Tortezais

Tortezais
Frantziako udalerria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe	Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboa	metropolitar Frantzia
Eskualdea	Auvernia-Rodano-Alpeak
Departamendua	Allier
Barruti	Montluçoneko barrutia
Kantonamendu	canton of Hérisson
Izen ofiziala	Tortezais
Posta kodea	03430
Geografia
Koordenatuak	46°27′09″N 2°51′28″E
Azalera	24,11 km²
Altitudea	230 m, 307 m eta 261 m
Mugakideak	Buxières-les-Mines, Cosne-d'Allier, Murat, Sauvagny, Vieure eta Villefranche-d'Allier
Demografia
Biztanleria	172 (2023ko urtarrilaren 1a)
79 (%44,1)   (%55,9) 100
Dentsitatea	7 bizt/km²

Tortezais Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. Azken erroldaren arabera 172 biztanle zituen 24,1 km²-ko azaleran.

Geografia

Udalerri mugakideak

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Buxières-les-Mines, Cosne-d'Allier, Murat, Sauvagny, Vieure eta Villefranche-d'Allier.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa

Tortezais

Sauvagny (3,0 km)

Cosne-d'Allier (3,1 km)

Vieure (5,6 km)

Villefranche-d'Allier (6,2 km)

Murat (7,0 km)

Venas (7,6 km)

Klima

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak Erdialdeko eta Iparraldeko lautaden klima ozeaniko degradatua du. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria klima ozeaniko aldatuaren eta mendiko klimaren arteko trantsizio-eremuan dago, eta Massif Centraleko mendebaldea eta ipar-mendebaldeako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: urteko prezipitazioa 900-1500 mm artekoa, gehiena udazkenean eta neguan). RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H1c zonan dago.

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 11,2 °C-koa da, 4,8 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 805 mm-koa da, urtarrilean 11,9 euri-egun eta uztailean 7,5 egun izanik. 1991-2020 aldirako, udalerrian bertan dagoen Météo-France estazioan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 11,6 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 757,2 mm-koa delarik. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 43 °C-koa da, 2026ko ekainaren 22an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -15,6 °C-koa da, 2010ko abenduaren 26an lortua.

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 11,4 °C-koa da. Hilabeterik beroena uztaila da (20,4 °C) eta hotzena urtarrila (3,7 °C). Urteko prezipitazioa 734 mm-koa da; hilabeterik euritsuena maiatza da (76 mm) eta lehorrena otsaila (44 mm).

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,36 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (10,2 °C) baino 1,9 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2018, 2019, 2020, 2022 eta 2023. Urterik beroena 2020 izan zen (12,7 °C) eta hotzena 1963 (8,7 °C).

Datu klimatikoak (Tortezais)
Hila	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Urtekoa
Batez besteko tenperatura (ºC)	3.7	4.2	7.4	10.3	14.4	18.3	20.4	20.0	15.6	11.7	7.0	4.3	11.4
Pilatutako prezipitazioa (mm)	52	44	46	64	76	68	65	67	66	61	69	57	734
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua

Berotze-marrak, 1959–2025

Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (10,2 °C).

1959: 11,2 °C (+1,04 °C)1960: 10,2 °C (+0,08 °C)1961: 11,1 °C (+0,98 °C)1962: 9,2 °C (−0,97 °C)1963: 8,7 °C (−1,47 °C)1964: 10,1 °C (−0,06 °C)1965: 9,8 °C (−0,39 °C)1966: 10,5 °C (+0,37 °C)1967: 10,4 °C (+0,19 °C)1968: 10,0 °C (−0,18 °C)1969: 9,9 °C (−0,22 °C)1970: 10,1 °C (−0,07 °C)1971: 9,7 °C (−0,51 °C)1972: 9,7 °C (−0,45 °C)1973: 9,8 °C (−0,34 °C)1974: 10,5 °C (+0,32 °C)1975: 9,9 °C (−0,23 °C)1976: 10,5 °C (+0,33 °C)1977: 10,4 °C (+0,19 °C)1978: 9,8 °C (−0,35 °C)1979: 10,0 °C (−0,12 °C)1980: 9,4 °C (−0,80 °C)1981: 10,1 °C (−0,03 °C)1982: 11,2 °C (+1,04 °C)1983: 10,5 °C (+0,29 °C)1984: 10,0 °C (−0,21 °C)1985: 9,6 °C (−0,54 °C)1986: 10,3 °C (+0,10 °C)1987: 10,2 °C (+0,07 °C)1988: 10,9 °C (+0,75 °C)1989: 10,9 °C (+0,75 °C)1990: 11,8 °C (+1,62 °C)1991: 10,6 °C (+0,45 °C)1992: 10,9 °C (+0,72 °C)1993: 10,5 °C (+0,35 °C)1994: 12,0 °C (+1,79 °C)1995: 11,5 °C (+1,29 °C)1996: 10,4 °C (+0,25 °C)1997: 11,7 °C (+1,52 °C)1998: 11,1 °C (+0,96 °C)1999: 11,6 °C (+1,47 °C)2000: 12,0 °C (+1,87 °C)2001: 11,2 °C (+1,05 °C)2002: 12,1 °C (+1,90 °C)2003: 12,3 °C (+2,12 °C)2004: 11,1 °C (+0,98 °C)2005: 11,2 °C (+1,00 °C)2006: 11,8 °C (+1,59 °C)2007: 11,2 °C (+1,02 °C)2008: 10,8 °C (+0,66 °C)2009: 11,3 °C (+1,10 °C)2010: 10,1 °C (−0,07 °C)2011: 12,0 °C (+1,83 °C)2012: 11,4 °C (+1,20 °C)2013: 10,5 °C (+0,38 °C)2014: 12,0 °C (+1,85 °C)2015: 11,7 °C (+1,51 °C)2016: 11,2 °C (+1,01 °C)2017: 11,7 °C (+1,54 °C)2018: 12,6 °C (+2,39 °C)2019: 12,3 °C (+2,15 °C)2020: 12,7 °C (+2,58 °C)2021: 11,0 °C (+0,82 °C)2022: 12,5 °C (+2,36 °C)2023: 12,6 °C (+2,41 °C)2024: 12,1 °C (+1,94 °C)2025: 12,0 °C (+1,84 °C)

195919922025

hotzagoabatez bestekoaberoagoa

Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain

urtarrila: 1961–1990, 2,5 °C · 1991–2020, 3,7 °C (+1,2)

otsaila: 1961–1990, 3,8 °C · 1991–2020, 4,2 °C (+0,4)

martxoa: 1961–1990, 6,0 °C · 1991–2020, 7,4 °C (+1,4)

apirila: 1961–1990, 8,9 °C · 1991–2020, 10,3 °C (+1,4)

maiatza: 1961–1990, 12,7 °C · 1991–2020, 14,4 °C (+1,7)

ekaina: 1961–1990, 16,3 °C · 1991–2020, 18,3 °C (+2,0)

uztaila: 1961–1990, 18,8 °C · 1991–2020, 20,4 °C (+1,6)

abuztua: 1961–1990, 18,0 °C · 1991–2020, 20,0 °C (+2,0)

iraila: 1961–1990, 15,2 °C · 1991–2020, 15,6 °C (+0,4)

urria: 1961–1990, 10,9 °C · 1991–2020, 11,7 °C (+0,8)

azaroa: 1961–1990, 5,9 °C · 1991–2020, 7,0 °C (+1,1)

abendua: 1961–1990, 3,0 °C · 1991–2020, 4,3 °C (+1,3)

UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe

+1,2+0,4+1,4+1,4+1,7+2,0+1,6+2,0+0,4+0,8+1,1+1,3

1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 25 °C.

Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025

°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (10,2 °C)

+3 °C−3 °C

1959: +1,04 °C (11,2 °C)

1960: +0,08 °C (10,2 °C)

1961: +0,98 °C (11,1 °C)

1962: −0,97 °C (9,2 °C)

1963: −1,47 °C (8,7 °C)

1964: −0,06 °C (10,1 °C)

1965: −0,39 °C (9,8 °C)

1966: +0,37 °C (10,5 °C)

1967: +0,19 °C (10,4 °C)

1968: −0,18 °C (10,0 °C)

1969: −0,22 °C (9,9 °C)

1970: −0,07 °C (10,1 °C)

1971: −0,51 °C (9,7 °C)

1972: −0,45 °C (9,7 °C)

1973: −0,34 °C (9,8 °C)

1974: +0,32 °C (10,5 °C)

1975: −0,23 °C (9,9 °C)

1976: +0,33 °C (10,5 °C)

1977: +0,19 °C (10,4 °C)

1978: −0,35 °C (9,8 °C)

1979: −0,12 °C (10,0 °C)

1980: −0,80 °C (9,4 °C)

1981: −0,03 °C (10,1 °C)

1982: +1,04 °C (11,2 °C)

1983: +0,29 °C (10,5 °C)

1984: −0,21 °C (10,0 °C)

1985: −0,54 °C (9,6 °C)

1986: +0,10 °C (10,3 °C)

1987: +0,07 °C (10,2 °C)

1988: +0,75 °C (10,9 °C)

1989: +0,75 °C (10,9 °C)

1990: +1,62 °C (11,8 °C)

1991: +0,45 °C (10,6 °C)

1992: +0,72 °C (10,9 °C)

1993: +0,35 °C (10,5 °C)

1994: +1,79 °C (12,0 °C)

1995: +1,29 °C (11,5 °C)

1996: +0,25 °C (10,4 °C)

1997: +1,52 °C (11,7 °C)

1998: +0,96 °C (11,1 °C)

1999: +1,47 °C (11,6 °C)

2000: +1,87 °C (12,0 °C)

2001: +1,05 °C (11,2 °C)

2002: +1,90 °C (12,1 °C)

2003: +2,12 °C (12,3 °C)

2004: +0,98 °C (11,1 °C)

2005: +1,00 °C (11,2 °C)

2006: +1,59 °C (11,8 °C)

2007: +1,02 °C (11,2 °C)

2008: +0,66 °C (10,8 °C)

2009: +1,10 °C (11,3 °C)

2010: −0,07 °C (10,1 °C)

2011: +1,83 °C (12,0 °C)

2012: +1,20 °C (11,4 °C)

2013: +0,38 °C (10,5 °C)

2014: +1,85 °C (12,0 °C)

2015: +1,51 °C (11,7 °C)

2016: +1,01 °C (11,2 °C)

2017: +1,54 °C (11,7 °C)

2018: +2,39 °C (12,6 °C)

2019: +2,15 °C (12,3 °C)

2020: +2,58 °C (12,7 °C)

2021: +0,82 °C (11,0 °C)

2022: +2,36 °C (12,5 °C)

2023: +2,41 °C (12,6 °C)

2024: +1,94 °C (12,1 °C)

2025: +1,84 °C (12,0 °C)

195919922025

batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Demografia

Biztanleria

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022 Guztira: 100 gizon, 79 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.00   95+   0.00 0.00   90-94   0.00 0.00   85-89   0.00 0.00   80-84   0.00 0.00   75-79   0.00 5.00   70-74   0.00 15.00   65-69   6.33 0.00   60-64   18.99 10.00   55-59   0.00 15.00   50-54   30.38 5.00   45-49   6.33 15.00   40-44   0.00 10.00   35-39   6.33 5.00   30-34   12.66 0.00   25-29   0.00 0.00   20-24   0.00 0.00   15-19   0.00 10.00   10-14   0.00 5.00   5-9   12.66 5.00   0-4   6.33
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta.

Hazkunde begetatiboa

Urtea	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Hazkunde begetatiboa	−2	1	1	0	1	2	−1	1	−4	2	0	−1	3	0	2	−1	1	−1
Jaiotzak	1	1	3	1	2	2	0	2	0	2	1	1	5	1	3	0	2	0
Heriotzak	3	0	2	1	1	0	1	1	4	0	1	2	2	1	1	1	1	1

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak INSEE erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Familiak eta etxeguneak

2023 erroldaren arabera, Tortezais udalerrian 172 biztanle zeuden eta 86 elkarbizitza unitate, hau da, 2,00 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Horietatik 33 kide bakarrekoak ziren, 29 etxean seme-alabarik ez zuten bikoteek osatuak eta 24 seme-alabekin bizi ziren bikoteek. Datuok erroldaren laginketan oinarritzen direnez, udalerri honetako kopuruak biribilduta daude eta zehaztasun mugatukoak dira.

172biztanle

86elkarbizitza-unitate

2,00lagun elkarbizitza-unitateko

53familia

24Bikotea seme-alabekin

29Bikotea seme-alabarik gabe etxean

33Kide bakarrekoa

Laginketan oinarritutako datuak, biribilduta; ez dira ehunekotan adierazten.

Udalerrian 53 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (29). 29 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean.

29

24

Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekin

Taula osoa: elkarbizitza-unitateak eta familiak, 2023

	Kopurua
Elkarbizitza-unitateak
Seme-alabekin bizi ziren bikoteak	24
Etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak	29
Guraso bakarrekoak	0
Kide bakarrekoak	33
Bestelakoak	0
Familiak
Seme-alabarik gabeko bikoteak	29
Seme-alabadun bikoteak	24
Guraso bakarrekoak	0
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean	29
Seme-alaba bat	14
Bi seme-alaba	10
Hiru seme-alaba	0
Lau seme-alaba edo gehiago	0
Egoera zibila (15 urte edo gehiago)
Ezkonduta	73
Izatezko bikotean	21
PACS bidez lotuta	11
Ezkongabea	28
Alarguna	6
Dibortziatuta	8
Erreferentziazko pertsonaren lanbidea
Nekazariak	0
Artisau, merkatari eta enpresa-buruak	0
Goi-mailako langileak	5
Erdi-mailako lanbideak	19
Enplegatuak	14
Eskulangileak	19
Erretiratuak	19
Bestelakoak	10
Iturria: INSEE, RP2023. Laginketan oinarritutako datuak, biribilduta; ehunekorik ez da ematen udalerriaren tamaina dela eta.

Etxebizitza

2023 erroldaren arabera, udalerrian 107 etxebizitza zeuden. Horietatik 82 egoitza nagusi ziren, 16 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 9 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (102), eta apartamentuak gutxi ziren (3). Egoitza nagusietatik 68 beren jabearen bizilekuak ziren, 10 alokairuan zeuden, 0 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 5 doan lagata.

107etxebizitza

82egoitza nagusi

102etxe

3apartamentu

Etxebizitza multzoa

82

16

9

Egoitza nagusia (82)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (16)Hutsik (9)

Etxe mota

102

Etxea (102)Apartamentua (3)

Jabetza egoera

68

10

Jabeak (68)Alokairuan (10)Doan lagata (5)

Eraikuntza garaia

1919 aurretik42

1919-19459

1946-19705

1971-19909

1991-200510

2006-20209

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (46). 66 etxebizitzatan berogailu mota "bestelakoa" erabiltzen zen, INSEEk gehiago zehazten ez duena. 62 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 32 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 49tan bi edo gehiago.

Gela kopurua

1 gela0

2 gela6

3 gela14

4 gela16

5 gela edo gehiago46

Berogailu mota

9

7

66

Fuel-olioa (9)Elektrizitatea (7)Gas botila (1)Bestelakoak (66)

Aparkalekua eta ibilgailuak

62aparkalekua

32ibilgailu 1

49ibilgailu 2+

Taula osoa: etxebizitzak, 2023

	Kopurua
Etxebizitza multzoa
Egoitza nagusia	82
Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa	16
Hutsik	9
Etxe mota
Etxeak	102
Apartamentuak	3
Gela kopurua (egoitza nagusiak)
1 gela	0
2 gela	6
3 gela	14
4 gela	16
5 gela edo gehiago	46
Eraikuntza garaia (egoitza nagusiak)
1919 aurretik	42
1919-1945	9
1946-1970	5
1971-1990	9
1991-2005	10
2006-2020	9
Jabetza egoera (egoitza nagusiak)
Jabeak	68
Alokairuan	10
HLM	0
Doan lagata	5
Berogailu mota (egoitza nagusiak)
Gas sarea	0
Fuel-olioa	9
Elektrizitatea	7
Gas botila	1
Bestelakoak	66
Aparkalekua eta ibilgailuak (egoitza nagusiak)
Aparkalekua	62
Ibilgailu bat	32
Bi ibilgailu edo gehiago	49
Iturria: INSEE, RP2023. Laginketan oinarritutako datuak, biribilduta; ehunekorik ez da ematen udalerriaren tamaina dela eta.

Ekonomia

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 107 biztanleetatik 84 aktibo ziren (% 78,5), horietako 76 lanean (% 71,0) eta 8 langabezian (aktiboen % 9,5).

10715-64 urteko biztanle

% 78,5aktibo

% 71,0lanean

% 9,5langabezia-tasa

23 ez-aktibotik 6 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 26,1), 9 erretiraturik zeuden (% 39,1) eta 9 bestelako ez-aktibo ziren (% 39,1).

Ez-aktiboak

% 26

% 39

% 39

Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Udalerrian 19 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 76 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.

19enplegu udalerrian

% 21,1soldatapeko

% 78,9ez-soldatapeko

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 24.950 eurokoa zen.

24.950 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 24.430 €

Departamenduarekiko konparaketa xehea

Pobrezia-tasa adinaren arabera (departamendua)

18 urtez azpiko% 25,2

18-29 urte% 20,0

30-39 urte% 17,2

40-49 urte% 17,1

50-64 urte% 15,0

65-74 urte% 10,5

75 urte eta gehiago% 10,0

Pobrezia-tasa etxebizitza-erregimenaren arabera (departamendua)

Jabeak% 8,4

Errentariak% 33,5

Eskuragarri dagoen errentaren osaera (departamendua)

INSEEk «eskuragarri dagoen errenta» horrela eraikitzen du: jarduera-errenta + pentsioak + ondarea + gizarte-prestazioak (batuz % 100 baino gehiago ematen dute) ken zuzeneko zergak (batez ere errentaren gaineko zerga).

Jarduera-errenta% 59,3

Pentsio/erretiroak% 36,4

Ondarea, bestelakoak% 12,2

Gizarte-prestazioak% 5,7

Zuzeneko zergak−% 13,5

Jarduera-errenta zatitzen bada: soldatak % 51,8, ez-soldatapekoen errenta % 5,4, langabezia-sariak % 2,0.

Ekonomia jarduerak

2007an zeuden 8 komertzioetatik, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.

2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 zurgina eta 2 iturginak.

2000. urtean Tortezais udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 999 hektarea erabiltzen.

Kanpo estekak

• (Frantsesez)Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
• (Frantsesez)Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
• (Frantsesez)France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.

• Datuak: Q993806
• Multimedia: Tortezais / Q993806