Vai al contenuto

Taur Sentât

De Vichipedie, la enciclopedie libare dute in marilenghe.
Taur Sentât


Taur Sentât in une fotografie dal 1884

Nazionalitât Lakota Sioux
Date di nassite c. 1831
Lûc di nassite Grand River, Dakota dal Sud
Date di muart 15 di Dicembar 1890
Lûc di muart Standing Rock Indian Reservation, Dakota dal Sud
Ativitât Cjâf tribal, om medisine (wichaša wakan), leader di resistence


Oparis principâls Unificazion dai clans Lakota, resistence cuintri l'espansion merecane, vitorie te Bataie di Little Bighorn
Un dai plui famôs cjafs de resistence dai natîfs merecans (Sioux Lakota Hunkpapa) cuintri il guvier dai Stâts Unîts.

Taur Sentât (voltât dal nom lakota Tȟatȟáŋka Īyotake; c. 1831 – 15 di Dicembar 1890) al è stât un cjâf tribâl, leader spirituâl e om medisine (wichaša wakan) de tribu dai Sioux Lakota Hunkpapa.

Al è considerât une des figuris plui emblematichis de resistence dai natîfs merecans cuintri le invasion e l'espansionisim dai Stâts Unîts in te seconde metât dal secul XIX . Al è famôs par vê unificât par la prime volte diviersis tribûs des Grandis Planuris e par vê guidât la sô int te storiche vitorie de Bataie di Little Bighorn intal 1876.

Zoventût e prime resistence (1831–1868)

[cambie | modifiche il codiç]

Nassût intal 1831 cirche dongje dal Grand River tal Dakota dal Sud, al à cjapât prin il nom di Jumping Badger ("Tac che al salte"), par daspo' cjapâ il nom di sô pari, Tȟatȟáŋka Īyotak ("Taur Sentât"), a 14 agns par vie di une prove di valor e coraç demostrade in un scuintri cui Crows.

Intai agns '50 e '60 dal XIX secul, intant che l'esercit merecan al cresseve la sô presence te regjon des Grandis Planuris, Taur Sentât al è deventât un dai cjafs plui rispietâts dai Hunkpapa par la sô sapience spirituâl e la sô fermece militâr, refudant di firmâ i tratâts che a limitavin la libertât dai natîfs o che a cedeve i territoris di cjace tradizionâi.

Le Vuere des Black Hills e Little Bighorn (1874–1876)

[cambie | modifiche il codiç]

Lascuviarte di aûr tai monts sants des Black Hills (Paha Sapa) in tal 1874 e à puartât il guvier merecan a provâ a comprâ i teritoris e a fuarçâ i Sioux a jentrâ tes riservis. Le reazion di Taur Sentât fô chê di unificâ no dome i Lakota, ma ancje i Cheyenne e gli Arapaho in un grant cjamp unificât par difindi lis teris santis.

  • La vision: Intal 1876, durant une cerimonie de Danze dal Soreli, Taur Sentât al à vût une vision profetiche di soldâts merecans che a colavin dal cîl come cavaletis tal sô cjamp.
  • La Bataie di Little Bighorn (1876): Ai 25 di Jugn dal 1876, i vuerîrs natîfs, guidâts soredut dal cjaf militâr Cjaval Mat (Crazy Horse) cul sostèn spirituâl di Taur Sentât, an annientât il 7° Regjiment di Cavalerie dal tenent colonelo George Armstrong Custer in te celebre Bataie di Little Bighorn.

L'esili in Canada e la capitolazion (1877–1881)

[cambie | modifiche il codiç]

Daspo' de scunfite di Custer, l'esercit merecan al à inviat une repression cence preçedents. Par salvâ la sô int de fan e de destruzion, in tal 1877 Taur Sentât al à vuidât i siei fidêi in te Nord de frontiere, tal Canadà (clamât Wood Mountain'), indulà che al è restât par cuatri agns.

Par vie demancjance di bisonts e des pressions diplomatichis, int al 1881 Taur Sentât al è tornât tai Stâts Unîts e al si è rindût ufiçiâlmentri al Fort Buford, deventand un presonîr di vuere.

Il "Wild West Show" e i ultims agns (1885–1890)

[cambie | modifiche il codiç]

Intal 1885, al à cjapât part par diviersis mès al famôs spetacul circolâr di Buffalo Bill, il Wild West Show, viazant par lis grandis citâts merecanis e in Europe. Cundut che al jere considerât une atrazion dai spetadôrs, al à aprofitât dal so rûl par fâ concôrs sul stât di miserietal cuâl viveve la sôint e par ingranâ fonts vendint autografs e fotografïs.

La muart (1890)

[cambie | modifiche il codiç]

Intal 1890, in tes riservis nativis al si è difondût il moviment religjôs de Bal dai Spirts (Ghost Dance), che al prometeve la rinassite dai natîfs e il tornâ dai bisonts.Vint pôre che Taur Sentât al dopràs chest moviment par organizâ une gnove ribelion, lis autoritâts merecanis an mandât la polizie indigjena a arestâlu.

Ai 15 di Dicembar dal 1890, durant il tentatîf di arest in te sô cjase te riserve di Standing Rock, un scuintri a fûc si è scjadenât e Taur Sentât al è stât colpît e copât di un om de polizie indigjene.

Pocjis zornadisdaspo' de sô muart, la repression e à tocjât il sô pont plui tragjic cul massalizi di Wounded Knee.

Vôs coreladis

[cambie | modifiche il codiç]

Bibliografie

[cambie | modifiche il codiç]
  • Stanley Vestal, *Sitting Bull, Champion of the Sioux: A Biography*, University of Oklahoma Press, 1957.
  • Robert M. Utley, *The Lance and the Shield: The Life and Times of Sitting Bull*, Henry Holt and Co., 1993, ISBN 978-0805012743.
  • Dee Brown, *Bury My Heart at Wounded Knee* (*Soterrât il gno cûr a Wounded Knee*), Holt, Rinehart & Winston, 1970.

Leams esternis

[cambie | modifiche il codiç]