, bere interes propioaren jazarpenak bultzatzen du naturalki, edo, hobeto esanda, halabeharrez, nahiago izatera azken finean gizartearentzako etekingarriena suertatzen den inbertsioa.
Obrak historiarenfilosofia bat ere badarama bere barnean, gizakiarena soilik den elkartrukatzeko joera giza garapenaren motore bihurtzen baita. Gainera, gobernuen politika ekonomikoarentzako erreferente izatea bilatzen du lan honek, Esku Ikusezinaren eraginak ongi gobernaturiko gizartean soilik antzemango baitira.
«
Norbanako oro ahal duen heinean saiatzen denez bere kapitalak jarduera nazionalean inbertitzen eta jarduera horren produkzioak ahalik eta baliorik handiena har dezan zuzentzen, norbanako orok lan egiten du gizartearen urteko sarrera handiena izan dadin. Egia da normalean ez duela onura orokorra sustatzen, ezta jakin ere zein neurritan sustatzen duen. Jarduera nazionala atzerrikoa baino gehiago nahiago izatean bere segurtasun propioa baino ez du bilatzen; eta jarduera horrek baliorik handiena produzitzera bideratzen duenean bere mozkina baino ez du bilatzen, baina kasu honetan bezala beste batzuetan ere, esku ikustezin batek bere nahietan agertzen ez zen helburu bat sustatzera eramaten du. Hala izatea ez da berez gizartearentzat txarra. Bere onura propioa bilatzerakoan askotan gizartearena sustatuko du, batzuetan hala nahi izango balu baina modu eraginkorragoan. Herriaren onuraren alde lanean ari direla esaten dutenek egindako gauza on askorik ez dut sekulan ikusi (...).
Adam Smith, "Nazioen aberastasuna" liburuaren egilea.
XVIII. menderako, munduko ekonomia sortzen ari zenaren zati handi bat Europako potentzien erakunde feudal eta merkantilisteekmenderatu zuten. Europan bertan, feudalismoak oraindik ere bizitza ekonomikoa moldatzen zuen oinordetzazkopribilegioen, gremioen eta lan eta merkataritzaren murrizketen bidez.[3] Eta nazioartean, merkantilismoak aberastasun nazionala handitzen saiatzen zen estatuaren esku-hartzearen, merkataritza-monopolio kolonialen, tarifa babesleen eta nazioarteko merkataritzaren murrizketen bidez. Historiaren kontzepzio estadiala, ordena espontaneoa eta EskoziakoIlustrazioaren enpirismoaren ideien emaitza, Smithen tratatuak Europako ordena ekonomiko feudal eta merkantilistaren erakunde eta hipotesien arteko kontraesan gero eta handiagoa eta gero eta komertzialagoa eta industrialagoa zen gizarte baten errealitate aldakorrak ilustratzen saiatu zen.[5]
Smithek argudiatu zuen politika horiek Europako elite politiko eta ekonomikoen artean funtsean okerrak ziren kontzepzio politiko eta ekonomikoetan oinarritzen zirela, nahi gabe aberastasunaren sorrera sustatu beharrean oztopatu egiten zutela argudiatuz. Aberastasuna estatu inperialen arteko zero batura lehiaren bidez lortzen zela dioen ikuspegi nagusia baztertu zuen, eta horren ordez, aberastasunaren sorrera pertsonen arteko truke askearen eta lehiaren bidez zein lanaren banaketak ahalbidetzen zuen produktibitatearen hazkundearen bidez ahalbidetzen zela argudiatu zuen.[6][7]
Smithek "esku ikusezin" metafora ospetsua erabili zuen, merkatu libre bateko gizabanakoak eskaintzaren eta eskariaren "esku ikusezinaren" indarrak mugitzen zituela imajinatuz, estatuaren "esku astunaren" ordez. Eta horrela eginez, pertsona interesdun hauek nahi gabeko ondorio positiboetarantz mugitzen zirela, hots, komunitatearen ongizatera aberastasun nazional moduan. Smithek idatzi zuen: "Bere interes propioa jarraituz, askotan gizartearena sustatzen du".[8][9]
Tratatuan, Smithek ez zituen feudalismoari eta merkantilismoari egozten zitzaizkion politikak bakarrik kritikatu, baita beste fenomeno politiko eta ekonomiko batzuk ere. Gogor kritikatu zituen esklabotza, lur-jabeen eta interes-jabeen errenta-bilaketa (horretarako lurren balioaren gaineko zerga bat proposatu zuen), oinordekotza, konpromisoak, zor publikoa eta helburu inperialistetarako gastu militarra.[10][11]
"Nazioen aberastasunak" politika berehala eraldatu ez bazuen ere, liburua historia modernoko libururik eraginkorrenetako bat bihurtu zen.[12] Lanak paradigma aldaketa argi bat irudikatu zuen aurreko pentsamendu ekonomikoarekiko. Smithek "kapitalismo" terminoa erabili ez arren, liburuak funtsean ekonomiaren arloa moldatu zuen eta XIX. mendetik aurrera nagusitu ziren kapitalismoaren eta politika ekonomikoen oinarri teorikoa eman zuen. Karl Marxek geroago idatziko zuen "...Nazioen aberastasuna XVIII. mendeko ekonomia politiko klasikoaren benetako Biblia da". Tratatua liberalismo ekonomikoaren oinarrizko lantzat hartzen da, ia eskola ekonomiko liberal guztiek Smithen kontzeptuak bereganatu, berrinterpretatu edo sintetizatu baitzituzten. Tradizio liberalaz harago, ekonomia marxista Nazioen Aberastasunean ezarritako ekonomia politiko klasikoaren tradizioaren kritika gisa garatu zen, Smithen kontzeptu analitiko asko egokituz, hala nola lanaren banaketa, klase ekonomikoak, balioaren lanaren teoria, kapital metaketa, irabazi-tasaren beheranzko joeraren hipotesia eta soldaten, irabazien eta errentaren arteko bereizketa.[13][14]
Nazioen aberastasuna bi liburukitan argitaratu zen 1776ko martxoaren 9an (I-III liburuak lehenengo liburukian sartuta eta IV. eta V. liburuak bigarrenean),[15] Eskoziako Ilustrazioaren eta Eskoziako NekazaritzaIraultzaren garaian.[16] Hainbat egile eta ekonomialarirengan eragina izan zuen, hala nola Karl Marxengan, baita gobernu eta erakundeengan ere, hurrengo mende eta erdiko eztabaida ekonomikoaren baldintzak ezarriz.[17] Adibidez, Alexander Hamilton "Nazioen aberastasunak" neurri batean eragin zion "Manufakturei buruzko txostena" idazteko, eta Smith-en politika askoren aurka argudiatu zuen. Hamiltonek txosten honen zati handi bat Jean-Baptiste Colbert-en ideietan oinarritu zuen, eta neurri batean, Colbert-en ideiei erantzun zien Smith-ek "Nazioen aberastasuna" liburuarekin, eta kritikatu egin zituen.[15]
Nazioen aberastasuna hamazazpi urteko ohar eta aurreko ikerketen emaitza izan zen, baita garai hartako ekonomialarien (Nicholas Magens bezalakoen) arteko elkarrizketen behaketa ere, Industria iraultzaren hasierako egoera ekonomiko eta sozialei buruz, eta hamar urte inguru behar izan zituen Smithek ekoizteko.[15] Emaitza teoria ekonomiko erreformatuaren aplikazio praktikoa eskaini nahi zuen tratatu bat izan zen, aurrerapen eta berrikuntza industrialaren garaian garrantzia galtzen ari ziren teoria ekonomiko merkantilista eta fisiokratikoak ordezkatzeko. Oinarria eman zien ekonomialariei, politikariei, matematikariei eta arlo guztietako pentsalariei gainean eraikitzeko. Eragin historikoa edozein dela ere, Nazioen aberastasunak paradigma aldaketa argia izan zuen ekonomiaren arloan, Immanuel Kanten "Arrazoi hutsuaren kritikak" filosofiarentzat izan zuenaren parekoa.[15]
Smith bizirik zegoen bitartean, Nazioen aberastasunaren bost edizio argitaratu ziren: 1776an, 1778an, 1784an, 1786an eta 1789an.[18] Smith hil ondoren 1790ean, edizio ugari agertu ziren. Smith-en eskutik lanaren bilakaera hobeto ulertzeko, Edwin Cannanek zuzendutako talde batek lehen bost edizioak bildu zituen. Desberdintasunak seigarren edizio batekin argitaratu ziren 1904an.[19] Desberdintasun txikiak baina ugariak aurkitu zituzten (oin-ohar askoren gehikuntza barne) lehen eta bigarren edizioen artean; bigarren eta hirugarren edizioen arteko desberdintasunak ere handiak dira. 1784an, Smithek lehen bi edizio hauek erantsi zituen Adam Smith doktorearen "Nazioen aberastasunaren izaera eta iturriei buruzko saiakera" liburuaren lehenengo eta bigarren edizioei gehigarriak eta zuzenketak argitaratuz, eta Nazioen aberastasunaren hirugarren edizioa ere argitaratu zuen, hiru liburukitan, gehigarriak eta zuzenketekin eta lehen aldiz, indize bat barne hartzen zituena. Besteak beste, gehigarri eta zuzenketek atal guztiz berriak sartu zituzten, batez ere 4. liburuko 4. eta 5. kapituluetan eta 5. liburuko 1. kapituluan, baita 4. liburuko "Merkataritza sistemaren ondorioa" izeneko kapitulu gehigarri bat ere.[15]
1786an argitaratutako laugarren edizioak hirugarren edizioarekiko desberdintasun txikiak baino ez zituen, eta Smithek berak liburuaren hasierako iragarkian dio: "Ez dut inolako aldaketarik egin". Azkenik, Cannanek laugarren eta bosgarren edizioen arteko desberdintasun txikiak baino ez ditu aipatzen: laugarren ediziotik akats multzo bat kendu eta beste akats multzo bat sartu.[19]
Lanaren banaketari buruz: Lanaren banaketak beste edozein faktorek baino hazkunde handiagoa eragin du ekoizpenean. Dibertsifikazio hau handiena da industria eta hobekuntza gehiago duten nazioetan, eta herrialde horietako "oparotasun unibertsalaren" erantzule da. Hau neurri batean ekoizpenaren kalitatearen igoeraren ondorioz gertatzen da, baina are garrantzitsuagoa dena ekoizpenaren eraginkortasunaren igoeraren ondorioz, denbora-unitate bakoitzeko ekoitzitako unitateen ekoizpen nominal handiagoa eraginez. Bestalde, nekazaritza ez da hain moldagarria lanaren banaketarako manufakturarekin alderatuz; beraz, nazio aberatsak ez daude nazio pobreen aurretik nekazaritzan manufakturan bezala.[20]
Lanaren banaketari aukera ematen dion printzipioaz: Lanaren banaketa ez da sortzen berezko jakinduriatik, baizik eta gizakien truke-joeratik.
Lanaren banaketa merkatuaren hedadurak mugatzen duela:Trukerako aukera mugatuak lanaren banaketa oztopatzen du. "Ur-garraioak" (hau da, garraioak) merkatua zabaltzen duenez, lanaren banaketa, bere hobekuntzekin, lehenbailehen iristen da ur-bideetatik gertu dauden hirietara. Zibilizazioa mediterraneo itsaso nabigagarriaren inguruan hasi zen.
Diruaren jatorria eta erabilera: Lanaren banaketarekin, norberaren lanaren produktuak norberaren beharren zati txiki bat baino ezin du ase. Produktu desberdinak truke-bide komun gisa balio izan dute, baina nazio guztiek metalak aukeratu dituzte azkenean, iraunkorrak eta zatigarriak direnak, helburu horretarako. Txanponak sortu aurretik, jendeak pisatu eta neurtu behar zuen truke bakoitzarekin, edo "iruzur eta inposizio larrienak" arriskatu. Horrela, nazioek metala zigilatzen hasi ziren, alde batetik bakarrik, purutasuna ziurtatzeko, edo alde guztietan, purutasuna eta pisua zehazteko. Txanponetan dagoen metal errealaren kantitatea gutxitu egin da, "printze eta estatu subiranoen gutizia eta injustizia" dela eta, itxuraz bakarrik ordaindu ahal izan dituzte zorrak, eta hartzekodunen iruzurra eragin.
Lanaren soldatei buruz: Atal honetan, Smithek deskribatzen du nola lanaren soldatak batez ere langileen eta nagusien arteko lehiakk agintzen dituen. Langileak elkarren aurka lehiatzen direnean enplegu aukera mugatuengatik, lanaren soldatak kolektiboki jaisten dira, eta enpresaburuak elkarren aurka lehiatzen direnean lan eskaintza mugatuengatik, lanaren soldatak kolektiboki igotzen dira. Hala ere, lehia prozesu hau askotan saihesten da langileen eta nagusien arteko konbinazioen bidez.
Smithek berak idatzi zuen langileen ekintzen aurkako lege horien "zorroztasunari" buruz, eta azpimarratu zuen "nagusien oihuak" langileen elkarteen aurka alderatzea, nagusien elkarteak eta konplizitateak "inoiz ez baititu jendeak entzuten", nahiz eta ekintza horiek "beti" eta "nonahi" gertatzen diren:
Kapitalismoaren kritikan, Karl Marxek sistema ekonomikoari buruzko ikerketak jarraitu zituen, Adam Smith eta David Ricardoren lana jarraituz.
Gutxitan entzuten dugu, esan izan da, nagusien konbinazioez, baina maiz langileen konbinazioez. Horregatik, nagusiek gutxitan konbinatzen direla imajinatzen duena, munduaz bezain ezjakina da gaiaz. Nagusiak beti eta nonahi daude isilpeko konbinazio batean, konstante eta uniformean, lanaren soldatak benetako tasaren gainetik ez igotzeko [...] Nagusiek ere batzuetan konbinazio zehatzetan sartzen dira lanaren soldatak tasa horren azpitik ere jaisteko. Hauek beti egiten dira isiltasun eta sekretu osoz gauzatu arte; eta langileek amore ematen dutenean, batzuetan erresistentziarik gabe egiten duten bezala, nahiz eta gogor sentitu, beste pertsonek ez dituzte inoiz entzuten. Aitzitik, langileak konbinatzen direnean, "nagusiek [...] ez dute inoiz ozenki eskatzen magistratu zibilaren laguntza, eta morroi, langile eta bidaiarien konbinazioaren aurka hainbeste gogortasunez ezarri diren legeak zorrotz betearaztea."[21]
Lanaren kopurua soldatapeko lanarentzat eskuragarri dagoen diru-sarrera kopurua baino handiagoa den gizarteetan, langileen arteko lehia handiagoa da enpresaburuen arteko lehia baino, eta soldatak jaisten dira. Alderantziz, diru-sarrerak ugariak diren lekuetan, lanaren soldatak igotzen dira. Smithek dio beraz, lanaren soldatak lana ordaintzeko eskuragarri dagoen diru-sarrera handiagoaren ondorioz bakarrik igotzen direla. Smithek lana beste edozein merkantzia bezalakoa zela uste zuen alderdi honetan:
Gizakien eskariak, beste edozein salgairen eskariak bezala, nahitaez erregulatzen du gizakien ekoizpena; bizkortu egiten du poliki-poliki doanean, eta geldiarazi egiten du azkarregi aurrera egiten duenean. Eskari honek erregulatzen eta zehazten du munduko herrialde guztietan, Ipar Amerikan, Europan zein Txinan, hedapen-egoera; eta horrek azkar progresibo bihurtzen du lehenengoan, motela eta pixkanaka bigarrenean, eta guztiz geldikor azkenean.[22]
Hala ere, diru-sarreren kopurua etengabe handitu behar da lan-kopuruaren arabera, soldatak altuak izaten jarraitzeko. Smithek hau ilustratzen du Ingalaterra alderatuz Ipar Amerikako koloniekin. Ingalaterran, diru-sarrera gehiago daude kolonietan baino, baina soldatak baxuagoak dira, langile gehiago biltzen baitira diru-sarrera kopuru handiak eragindako enplegu-aukera berrietara; beraz, langileak azkenean elkarren aurka lehiatzen dira lehen bezainbeste. Aitzitik, kapitala ekonomia kolonialetara isurtzen jarraitzen duen heinean, gutxienez biztanleria handitzen den erritmo berean, soberako kapital hori "betetzeko", soldatak Ingalaterrakoak baino altuagoak izaten jarraitzen dute.
Smith oso kezkatuta zegoen pobreziaren arazoekin. Honela idazten du:
Pobreziak, belaunaldia eragozten ez badu ere, oso kaltegarria da seme-alabak hazteko [...] Ez da arraroa [...] Eskoziako Lur Garaietan hogei seme-alaba izan dituen amak bizirik bi besterik ez izatea [...] Leku batzuetan jaiotako haurren erdiak lau urte bete baino lehen hiltzen dira; leku askotan zazpi urte bete baino lehen; eta ia leku guztietan bederatzi edo hamar urte bete baino lehen. Hala ere, hilkortasun handi hau nonahi aurkituko da batez ere jende xehearen haurren artean, ezin baitute egoera hobeagokoek bezainbeste zaindu.[22]
Gizon bat aberatsa edo pobrea den zehazteko modu bakarra, eros dezakeen lan kopurua aztertzea da. "Lana salgaien benetako trukea da".
Smithek urte merkeen eta manufakturen ekoizpenaren arteko erlazioa ere deskribatzen du, urte garestietan ekoizpenarekin alderatuta. Argudiatzen du adibide batzuek, hala nola Frantziako liho ekoizpenak korrelazioa erakusten duten bitartean, Eskoziako beste adibide batek kontrakoa erakusten duela. Ondorioztatzen du aldagai gehiegi daudela horri buruzko adierazpenak egiteko.
Akzioen irabaziei buruz: Kapitulu honetan, Smithek interes-tasak erabiltzen ditu akziooen irabazien adierazle gisa. Hau horrela da, interesak akzioen irabaziekin bakarrik ordaindu daitezkeelako, eta beraz, hartzekodunek tasak igo ahal izango dituzte zordunen irabazien igoeraren edo jaitsieraren arabera.
Smithek argudiatzen du akzioen irabaziak alderantziz proportzionalak direla lanaren soldatekin, zenbat eta diru gehiago gastatu lana konpentsatzeko, orduan eta gutxiago geratzen baita irabazi pertsonalerako. Ondorioz, langileen arteko lehia enpresaburuen arteko lehiarekin alderatuta, handiena den gizarteetan. Smithek hau ilustratzen du Ingalaterrako eta Eskoziako interes-tasak alderatuz. Ingalaterran, usuraren aurkako gobernu-legeek interes-tasa maximoak oso baxuak mantendu zituzten, baina uste zen tasa maximoa ere dirua mailegatzen zen tasa baino handiagoa zela. Eskozian, ordea, interes-tasak askoz handiagoak dira. Hori Ingalaterran kapitalisten proportzio handiagoaren ondorioa da, eta horrek langileen arteko lehia konpentsatzen du, soldatak igoz.
Hala ere, Smithek ohartarazten du bitxia bada ere, kolonietako interes-tasak ere oso altuak direla (gogoratu aurreko kapituluan Smithek deskribatu zuela kolonietako soldatak Ingalaterrakoak baino altuagoak direla). Smithek hori egozten dio inperio batek kolonia baten kontrola hartzen duenean, lur eta baliabide ugarien prezioak oso merkeak direlako. Horri esker, kapitalistek irabaziak handitu ditzakete, baina aldi berean kapitalista asko erakartzen ditu kolonietara, lanaren soldatak handituz. Hala ere, hori egiten den heinean, jaioterrietako akzioen irabaziak igotzen dira (edo behintzat jaisteari uzten diote), horietako asko dagoeneko itsasoz bestaldera joan baitira.
Diruak balioa neurtu eta trukatzeko aukera ematen digu, baina bera ez da balioa.
Soldata eta irabaziei buruz lanaren eta akzioen enplegu desberdinetan: Smithek behin eta berriz erasotzen ditu politikoki lerrokatutako gizabanakoen taldeak, beren eragin kolektiboa erabiltzen saiatzen direnak gobernua manipulatzeko beren aginduak bete ditzan. Garai hartan, hauei "fakzioak" deitzen zitzaien, baina gaur egun "interes bereziak" deitzen zaie, nazioarteko bankariak, korporazio konglomeratuak, oligopolio zuzenak, sindikatuak eta beste talde batzuk barne har ditzakeen terminoa. Izan ere, Smithek mesfidantza berezia zuen merkatari klasearekiko. Uste zuen klase honetako kideek, batez ere sortu nahi zituzten gremioetan elkarrekin jarduten zutenek, botere bloke bat osatu zezaketela eta estatua manipulatu zezaketela interes bereziak interes orokorraren aurka arautzeko:
Ofizio bereko jendea gutxitan biltzen da, nahiz eta ondo pasatzeko izan, eta elkarrizketa publikoaren aurkako konspirazio batean edo prezioak igotzeko trikimailu batean amaitzen da. Ezinezkoa da, hain zuzen ere, bilera horiek eragoztea, betearaz daitekeen edo askatasunarekin eta justiziarekin bateragarria den lege baten bidez. Baina legeak ezin badu ere ofizio bereko jendea noizean behin biltzea eragotzi, ez luke ezer egin behar bilera horiek errazteko; are gutxiago beharrezko bihurtzeko.
Smithek gobernuak zenbait lanbideri ematen dizkien diru-laguntzen aurka ere argudiatzen du, horrek normala baino jende gehiago erakarriko lukeelako lanbidera, eta ondorioz, haien soldatak jaitsiko liratekeelako kolektiboki.
Lurraren Errentaz: 10. kapituluko bigarren zatiak feudalismoaren ideia ulertzera bultzatzen du. Errenta, lurra erabiltzeagatik ordaintzen den prezio gisa hartuta, maizterrak ordaindu dezakeen altuena da. Errentamendu-baldintzak doitzean, jabeak ahaleginak egiten du haziak lortzeko, lana ordaintzeko eta abereak eta beste nekazaritza-tresnak erosteko zein mantentzeko nahikoa dena baino produktuaren zati handiagoa ez uzteko, auzoko nekazaritza-abereen ohiko irabaziekin batera.
Hau da, zalantzarik gabe, maizterrak konformatzeko zatirik txikiena, eta jabeak gutxitan nahi du gehiago utzi. Ekoizpenaren edozein zati, edo gauza bera dena, bere prezioaren edozein zati horretatik gorakoa dena, naturalki saiatzen da bere lurraren errenta gisa gordetzen, eta hori da maizterrak lurraren benetako egoeretan ordaindu dezakeen handiena. Batzuetan, hain zuzen ere, jabearen eskuzabaltasunak, zati hori baino zertxobait gutxiago onartzera behartzen du; eta batzuetan ere, nahiz eta gutxitan, maizterraren ezjakintasunak inguruko nekazaritza-abereen ohiko irabaziak baino zertxobait gehiago ordaintzera edo zertxobait gutxiagorekin konformatzera behartzen du. Hala ere, zati hau lurraren errenta naturaltzat har daiteke oraindik, edo lurra gehienbat alokatu behar den errentatzat.
Bigarren liburua: Kapitalaren izaera, metaketa eta erabileraz
Kapitalaren zatiketaz: Pertsona batek duen kapitala egun batzuetarako edo aste batzuetarako mantentzeko nahikoa ez denean, gutxitan pentsatzen du bertatik diru-sarrerarik ateratzeaz. Ahalik eta gutxien kontsumitzen du, eta bere lanaren bidez saiatzen da bere lekua bete dezakeen zerbait lortzen, guztiz kontsumitu aurretik. Kasu honetan, bere diru-sarrerak bere lanetik soilik datoz. Hau da, hain zuzen, herrialde guztietako langile pobreen gehiengoaren egoera. Baina hilabete edo urteetarako mantentzeko adina kapital duenean, naturalki saiatzen da zatirik handienetik diru-sarrerak lortzen, bere kontsumorako gordez diru-sarrera horiek iristen hasi arte mantentzeko adina. Beraz, bere kapital osoa bi zatitan banatzen da, eta diru-sarrera horiek emango dizkiola espero duen zatiari bere kapitala deitzen zaio.[22]
Diruagizartearen kapital orokorraren adar berezi gisa kontuan hartuta: Lehen liburuko erreferentzietatik, salgaien zatirik handienaren prezioa hiru zatitan banatzen dela ikusten da, eta horietako batek lanaren soldatak ordaintzen ditu, besteak kapitalarenirabaziak eta hirugarrenak ekoizteko eta merkatura eramateko erabilitako lurraren errenta. Baina badira, hain zuzen ere, salgai batzuk prezioa horietako bi zati bakarrik osatzen dutenak: lanaren soldatak eta kapitalaren irabaziak. Eta oso gutxi batzuk zati bakarrak osatzen dutenak: lanaren soldatak. Salgai bakoitzaren prezioa nahitaez hiru zati horietako batean edo bestean, edo guztietan banatzen dela ere, zati bakoitza nahitaez norbaitentzat irabazia da.
Kapitalaren metaketaz, edo lan produktibo eta ez-produktiboaz: Lan mota batek ematen zaion subjektuaren balioa gehitzen du, baina beste bat dago horrelako efekturik ez duena. Lehenengoa, balioa sortzen duenez, produktiboa deitu daiteke; bigarrena, lan ez-produktiboa. Horrela, fabrikatzaile baten lanak, oro har, lantzen dituen materialen balioa, bere mantentzearena eta bere nagusiaren irabaziarena gehitzen du. Morroi txiki baten lanak, aldiz, ez du ezeren balioa gehitzen.
Interesarekin mailegatutako kapitalari buruz: Interesarekin mailegatutako kapitala beti kapitaltzat hartzen du mailegu-emaileak. Espero du denborarekin itzuliko diola, eta bitartean mailegu-hartzaileak urteko errenta jakin bat ordainduko diola erabileragatik. Mailegu-hartzaileak kapital gisa edo berehalako kontsumorako gordetako kapital bezala erabil dezake. Kapital gisa erabiltzen badu, langile produktiboak mantentzeko erabili ahal du, eta hauek balioa irabaziarekin erreproduzitzen dute. Kasu honetan, kapitala itzuli eta interesak ordaindu ditzake beste diru-iturririk alienatu edo erabili gabe. Berehalako kontsumorako gordetako kapital gisa erabiltzen badu, xahutzaile baten papera jokatzen du, eta alferren mantentzean xahutzen du langileen mantenurako zena. Kasu honetan, ezin du ez kapitala itzuli ez interesak ordaindu beste diru-iturririk alienatu edo erabili gabe, hala nola jabetza edo lurraren errenta. Interesekin mailegatutako kapitala, zalantzarik gabe, noizean behin bi modu hauetan erabiltzen da, baina lehenengoan bigarrenean baino askoz maizago.
Kapitalaren erabilera desberdinei buruz: Kapital bat lau modu ezberdinetan erabil daiteke: lehenik, gizartearen erabilerarako eta kontsumorako urtero behar den produktu gordina eskuratzeko; bigarrenik, produktu gordinak berehala erabiltzeko eta kontsumitzeko fabrikatu eta prestatzeko; hirugarrenik, produktu gordinak edo manufakturatuak ugariak diren lekuetatik behar diren lekuetara garraiatzeko; eta azkenik, horietako edozeinen zati zehatzak behar dituztenen noizbehinkako eskaerei erantzuteko multzo txikitan banatzeko.
Hirugarren liburua: Nazio ezberdinetako aberastasunaren aurrerapen desberdinei buruz
Epe luzerako hazkunde ekonomikoa: Adam Smithek adibide hau erabiltzen du epe luzeko hazkunde ekonomikoa aztertzeko: "Gauzen izaeran, biziraupena erosotasunaren eta luxuaren aurretik dagoen bezala, lehenengoa lortzen duen industriak bigarrenari zerbitzatzen dionaren aurretik egon behar du nahitaez". Arrakasta industriala lortzeko, biziraupena lehenik landa-eremutik eman behar da. Industria eta merkataritza hirietan gertatzen dira, nekazaritza, berriz, landa-eremuan.[23]
1637 eta 1750 arteko gari-prezioen taulak, "Nazioen aberastasuna" liburuko erreferentzia enpiriko ugarien artean.
Nekazaritzako lanak: Nekazaritzako lana egoera desiragarriagoa da industria-lana baino, jabeak kontrol osoa baitu. Smithek honako hau dio:
Gure Ipar Amerikakokolonietan, non lur landugabea oraindik baldintza errazetan lor daitekeen, ez da inoiz urrutiko salmentarako manufakturrik ezarri haien herrietan. Artisau batek bere negozioa aurrera eramateko behar dena baino stock gehiago eskuratu duenean auzokide den herrialdea hornitzeko, ez du, Ipar Amerikan, harekin urrutiko salmentarako manufakturarik ezartzen saiatzen, baizik eta lur landugabea erosteko eta hobetzeko erabiltzen du. Artisau izatetik lur-jabe bihurtzen da, eta ez soldata handiek ez herrialde horrek artisauei ematen dien biziraupen errazak ezin dute erosi bere buruarentzat baino beste pertsonentzat lan egiteko. Uste du artisaua bere bezeroen morroia dela, eta horietatik lortzen du biziraupena; baina bere lurra lantzen duen eta bere beharrezko biziraupena bere familiaren lanetik lortzen duen lur-jabea benetan nagusia da, eta mundu osoarekiko independentea.[23]
Landa zabaleko lekuetan nekazaritza askoz hobea da industria-lanbideen eta jabetzaren aldean. Adam Smithek honela jarraitzen du: "Gauzen ibilbide naturalaren arabera, beraz, hazten ari den gizarte ororen kapitalaren zatirik handiena, lehenik, nekazaritzara bideratzen da, gero manufakturetara eta azkenik kanpo-merkataritzara".[24] Segida honek hazkundera eta, beraz, oparotasunera eramaten du.
Gizarte zibilizatu ororen merkataritza handia hiriko eta landa-eremuko biztanleen artean egiten dena da. Petrolio gordina produktu manufakturatuen trukean datza, berehala edo diruaren edo dirua ordezkatzen duen paper mota baten bidez. Herrialdeak biziraupenerako baliabideak eta manufakturarako materialak hornitzen dizkio hiriari. Herriak hornidura hori ordaintzen dio produktu manufakturatuen zati bat herrialdeko biztanleei itzuliz. Substantzien erreprodukziorik ez dagoen herriak, oso zuzen esan daiteke bere aberastasun eta biziraupen osoa herrialdetik lortzen duela. Hala ere, ezin dugu horregatik imajinatu hiriaren irabazia herrialdearen galera denik. Bien irabaziak elkarrekikoak dira, eta lanaren banaketa, kasu honetan bezala, beste guztietan bezala, abantailagarria da banatzen den lanbide desberdinetan enplegatutako pertsona guztientzat.[23]
Nekazaritzaren etsipenaz: 2. kapituluaren izenburu luzea "Erromatar Inperioa erori ondoren Europako antzinako estatuen nekazaritzaren etsipenaz" da.
Germaniar eta Eszitiar nazioek Erromatar Inperioko mendebaldeko probintziak hartu zituztenean, iraultza handi horren ondoren etorri ziren nahasmenak hainbat mendez iraun zuten. Barbaroek antzinako biztanleen aurka erabilitako lapurretak eta indarkeriak hirien eta landa-eremuaren arteko merkataritza eten zuten. Hiriak hutsik geratu ziren, eta landa-eremua landu gabe geratu zen, eta Europako mendebaldeko probintziak, Erromatar Inperioaren garaian oparotasun handia izan zutenak, pobrezia eta barbarie egoerarik baxuenean hondoratu ziren. Nahasmen horiek iraun zuten bitartean, nazio horietako buruzagi nagusiek herrialde horietako lurren zatirik handiena eskuratu edo lapurtu zuten. Lur horien zati handi bat landu gabe zegoen; baina ez zen inongo zatirik, landua edo landu gabea izan, jaberik gabe geratu. Guztiak okupatuta zeuden, eta zatirik handienak jabe handi gutxi batzuen esku. Lur landugabeen jatorrizko okupazio hau, handia izan arren, gaitz iragankorra baino ez zen izan. Laster berriro banatu eta zati txikitan hautsi zitezkeen, oinordetzaz edo besterentzeaz. Oinordekotzaren legeak oinordetza bidez banatzea eragotzi zuen: metatuen sarrerak besterentzearen bidez zati txikitan banatzea eragotzi zuen.
Erromatar Inperioaren erorketaren ondoren hiri eta herrien gorakada eta aurrerapenari buruz:
Erromatar Inperioa erori ondoren, hiri eta herrietako biztanleak ez ziren herrialdekoak baino mesedegarriagoak izan. Hala, Greziako eta Italiaako antzinako errepubliketako lehen biztanleekin alderatuta, oso bestelako jende mota bat osatzen zuten. Azken hauek batez ere lurren jabeek osatzen zituzten, eta haien artean banatu zen jatorriz lurralde publikoa, eta komenigarria iruditzen zitzaien elkarren ondoan etxeak eraikitzea eta harresi batez inguratzea, defentsa komunaren mesedetan. Erromatar Inperioa erori ondoren, aitzitik, lurren jabeak, oro har, beren lurretan zeuden gaztelu gotortuetan bizi izan zirela dirudi, beren maizterren eta menpekoen artean. Herrietan batez ere merkatari eta mekanikariek bizi ziren, eta garai hartan morroi-egoeran edo ia morroi-egoeran zeudela zirudien. Europako hiri nagusienetako batzuen biztanleei antzinako gutunek ematen dizkieten pribilegioek nahikoa erakusten dute nolakoak ziren emakida horien aurretik. Jaunaren baimenik gabe beren alabak ezkontzeko pribilegioa zuen jendeak, eta horrela hiltzean beren seme-alabek, eta ez jauna, beren ondasunen oinordekoa ziren. Eta bere ondasunak testamentu bidez xedatzeko pribilegioa zuen jendeak, eman aurretik herrialdeko lur-okupatzaileekin guztiz edo ia herrixka-egoera berean egonaz.
Nola lagundu zuen herrietako merkataritzak herrialdearen hobekuntzan: Smithek gogor kritikatu zituen askotan norbere interesagatik eta gutiziagatik soilik jokatzen zuten pertsonak, eta ohartarazten zuen,
... Dena guretzat, eta besteentzat ezer ez. Badirudi munduko aro guztietan, gizateriako nagusien maxima zitala izan dela.[25]
Laugarren liburua: ekonomia politikoaren sistemei buruz
Merkataritza itsasontzi-flota handi bat herrialde aberats baten sinboloa da
Smithek gogor eraso zien gobernuaren murrizketa zaharkituei, industria-hedapena oztopatzen zutela uste baitzuen. Izan ere, gobernuak prozesu ekonomikoan zuen esku-hartze mota gehienak erasotu zituen, tarifak barne, argudiatuz horrek eraginkortasunik eza eta prezio altuak sortzen dituela epe luzera. Uste da Smithen teoriak gobernuaren legedian eragina izan zuela azken urteetan, batez ere XIX. mendean.
Merkataritza edomerkataritza sistemaren printzipioaz: Liburua batzuetan merkantilismoarekin kritikoa eta Smith-en garaiko pentsamendu ekonomiko berriaren sintesi gisa deskribatua izan da. Zehazki, "Nazioen aberastasunak", besteak beste, merkantilismoaren bi printzipio nagusi erasotzen ditu:
1. Tarifa protekzionistek nazio baten interes ekonomikoei (edo edozein helbururi) mesede egiten dietelako ideia, eta
2. Urrezkolingote edo beste metal preziatu batzuen erreserba handiak beharrezkoak direla herrialde baten arrakasta ekonomikorako. Merkantilismoaren kritika hau David Ricardok erabili zuen geroago bere "Abantaila konparatiboaren teoria" aurkeztu zuenean.
Inportazioaren gaineko murrizketei buruz: 2. kapituluaren izenburu osoa "Atzerriko herrialdeetatik etxean ekoitzi daitezkeen ondasunen inportazioaren gaineko murrizketei buruz" da. "Esku ikusezina" liburuan maiz agertzen den gaia da, nahiz eta behin bakarrik aipatzen den.
Beraz, norbanako orok ahal duen guztia egiten due bere kapitala erabiltzen bertako industria laguntzeko, eta industria hori zuzentzen, bere produktuak balio handiena izan dezan; norbanako orok nahitaez lan egiten du gizartearen urteko diru-sarrerak ahalik eta handienak izan daitezen. Oro har, ez du interes publikoa sustatu nahi, eta ez daki zenbat sustatzen ari den ere. Barne-industriaren laguntza atzerriko industriaren gainetik nahiago izanez, bere segurtasuna baino ez du nahi; eta industria hori bere produktuak balio handiena izan dezan zuzenduz, bere irabazia baino ez du nahi, eta honetan, beste kasu askotan bezala, "esku ikusezin" batek gidatzen du bere asmoaren parte ez zen helburu bat sustatzera. Ez da beti okerragoa gizartearentzat horren parte izatea. Bere interes propioa jarraituz, askotan gizartearena modu eraginkorragoan sustatzen du benetan sustatzeko asmoa duenean baino. (4. liburua, 2. kapitulua)
"Esku ikusezinaren" metafora asko erabili da testuingurutik kanpo. Goiko pasartean, Smithek "bertako industriaren laguntza" aipatzen du eta laguntza hori ondasunen inportazioaarekin alderatzen du. Teoria ekonomiko neoklasikoak metafora barneko/atzerriko manufaktura argudiotik haratago zabaldu du, ekonomiaren ia alderdi guztiak barne hartzeko.[26]
Muga bereziei buruz: 3. kapituluaren izenburu luzea "Ia mota guztietako ondasunen inportazioari buruzko muga bereziei buruz, oreka desabantailatsua dela uste den herrialdeetatik".
Desabantailak: Merkatariak eta fabrikatzaileak ez daude konforme barne-merkatuaren monopolioarekinn, baizik eta beren salgaien kanpo-salmenta zabalena nahi dute. Haien herrialdeak ez du jurisdikziorik atzerriko nazioetan, eta beraz, gutxitan lor diezaieke monopoliorik han. Oro har, beraz, esportaziorako zenbait sustapen eskatzera behartuta daude.
Sustapen horien artean, "Desabantailak" deitzen direnak dirudite arrazoizkoenak. Merkatariari esportazioan zerga edo barne-zerga osoa edo zati bat itzultzeko baimena emateak, barne-industriari ezartzen zaion edozein zerga edo barne-zerga, osorik edo zati batean, ez du inoiz eragingo zergarik ezarri izan ez balitz esportatuko litzatekeena baino ondasun-kantitate handiagoa esportatzea. Sustapen horiek ez dute herrialdeko kapitalaren zati handiagoa enplegu jakin batera bideratzen, bere kabuz enplegu horretara joango litzatekeena baino, baizik eta zergak zati horren zati bat beste enplegu batzuetara eramatea eragozten dute.
Pizgarriei buruz: Britainia Handian esportaziorako pizgarriak maiz eskatzen dira, eta batzuetan barne-industriaren adar jakin batzuetako produktuei ematen zaizkie. Horien bidez, gure merkatari eta fabrikatzaileek diotenez, beren ondasunak merkeago saldu ahal izango dituzte atzerriko merkatuan dituzten lehiakideek baino. Horrela, kantitate handiagoa esportatuko da, eta ondorioz merkataritza-balantza gure herrialdearen alde jarriko da. Ezin diegu gure langileei atzerriko monopolioa eman, barne-merkatuan egin dugun bezala. Ezin diegu atzerritarrei beren ondasunak erostera behartu, gure herrikideei egin diegun bezala. Beraz, pentsatu izan da hurrengo irtenbiderik onena erosteagatik ordaintzea dela. Horrela, merkataritza-sistemak herrialde osoa aberastu nahi du, eta dirua gure poltsiko guztietan sartu, merkataritza-balantzaren bidez.
Merkataritza Itunei buruz:
Nazio batek itun bidez behartzen duenean bere burua, bai atzerriko herrialde bateko zenbait ondasunen sarrera baimentzeko, beste guztiei debekatzen dizkienak, bai herrialde bateko ondasunak beste guztien ondasunei ezartzen dizkien zergak ordaintzetik salbuesteko, herrialdeak, edo gutxienez merkataritza hain lagundua duen herrialdeko merkatari eta fabrikatzaileek, nahitaez abantaila handia lortu behar dute itun horretatik. Merkatari eta fabrikatzaile horiek monopolio moduko bat dute haiekin hain tolerantea den herrialdean. Herrialde hori merkatu zabalagoa eta abantailagarriagoa bihurtzen da beren ondasunentzat: zabalagoa, beste nazioen ondasunak baztertuta edo zerga astunagoei lotuta daudenez, haien kantitate handiagoa hartzen duelako; abantailagarriagoa, faboratuta dagoen herrialdeko merkatariek, han monopolio moduko bat gozatuz, askotan beren ondasunak prezio hobean saltzen dituztelako beste nazio guztien lehia librearen eraginpean egongo balira baino. Hala ere, halako itunak, lagunduta dagoen herrialdeko merkatari eta fabrikatzaileentzat abantailagarriak izan daitezkeen arren, nahitaez desabantailagarriak dira lagunduta dagoen herrialdekoentzat. Horrela, monopolio bat ematen zaio haien aurka atzerriko nazio bati; eta maiz beste nazioen lehia askea onartuko balitz baino garestiago erosi behar dituzte behar dituzten atzerriko ondasunak.
Kolonia berriak ezartzeko motiboei buruz:
Amerikako eta Mendebaldeko IndietakoEuropakokolonia desberdinak lehen aldiz finkatzea eragin zuen interesa, ez zen hain argia eta bereizia izan antzinako Greziako eta Erromako koloniak ezartzeko arrazoia izan zena bezainbeste. Antzinako Greziako estatu guztiek lurralde oso txikia zuten bakoitzak, eta horietako edozeinetan biztanleria lurralde horrek erraz mantendu zezakeena baino gehiago ugaltzen zenean, horietako batzuk munduko urruneko eta urrutiko lekuren batean bizileku berri baten bila bidaltzen ziren; gerrazaleak ziren bizilagunek inguratzen zituzten alde guztietatik, eta horrek zaildu egiten zien edozeini beren lurraldea handitzea etxean.
Doriarren koloniak batez ere Italiara eta Siziliara jo zuten, Erroma sortu aurreko garaietan nazio barbaro eta zibilizatu gabeek bizi baitzituzten: joniarrrenak eta eoliarrena, greziarren beste bi tribu handienak, Asia Txikira eta Egeo itsasoko uharteetara, eta badirudi garai hartan biztanleak Siziliako eta Italiakoen egoera berean zeudela. Ama hiriak, kolonia haur bat bezala hartzen bazuen ere, uneoro mesede eta laguntza handia jasotzeko eskubidea zuena, eta trukean esker on eta errespetu handia zor zion arren, emantzipatutako haur bat bezala hartzen zuen, eta haren gainean ez zuen inolako autoritate edo jurisdikzio zuzenik aldarrikatzen. Koloniak bere gobernu forma ezarri zuen, bere legeak ezarri zituen, bere magistratuak hautatu zituen eta bakea edo gerra egin zuen bizilagunekin estatu independente gisa, ama hiriaren onespen edo baimena itxaroteko beharrik ez zuena. Ezer ezin da argiago eta bereiziago egon halako establezimendu guztiak gidatzen zituen interesak baino.
Kolonia berrien oparotasunaren arrazoiak:
Nazio zibilizatu baten kolonia, lurralde hondatu baten edo hain biztanle gutxiko baten jabe egiten bada, non bertakoek erraz uzten dieten lekua biztanle berriei, beste edozein gizartek baino azkarrago aurrera egiten du aberastasun eta handitasunerantz. Kolonizatzaileek nekazaritzaren eta beste arte erabilgarri batzuen ezagutza eramaten dute, mende askotan zehar nazio basati eta barbaroen artean berez haz daitekeena baino hobea. Era berean, menpekotasunaren ohitura eramaten dute, beren herrialdean dagoen gobernu erregularraren nozioren bat, hura eusten duen lege-sistemaren eta justiziaren administrazio erregularraren nozioa; eta naturalki, antzeko zerbait ezartzen dute kokaleku berrian.
Europak Amerikaren aurkikuntzatik eta Esperantza Oneko lurmuturretik ekialdeko Indietara igarotzetik lortutako abantailez:
Horiek dira Amerikako koloniek Europako politikatik lortu dituzten abantailak. Zeintzuk dira Europak Amerika aurkitzetik eta kolonizaziotik lortu dituenak? Abantaila horiek bana daitezke, lehenik, herrialde handi bakar gisa hartuta, Europak gertaera handi horietatik lortu dituen abantaila orokorretan; eta, bigarrenik, kolonizatzaile herrialde bakoitzak berari dagozkion kolonietatik lortu dituen abantaila partikularretan, haien gainean duen autoritatearen edo nagusitasunaren ondorioz.
Europak, herrialde handi bakar gisa hartuta, Amerika aurkitzetik eta kolonizaziotik lortu dituen abantaila orokorrak, lehenik, bere gozameenen handitzean datza; eta, bigarrenik, bere industriaren handitzean.
Amerikako soberakinak, Europara inportatuta, kontinente handi honetako biztanleei bestela eduki ezin izango lituzketen hainbat ondasun ematen dizkie; batzuk erosotasunerako eta erabilerarako, batzuk plazererako eta batzuk apaingarrirako, eta horrela haien gozamenak handitzen laguntzen du.
Merkataritza sistemaren ondorioa: Smith-en nazioarteko ekonomia politikoari buruzko argudioak merkantilismoaren ideiaren aurka egiten zuen. Merkataritza sistemak herrialde bakoitza urrea metatzera bultzatzen zuen bitartean hegemonia lortzen saiatzen zen bitartean, Smith-ek argudiatu zuen merkataritza askeak azkenean aktore guztiak hobetzen dituela. Argudio hau da "Merkataritza askearen" argudio modernoa.
Nekazaritza sistemei buruz: 9. kapituluaren izenburu luzea honakoa da: "Nekazaritza sistemei buruz, edo lurren ekoizpena herrialde guztien diru-sarreren eta aberastasunaren iturri bakar edo nagusi gisa ordezkatzen duten ekonomia politikoko sistemei buruz".
Ordura arte, lurren ekoizpena herrialde guztien diru-sarreren eta aberastasunaren iturri bakar gisa ordezkatzen duen sistema hori ez du inoiz nazio batek onartu, eta gaur egun Frantziako aberats eta asmamen handiko gizon gutxi batzuen espekulazioetan baino ez dago. Ez litzateke, zalantzarik gabe, mereziko munduko inongo lekutan kalterik egin ez duen eta ziurrenik egingo ez duen sistema baten akatsak sakon aztertzea.
Bosgarren liburua: subiranoaren edo estatu batuaren diru-sarrerei buruz
Smithek zergapetzeko lau "eredu" postulatu zituen: proportzionaltasuna, gardentasuna, erosotasuna eta eraginkortasuna. Ekonomialari batzuek diru-transferentziak zergei, hala nola Zigilu legeari, Smithen aurkakotasuna interpretatzen dute kapital-irabazien gaineko zergen aurkakotasun gisa, XVIII. mendean existitzen ez zirenak.[27] Beste ekonomialari batzuek Smith zerga progresibo baten alde egin zuen lehenengoetako bat izan zela diote. Smithek idatzi zuen: "Bizitzeko beharrezko gauzek pobreen gastu handia eragiten dute. Zailtasunak dituzte janaria lortzeko, eta beren diru-sarrera txikien zatirik handiena hori lortzeko gastatzen dute. Bizitzako luxuek eta banitateek aberatsen gastu nagusia eragiten dute, eta etxe bikain batek dituzten beste luxu eta banitate guztiak apaintzen eta nabarmentzen ditu. Beraz, etxebizitzen alokairuen gaineko zergak, oro har, aberatsen gain eroriko litzateke gehien; eta desberdintasun mota honetan ez litzateke, agian, ezer oso zentzugabea egongo. Ez da oso zentzugabea aberatsek gastu publikoan laguntzea, ez bakarrik beren diru-sarreren proportzioann, baizik eta proportzio horretan baino zerbait gehiago". Smithek uste zuen jabetza-zergak baino zerga-iturri "egokiagoa" lurzoruuaren errenta zela. Smithek idatzi zuen "ez zegoela ezer arrazoizkoagorik" lurzoruaren balioaren gaineko zerga bat baino.[28][29]
Subiranoaren edo Commonwealth-aren gastuei buruz: Smithek kapitulu hau erabiltzen du estatuaren zerga eta gastuen kontzeptua aztertzeko. Zergei buruz, Smithek idatzi zuen:
Estatu guztietako menpekoek gobernuaren mantenuan lagundu beharko lukete, ahalik eta gehien, bakoitzak bere gaitasunen arabera; hau da, estatuaren babespean dituzten diru-sarreren arabera. Gobernuaren gastua nazio handi bateko gizabanakoentzat, jabetza handi baten jabe erkideentzat kudeaketaren gastua bezalakoa da, denak behartuta baitaude jabetzan dituzten interesen arabera laguntzeko. Maxima honen betetzean edo ahaztean datza zerga-berdintasuna edo desberdintasuna.
Smithek gizarteko maila bakoitzaren "gaitasunei" eta ohiturei naturalki lotutako zerga baten alde egiten du.
Beheko mailarako, Smithek lanaren banaketa onuragarriak langileengan izan dezakeen eragin intelektualki higagarria aitortu zuen, Marxek, nahiz eta batez ere Smithen aurka egon, geroago "alienazioa" deitu zuen; beraz, Smithek gobernuak bere eginkizun egokia betetzen ez badu, hau da, giza gizarteak gainbehera eragiteko joeraren aurka babestea, ohartarazten du.
..."Gizaki gehienen ulermena nahitaez eratzen da ohiko enpleguaren bidez. Bizitza osoa eragiketa sinple batzuk egiten ematen duen gizakiak, eta horien ondorioak beti berdinak edo ia berdinak direnez ez du beharrik bere ulermena edo asmamena erabiltzeko, hots, inoiz gertatzen ez diren zailtasunak kentzeko erremedioak aurkitzeko. Beraz, naturalki galtzen du ahalegin horren ohitura, eta oro har, gizaki batentzat posible den bezain ergela eta ezjakina bihurtzen da. Bere gogoaren lozorroak ez du soilik gai bihurtzen edozein elkarrizketa arrazional gozatzeko edo parte hartzeko, baita sentimendu eskuzabal, noble edo samur bat sortzeko ere, eta ondorioz, bizitza pribatuko ohiko betebeharrei buruzko epaiketa justu bat osatzeko ere... Baina gizarte hobetu eta zibilizatu orotan, egoera horretan erori behar da langilepobrea, hau da, herriaren masa handia, nahitaez, gobernuak ahaleginak egiten ez baditu hori saihesteko."[30]
Smith-en ereduaren arabera, goian aipatutakoez gain beste edozein arlotan gobernuaren parte-hartzeak eragin negatiboa du hazkunde ekonomikoan. Hau horrela da, hazkunde ekonomikoa merkatu librearen beharrek eta pertsona pribatuen izaera ekintzaileak zehazten baitute. Produktu baten eskasiak bere prezioa igotzen du, eta beraz, ekoizleak gehiago ekoiztera bultzatzen ditu eta jende berria erakartzen du ekoizpen-lerro horretara. Produktu baten gehiegizko eskaintzak (jendeak erosteko prest dagoena baino produktu gehiago) prezioak jaisten ditu, eta ekoizleek energia eta dirua beharra dagoen beste arlo batzuetara bideratzen dute.[31]Gizartearendiru-sarrera orokor edo publikoen iurriei buruz: Bosgarren Liburuan zergei buruzko bere eztabaidan, Smithek idatzi zuen:
Bizitzeko beharrezko gauzek pobreen gastu handia eragiten dute. Zailtasunak dituzte janaria lortzeko, eta beren diru-sarrera txikien zatirik handiena hori lortzeko gastatzen dute. Bizitzako luxuek eta banitateek sortzen dituzte aberatsen gastu nagusiak, eta etxe bikain batek apaintzen eta nabarmentzen ditu beste luxu eta banitate guztiak. Beraz, etxebizitzen alokairuen gaineko zerga, oro har, aberatsen gain eroriko litzateke gehien; eta desberdintasun mota honetan, agian, ez litzateke ezer oso zentzugabea egongo. Ez da oso zentzugabea aberatsek gastu publikoan laguntzea, ez bakarrik beren diru-sarreren proportzioan, baizik eta proportzio horretan baino zerbait gehiago.[32]
Zuzeneko zerga baten eta, ondorioz, zeharkako zerga baten arteko bereizketa ere aurkeztu zuen (nahiz eta ez zuen "zeharkako" hitza erabili):
Zergak, jendearen behe-mailakoei ezartzen zaizkien neurrian, lan-soldaten gaineko zerga zuzenak dira, eta zerga horien eragozpen guztiak dituzte.[33]
Eta gehiago:
Horrela, bizitzeko beharrezko gauzen gaineko zergak lanaren soldaten gaineko zerga zuzen batek bezala funtzionatzen du.
Termino hau geroago erabili zen Estatu Batuetan, AEBetako konstituzioaren I. artikuluko 2. ataleko 3. klausulan, eta James Madisonek, konstituzioaren zati handi bat idatzi zuenak, Smith-en liburua irakurri zuela ezagutzen da.
Gerraz eta zor publikoez:
... Gerra iristen denean, politikariek ez dute nahi zergak, edo diru-sarrerak, handitu beren gastuen igoeraren arabera. Ez dute nahi jendea iraintzeko beldurrez, zeren, hain handi eta bat-bateko zerga igoerak, laster nazkatuko bailuke gerrarekin [...] Maileguak hartzeko erraztasunak askatzen dituzte lotsatik [...] Maileguak eginez, zergak oso neurriz igota, urtero gerra aurrera eramateko nahikoa diru biltzeko aukera dute, eta etengabe finantzatzeko praktikari esker, zergak ahalik eta txikien igoerarekin [zorraren interesak ordaintzeko], urtero diru kopuru handiena biltzeko aukera dute [gerra finantzatzeko]. ...Bakearen itzulerak, hain zuzen ere, gutxitan arintzen ditu gerran ezarritako zergak. Zerga hauek hipotekatta daude gerra aurrera eramateko hartutako zorraren interesengatik.[34]
Smithek dio, ondoren, etorkizuneko diru-sarreretatik dirua gorde bazen ere gerrako zorrak ordaintzeko, gutxitan erabiltzen dela zorra kitatzeko. Politikariek joera dute dirua beste eskema batean gastatzeko, hautesleen aldekoa izango dena. Horregatik, interes-ordainketak igotzen dira eta gerrako zorrak handitzen jarraitzen dute, gerra amaitu eta askoz haratago.
Laburbilduz, gobernuek txekerik gabe maileguan har dezakete, orduan litekeena da gerra txekerik gabe egitea, eta gerrako gastuen kostuak etorkizuneko belaunaldien zama izatea, gerrako zorrak ia inoiz ez baitituzte ordaintzen horiek sortu dituzten belaunaldiek.
Lehen edizioa Londresen argitaratu zen 1776ko martxoaren 9an, Strahan eta Cadell-en argitaletxean. Bi liburukitan, libera bat eta hamasei xilin balio zuen. David Humek, Samuel Johnsonek eta Edward Gibbonek goraipatu zuten, eta sei hilabeteko epean agortu zen. Beste lau edizio argitaratu ziren Smith bizirik zegoela (1778, 1784, 1786, 1789), guztira 5.000 ale inguru. Bitartean, danierara (1779–1780), frantsesera (1778–1779, 1781) eta alemanera (1776–1778) itzulpenak ere argitaratu ziren.[35]
William Strahan inprimatzaileak 1776ko apirilaren 12an idatzi zuen David Humek esan zuela "Nazioen aberastasunak" gogoeta gehiegi behar zuela Edward Gibbonen Erromatar Inperioaren gainbehera eta erorketaren historia liburua bezain ezaguna izateko. Strahanek honela idatzi zuen: "Gibbon jaunaren eta Smith doktorearen liburuari buruz esaten duzuna guztiz justua da. Lehenengoa da lanik ezagunena; baina bigarrenaren salmenta, hain azkarra ez izan arren, espero baino handiagoa izan da pentsamendu eta hausnarketa asko behar duen lan batetik (irakurle modernoen artean ugariak ez diren ezaugarriak) edozein helbururekin irakurtzeko".[36]
Gibbonek Adam Fergusoni idatzi zion apirilaren 1ean: "Zein lan bikaina den gure lagun komuna den Adam Smith jaunak publikoa aberastu duena! Zientzia zabala liburu bakarrean, eta ideia sakonenak hizkuntza argienean adierazita". Annual Register aldizkarian liburuaren kritika Edmund Burke Whig diputatuak idatzi zuen ziurrenik. 1791n, Thomas Paine erradikal ingelesak bere "Gizakiaren ekubideak" (Rights of Man) liburuan idatzi zuen: "Burke jaunak 'Nazioaren aberastasunak' egilearen antzeko talentuak izan balitu, konstituzio bat osatzen duten atal guztiak ulertuko zituela, eta multzoka osatu".[37]
Adam Smithen teoria ekonomikoaren kritika zabal argitaratuenetako bat euskarri ezohiko batean etorri zen: Luís de Camõesen Lusiadak itzulpenaren sarrerako oin-oharrak, 1572an europarrek Asiarako itsasbide bat aurkitzeari buruzko portugaldar poema epikoa, William Julius Mickle poeta eskoziarrak idatzia. Lehen edizioaren sarreran, 1776an, Micklek poema "Merkataritza jaiotzaren poema epikoa" bezala deskribatu zuen, "merkataritzaren benetako espirituari" buruzko garaiko eztabaidetan zuzenean interesa zuelarik; bigarren edizioak, 1778an argitaratuak, sarrera zabaldu bat zuen, non Micklek Smith eta bere laissez-faire doktrinen aurkako eraso bortitz bat egin zuen Ekialdeko Indietako Konpainiaren auzian aplikatuta. Micklek kristau, zuzen eta naturalki goi mailako inperio ideal baten ikuspegiaren aurka eginez. Micklek Smithekiko zuen nazka politikoa ez dirudi, baina pertsonala ere bazen: uste zuen Smithek bere ikasle ohiari, Buccleucheko dukeari, Lusiaden lehen edizioaren babesle ez izateko aholkua eman ziola.[38]
1800ean, "Anti-Jacobin Review" aldizkariak "Nazioen aberastasuna" liburua kritikatu zuen.[39] Bestalde 1803an The Times egunkariak Espainiarekin gerra egitearen aurka argudiatu zuen:
Gure bezero onena da; eta merkataritza-jario leun eta baketsuaren bidez, mundu berriko altxorrak ziurtasun handiagoarekin isurtzen dira Ingalaterako urtegietara, gerra arrakastatsuenarekin baino. Horrela datoz gure manufakturak laguntzeko, industria sustatzeko, gure pobreak elikatzeko, zergak ordaintzeko, asmamena saritzeko, aberastasuna jende klase guztien artean zabaltzeko. Baina aberastasunaren zirkulazio onuragarri hau guztiz ulertzeko, Adam Smith doktorearen liburu paregabea kontsultatu behar dugu.[40]
1810ean, Publicola ezizenarekin idazten zuen korrespontsal batek bere gutunaren goialdean Smith-en esaldi hau sartu zuen: "Enpresa esklusiboak traba dira alderdi guztietan" eta "idazle jakintsu hori" deitu zion. 1812an, Quarterly Review-eko Robert Southeyk "Nazioen aberastasuna" liburua liburu aspergarri eta bihozgabe gisa gaitzetsi zuen. 1821ean, The Times egunkariak Smith-en iritzia aipatu zuen, arto-saltzaileen eta herriaren interesak berdinak zirelakoan. 1826an, William Cobbett erradikal ingelesak bere "Rural Rides" liburuan ekonomialari politikoek pobreen legearekiko zuten etsaitasuna kritikatu zuen: "Beno, sufrimendu honen guztiaren artean, gauza on bat dago; Eskoziako ekonomia politikoa deabruaren menpe dago, eta Edinburgh Review eta Adam Smith berarekin batera". 1829an, Thomas Carlyle-k Smith garai hartako filosofoetako bat izendatu zuen, "gure zoriontasuna kanpoko egoeren araberakoa dela erabat" irakasten zuena, eta zeinen begietan "isilpean funtzionatzen duen guztia ondo dagoela" irakasten zuen.[41]
Politika publikoa
Smith-en biografo John Rae-k argudiatu zuen "Nazioen aerastasuna" liburuak gobernuaren politika moldatu zuela argitaratu eta gutxira.[42]
XVIII. mendea
1777an, liburua argitaratu ondorengo lehen aurrekontuan, Lord North lehen ministroak bi zerga berri ezartzeko ideia atera zuen liburutik: bat gizon-morroien gainekoa eta bestea enkantean saldutako ondasunen gainekoa. 1778ko aurrekontuan etxebizitzen gaineko zerga eta maltaren gaineko zerga sartu zituen, biak Smithek gomendatuta. 1779an, Henry Dundas eta Lord Carlisle politikariek kontsultatu zioten Smithi Irlandari merkataritza askea emateko gaiari buruz.[42]
Charles James Fox izan zen Parlamentuan Nazioen aberastasuna aipatu zuen lehen pertsona.
"Nazioen aberastasuna" lehen aldiz Parlamentuan Charles James Fox Whig alderdiko buruzagiak aipatu zuen 1783ko azaroaren 11n: "Nazioen aberastasunari buruzko liburu bikain baten ezarritako maxima bat zegoen, bere sinpletasunagatik barregarria izan zena, baina bere egiazkotasunari dagokionez ukaezina zena. Liburu horretan esaten zen aberasteko modu bakarra diru-sarrerak gastuak gainditzeko moduan kudeatzea zela. Maxima hau berdin aplikatzen zitzaion norbanakoari zein nazioari. Beraz, jokabide egokia ekonomia ondo zuzendu baten bidez uneko gastu guztiak murriztea zen, eta bake garaian ahalik eta aurrezpen handiena egitea."[42]
Hala ere, Foxek behin, 1785etik aurrera, Charles Butlerri esan zion ez zuela inoiz liburua irakurri eta "gai hauetan guztietan badago zerbait nire ulermena gainditzen duena; hain zabala den zerbait, ezen ezin izango bainituen inoiz nereganatu, ezta egin zuen inor aurkitu ere". Foxek Lord Lauderdalerekin afaltzen ari zela 1796an, Lauderdalek esan zuen ez zekitela ezer ekonomia politikoaz Adam Smithek idatzi aurretik. "Uf", erantzun zuen Foxek, "Zure Adam Smithak ez dira ezer, baina" (gaineratu zuen, gonbidatuei begira) "horixe da bere maitasuna; horretan barkatu behar diogu". Lauderdalek erantzun zion: "Uste dut dena dela", eta Foxek erantzun zion: "Hori da zuen maitasunaren froga handia". Foxi ere Adam Smith "aspergarria" iruditu zitzaion, eta uste zuen Nazioen aAberastasunaren erdia "gaiarentzat onuragarri" izan zitekeela.[43]
XIX. mendea
Nazioen aberastasunak Richard Cobdenen lanetan eragina izan zuen
Richard Cobden diputatu erradikalak Nazioen aberastasuna aztertu zuen gaztetan; bere alea oraindik Dunford Houseko bere etxeko liburutegian dago eta Smithek britainiar politika kolonialak kritikatzen dituen lekuei buruzko ohar marjinalak daude. Ez dago "esku ikusezina"ren pasarteari buruzko bat ere.[44] Cobdenek merkataritza askearen alde egin zuen arto legeen aurkako bere agitazioan. 1843an, Cobdenek Smithek gizaki ororen lanetik eratorritako "jabetza sakratuenaren urraketa ageriko" aurkako protesta aipatu zuen. 1844an, Smithek esklabooen lanaren aurka egitea aipatu zuen, eta protekzionistek Smith monopolista gisa gaizki aurkeztu zutela adierazi zuen. 1849an, Cobdenek adierazi zuen "herrialde honen luze-zabalera zeharkatu zuela, Adam Smith eskuan nuela, merkataritza askearen printzipioak defendatzeko". Era berean, esan zuen saiatu zela "herrialde honetako eta kontinenteko jendeari Adam Smithek... eta gai honi buruz idatzi duen orok finantzaketa sistema gizateriarentzat kaltegarria dela frogatu duten argudio horiek ezagutzera ematen".[45]
Nazioen aberastasunaren lehen aipamena Frantzian "Journal des Sçavans" aldizkarian argitaratutako kritika bat da, 1777an argitaratua. Lehen itzulpena Hagan argitaratu zen 1778-1779an; bere egilea, “M…”, ezezaguna da. Abbé Blavet izan liteke, zeinak itzulpen desberdin bat argitaratu zuen astero aldizkarietan "Journal de l’agriculture, du commerce, des arts et des finances aldizkarian" 1779ko urtarriletik 1780ko abenduaren artean, gero sei liburukiko edizio batean Yverdonen 1781ean eta hiru liburukiko edizio batean Parisen urte berean. Itzulpen hau mediokrea dela uste da, baina Smithek onartu zuen. Jean-Antoine Roucherrek beste itzulpen bat argitaratu zuen, meritu gutxikoa, 1790ean.[46]
Germain Garnier kondeak itzulpen hobea argitaratu zuen 1802an, eta Adolphe Blanquik berrikusi zuen bertsioa 1843an. Hala ere, Smithen ideiek ez zuten oihartzun handirik izan Frantzian, Jean-Baptiste Sayk hartu eta garatu zituen arte, 1803ko "Ekonomia politikoaren tratatua"rekin hasita. Napoleon Bonapartek, Eskola Militarrean Nazioen aberastasuna irakurri zuenak, inspiratu egin zitekeen bere ideia ekonomikoak osatzeko: moneta sendoa, interes-tasa egonkorrak, gastu publikoaren kontrola, zorpetzeari uko egitea larrialdi kasuetan izan ezik, Estatuak merkataritzan parte hartzeari uko egitea, etab; baina tesi hau, ordea, ez dago frogatuta.[47]
1760an Frantzia Berria konkistatu ondoren, Frantzia eta Indiar Gerran, Charles Townshendek iradoki zien amerikar kolonoei gerrako zorra ordaintzen laguntzea tearen gaineko zerga gehigarri bat ordainduz. Garai hartan, Adam Smith Townshendekink lanean ari zen eta Benjamin Franklinekin harremana garatu zuen, zeinak paper garrantzitsua izan baitzuen Amerikako iraultzan, Smithen Nazioen aberastasuna liburua argitaratu eta hiru hilabetera.[48]
James Madisonek, 1791eko otsailaren 2an Kongresuan emandako hitzaldi batean, "Nazioen aberastasuna" liburua aipatu zuen banku nazional baten aurka zegoela: "Desabantaila nagusiak hauek ziren: 1. metal preziatuak baztertzea, beste bitarteko bat erabiliz haien eginkizuna betetzeko: efektu hau saihestezina zen. Bankuen babesle argituenek onartu zuten, batez ere Smithek Nazioen aberstasuna liburuan".[49]Thomas Jeffersonek, 1807ko ekainaren 14an John Norvelli idatziz, adierazi zuen "diruaren eta merkataritzaren gaiei buruz, Smithen Nazioen aberastasuna liburua zela irakurtzeko libururik onena, Sayren Ekonomia Politikoa eskuratzen ez bada behintzat, gai bera printzipio berdinetan jorratzen zuena, baina laburrago eta modu argiago batean".[50]
36.331 aipamenekin, 1950 baino lehen argitaratutako ekonomian bigarren libururik aipatuena da, Karl Marxen"Kapitalaren" atzetik.[51]
George Stiglerrek Smithi egozten dio "ekonomia osoko funtsezko proposamen garrantzitsuena" eta baliabideen esleipenaren teoriaren oinarria. Hau da, lehiaren pean, baliabideen jabeek (lana, lurra eta kapitala) modu errentagarrienean erabiliko dituztela, eta ondorioz, orekan etekin-tasa berdina lortuko da erabilera guztietarako (prestakuntza, konfiantza, zailtasunak eta langabezia bezalako faktoreek eragindako itxurazko desberdintasunen arabera doituta). Smithen teorema ere deskribatzen du, "lanaren banaketa merkatuaren hedadurak mugatzen duela", "enpresaren eta industriaren funtzioen teoriaren muina" eta "antolaketa ekonomikoaren oinarrizko printzipioa" dela.[52]
Paul Samuelsonek Smith-en eskaintza eta eskariaren erabilera pluralistan —soldata, errenta eta irabaziei aplikatuta— Walrasen oreka orokorraren ereduaren aurreikuspen baliozkoa eta baliotsua aurkitzen du mende bat geroago. Gainera, Smith-ek kapital-metaketaren eta asmakuntzaren ondorioz epe labur eta ertainean soldata-igoerak onartzeak, Malthus eta Ricardok geroago lan-eskaintzaren biziraupen-soldata teoria zurrun bat proposatzean galdu zuten errealismo bat gehitu zuen.[53]
1938an Seymour Fogelek egindako "Nazioaren aberastasuna" murala Gizarte Segurantzaren gaiaren interpretazio bat da.
Gaur egungo ikerketek azpimarratzen dute Adam Smithek "esku ikusezinaren" metafora gutxitan eta testuinguru zehatzetan erabili zuela, merkatuaren harmoniaren lege unibertsal gisa erabili beharrean. Smithek norbanakoaren interes pertsonalaren ondorio nahigabeak nabarmendu zituen, baina monopolioen arriskuak ere onartu zituen eta estatuaren esku-hartze mota batzuk babestu zituen. Geroagoko ekonomialariek interpretazio erlazionatuak garatu zituzten: Friedrich Hayekek, adibidez, argudiatu zuen prezioek gizartean sakabanatutako ezagutza koordinatzen duten informazio-seinale gisa funtzionatzen dutela, eta horrek norbanakoei beren ekintzak norabide zentralik gabe doitzeko aukera ematen diela.[54]
Nazioen aberastasunaren azken hitzak aipatuz:
Britainiar Inperioko probintzietako batek ezin badio inperio osoari laguntza eman, garaia da Britainia Handiak gerra garaian probintzia horiek defendatzeko eta bake garaian haien establezimendu zibil edo militarren edozein zati babesteko gastuetatik askatu, eta bere etorkizuneko ikuspegiak eta asmoak bere egoeraren benetako mediokritasunera egokitzen ahalegindu.[55]
Ronald Coase-k dioenez, Smith-ek koloniei Britainia Handiko parlamentuan ordezkaritza emateko proposamena jarraitu izan balitz, diru-sarrera publikoei egiten dieten ekarpenen araberakoa izango litzateke, "ez litzateke 1776rik izango... Amerikak Ingalaterra gobernatuko luke orain, eta gu [Amerikan] gaur Adam Smith ospatuko genuke, ez bakarrik Nazioen aberastasunaren egile gisa, baizik eta sortzaile bezala ere goraipatuz".[56]
Mark Blaug-ek dioenez, Smith-en lorpena izan zen frogaren zama norberaren interesak ez duela gizarte-ongizatea lortzen diotenen aurka aldatzea. Baina Smith-ek erakunde-antolamendu eta prozesu zehatzei ematen dien arreta garrantzitsua aipatzen du, norberaren interesa diziplinatuz merkatuaren esparrura zabaltzeko, kapitala metatzeko eta diru-sarrerak handitzeko.[57]
David Graeber antropologo ekonomikoak dio antzinatean zehar kreditu sistema asko eta geroagoko diru-truke sistema desberdinak identifikatu daitezkeela, bere argudioaren frogak erregistro historiko eta etnografikoetatik ateraz, eta horrek dio Adam Smithek azaldutako truke-sistemetatik datozen moneta-ekonomien jatorriaren azalpen tradizionalak ez duela euskarri enpirikorik aurkitzen.[58] Egileak dio kreditu sistemak kontu-bide gisa garatu zirela K.a. 600. urte inguruan txanponak agertu baino askoz lehenago, eta oraindik ere ekonomia ez-monetarioetan funtzionatzen ikus daitezkeela. Trukearen ideia, berriz, badirudi kontaktu gutxiko eta askotan gerra erritualizatuaren testuinguruan zeuden gizarteen arteko truke mugatuei soilik aplikatzen zaiela, ekonomialarien artean kontzeptualizazioa mito gisa bihurtuz.[59] Bizitza ekonomikoaren sorreraren beste azalpen gisa, egileak iradokitzen du jatorriz moneta sozialekin lotuta zegoela, komunitate baten arteko eguneroko interakzio ez-merkatuekin estuki lotuta eta norbanakoen arteko elkarrekiko itxaropenetan eta erantzukizunetan oinarritutako "eguneroko komunismoan" zegoela. Ekonomia mota hau, beraz, berdintasun formalean eta elkarrekikotasunean oinarritutako trukearen moralekin kontrajartzen da eta hierarkiarekin, ohituretan eta kastetan kristalizatzen diren desberdintasun argietan oinarrituta.[59]
12(Ingelesez)Ogilvie, Sheilagh C. (2019).The European guilds: an economic analysis. The Princeton economic history of the Western world. Princeton, New Jersey: Princeton University PressISBN978-0-691-13754-4.(kontsulta data: 2026-07-23).
↑(Ingelesez)Rothschild, Emma. (2001).Economic sentiments: Adam Smith, Condorcet, and the Enlightenment. Cambridge, Mass: Harvard University PressISBN978-0-674-00489-4.(kontsulta data: 2026-07-24).
↑(Ingelesez)Winch, Donald. (1978).Adam Smith's politics: an essay in historiographic revision. Cambridge studies in the history and theory of politics. Cambridge; New York: Cambridge University PressISBN978-0-521-21827-6.(kontsulta data: 2026-07-24).
↑(Ingelesez)Hont, Istvan. (2005).Jealousy of trade: international competition and the nation state in historical perspective. Cambridge, Mass: Belknap Press of Harvard University PressISBN978-0-674-01038-3.(kontsulta data: 2026-07-24).
↑(Ingelesez)Jürgen G. Backhaus. (2012).Handbook of the history of economic thought: insights on the founders of modern economics.. New York, NY: Springer,171or.ISBN978-1-4419-8336-7. OCLC 761868679..(kontsulta data: 2026-07-24).
↑(Ingelesez)Mēlios, Giannēs G.; Dēmulēs, Dēmētrēs. (2018).Karl Marx and the Classics: An Essay on Value, Crises and the Capitalist Mode of Production. Routledge Revivals (1st ed.). Milton: Taylor and FrancisISBN978-1-138-72593-5.(kontsulta data: 2026-07-24).
12345(Ingelesez)Sutherland, Kathryn. (2008)."Note on the Text". An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations: A Selected Edition. By Smith, Adam. Oxford University Press,295, 573or.ISBN978-0191504280.(kontsulta data: 2026-07-23).
12(Ingelesez)Adam Smith.An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations. London: Methuen and Co., Ltd., ed. Edwin Cannan, 1904. Fifth edition.(kontsulta data: 2026-07-24).
↑(Ingelesez)Basu, Kaushik. (2010).Beyond the Invisible Hand: Groundwork for a New Economics. Princeton, NJ: Princeton University PressISBN978-1400836277.(kontsulta data: 2026-08-2).
↑(Ingelesez)Bartlett, Bruce. (2001-01-24)."Adam Smith on Taxes". National Center for Policy Analysis(kontsulta data: 2026-08-3).
↑(Ingelesez)Conteras, R."How the Concept of Development Got Started". University of Iowa Center for International Finance and Development E-Book(kontsulta data: 2026-08-3).
↑(Ingelesez)Smith, Adam. (1776).An Inquiry into the Nature And Causes of the Wealth of Nations. Book V, Chapter 2, Article I: Taxes upon the Rent of House.. (kontsulta data: 2026-08-3).
↑(Ingelesez)Smith, Adam. (1776).An Inquiry into the Nature And Causes of the Wealth of Nations. Book V, Chapter 2, Article IV: Capitation Taxes.. (kontsulta data: 2026-08-3).
↑(Ingelesez)Smith, Adam. (1776).An Inquiry into the Nature And Causes of the Wealth of Nations (1776). Book V, Chapter 3, Article III: Of Public Debts.. (kontsulta data: 2026-08-3).
↑(Ingelesez)R.H. Campbell et A.S. Skinner. (1982).Adam Smith. St Martin’s Press, New YorkISBNISBN 0-312-00423-0.(kontsulta data: 2026-08-5).
↑(Ingelesez)Rae, John. (1895).Life of Adam Smith. London: Macmillan,285-86-87or.(kontsulta data: 2026-08-5).
↑(Ingelesez)Rothschild, Emma. (2012)."Values, Classical Political Economy, and the Portuguese Empire". Journal of Economic Methodology. 19 (2),109–119or.(kontsulta data: 2026-08-5).
↑(Ingelesez)Sack, J. J.. (2004).From Jacobite to Conservative. Reaction and orthodoxy in Britain, c. 1760–1832.. Cambridge University Press,182or.(kontsulta data: 2026-08-5).
↑(Ingelesez)Ed.. (1803-10-25).The Times argued against war with Spain. The Times,2or.(kontsulta data: 2026-08-5).
123(Ingelesez)Rae, John. (1895).Life of Adam Smith. London: Macmillan,294or.(kontsulta data: 2026-08-5).
↑(Ingelesez)L. G. Mitchell, Charles James Fox (Penguin, 1997), p. 185.. (1997).Charles James Fox. Charles James Fox,185or.ISSN2026-08-5..
↑(Ingelesez)William D. Grampp. (1960).The Manchester School of Economics. London: Oxford University Press,103or.(kontsulta data: 2026-08-7).
↑(Ingelesez)John Bright and J. E. Thorold Rogers (eds.). (1908).Speeches on Questions of Public Policy by Richard Cobden, M.P. Volume II. London: T. Fisher Unwin,399–400or.(kontsulta data: 2026-08-7).
↑(Frantsesez)David Murray. (1905).French Translations of the Wealth of Nations. Lai,72or.ISSN2026-08-5..
↑(Frantsesez)Melchior Palyi. (1928).The Introduction of Adam Smith on the Continent. Lai,26or.(kontsulta data: 2026-08-5).
↑(Ingelesez)George J. Stigler, 1951. "The Division of Labor Is Limited by the Extent of the Market." Journal of Political Economy, 59(3), pp. 185, 193. Reprinted in J.M. Buchanan and Y.J. Yoon, ed., 1994, The Return to Increasing Returns, pp. 47, 58.. (1951)."The Division of Labor Is Limited by the Extent of the Market.". Journal of Political Economy, 59(3),185,193or.(kontsulta data: 2026-08-7).
↑(Ingelesez)Paul A. Samuelson. (1977)."A Modern Theorist's Vindication of Adam Smith,". American Economic Review, 67(1),42or.(kontsulta data: 2026-08-7).
↑(Ingelesez)Smith, Adam. (1776).Book. V: Of the Revenue of the Sovereign or Commonwealth, ch. 3 of Public Debts. ,92or.(kontsulta data: 2026-08-9).
↑(Ingelesez)Coase, R. H. Coase. (1977)."The Wealth of Nations". Economic Inquiry 15(3),323–25or.(kontsulta data: 2026-08-9).
↑(Ingelesez)Mark Blaug. (1997).Economic Theory in Retrospect, 5th ed., in ch. 2, sect. 19. "Adam Smith as an Economist,59–62or.(kontsulta data: 2026-08-9).
12(Ingelesez)Johnson, David V.. (2012-02-15)."What We Owe to Each Other An Interview with David Graeber, Part 1". Boston Review(kontsulta data: 2026-08-9).
Datuak: Q233562
Multimedia: The Wealth of Nations / Q233562