Taur Sentât
| |
| Nazionalitât | Lakota Sioux |
|---|---|
| Date di nassite | c. 1831 |
| Lûc di nassite | Grand River, Dakota dal Sud |
| Date di muart | 15 di Dicembar 1890 |
| Lûc di muart | Standing Rock Indian Reservation, Dakota dal Sud |
| Ativitât | Cjâf tribal, om medisine (wichaša wakan), leader di resistence
|
| Oparis principâls | Unificazion dai clans Lakota, resistence cuintri l'espansion merecane, vitorie te Bataie di Little Bighorn |
| Un dai plui famôs cjafs de resistence dai natîfs merecans (Sioux Lakota Hunkpapa) cuintri il guvier dai Stâts Unîts. | |
Taur Sentât (voltât dal nom lakota Tȟatȟáŋka Īyotake; c. 1831 – 15 di Dicembar 1890) al è stât un cjâf tribâl, leader spirituâl e om medisine (wichaša wakan) de tribu dai Sioux Lakota Hunkpapa.
Al è considerât une des figuris plui emblematichis de resistence dai natîfs merecans cuintri le invasion e l'espansionisim dai Stâts Unîts in te seconde metât dal secul XIX . Al è famôs par vê unificât par la prime volte diviersis tribûs des Grandis Planuris e par vê guidât la sô int te storiche vitorie de Bataie di Little Bighorn intal 1876.
Biografie
[cambie | modifiche il codiç]Zoventût e prime resistence (1831–1868)
[cambie | modifiche il codiç]Nassût intal 1831 cirche dongje dal Grand River tal Dakota dal Sud, al à cjapât prin il nom di Jumping Badger ("Tac che al salte"), par daspo' cjapâ il nom di sô pari, Tȟatȟáŋka Īyotak ("Taur Sentât"), a 14 agns par vie di une prove di valor e coraç demostrade in un scuintri cui Crows.
Intai agns '50 e '60 dal XIX secul, intant che l'esercit merecan al cresseve la sô presence te regjon des Grandis Planuris, Taur Sentât al è deventât un dai cjafs plui rispietâts dai Hunkpapa par la sô sapience spirituâl e la sô fermece militâr, refudant di firmâ i tratâts che a limitavin la libertât dai natîfs o che a cedeve i territoris di cjace tradizionâi.
Le Vuere des Black Hills e Little Bighorn (1874–1876)
[cambie | modifiche il codiç]Lascuviarte di aûr tai monts sants des Black Hills (Paha Sapa) in tal 1874 e à puartât il guvier merecan a provâ a comprâ i teritoris e a fuarçâ i Sioux a jentrâ tes riservis. Le reazion di Taur Sentât fô chê di unificâ no dome i Lakota, ma ancje i Cheyenne e gli Arapaho in un grant cjamp unificât par difindi lis teris santis.
- La vision: Intal 1876, durant une cerimonie de Danze dal Soreli, Taur Sentât al à vût une vision profetiche di soldâts merecans che a colavin dal cîl come cavaletis tal sô cjamp.
- La Bataie di Little Bighorn (1876): Ai 25 di Jugn dal 1876, i vuerîrs natîfs, guidâts soredut dal cjaf militâr Cjaval Mat (Crazy Horse) cul sostèn spirituâl di Taur Sentât, an annientât il 7° Regjiment di Cavalerie dal tenent colonelo George Armstrong Custer in te celebre Bataie di Little Bighorn.
L'esili in Canada e la capitolazion (1877–1881)
[cambie | modifiche il codiç]Daspo' de scunfite di Custer, l'esercit merecan al à inviat une repression cence preçedents. Par salvâ la sô int de fan e de destruzion, in tal 1877 Taur Sentât al à vuidât i siei fidêi in te Nord de frontiere, tal Canadà (clamât Wood Mountain'), indulà che al è restât par cuatri agns.
Par vie demancjance di bisonts e des pressions diplomatichis, int al 1881 Taur Sentât al è tornât tai Stâts Unîts e al si è rindût ufiçiâlmentri al Fort Buford, deventand un presonîr di vuere.
Il "Wild West Show" e i ultims agns (1885–1890)
[cambie | modifiche il codiç]Intal 1885, al à cjapât part par diviersis mès al famôs spetacul circolâr di Buffalo Bill, il Wild West Show, viazant par lis grandis citâts merecanis e in Europe. Cundut che al jere considerât une atrazion dai spetadôrs, al à aprofitât dal so rûl par fâ concôrs sul stât di miserietal cuâl viveve la sôint e par ingranâ fonts vendint autografs e fotografïs.
La muart (1890)
[cambie | modifiche il codiç]Intal 1890, in tes riservis nativis al si è difondût il moviment religjôs de Bal dai Spirts (Ghost Dance), che al prometeve la rinassite dai natîfs e il tornâ dai bisonts.Vint pôre che Taur Sentât al dopràs chest moviment par organizâ une gnove ribelion, lis autoritâts merecanis an mandât la polizie indigjena a arestâlu.
Ai 15 di Dicembar dal 1890, durant il tentatîf di arest in te sô cjase te riserve di Standing Rock, un scuintri a fûc si è scjadenât e Taur Sentât al è stât colpît e copât di un om de polizie indigjene.
Pocjis zornadisdaspo' de sô muart, la repression e à tocjât il sô pont plui tragjic cul massalizi di Wounded Knee.
Vôs coreladis
[cambie | modifiche il codiç]Bibliografie
[cambie | modifiche il codiç]- Stanley Vestal, *Sitting Bull, Champion of the Sioux: A Biography*, University of Oklahoma Press, 1957.
- Robert M. Utley, *The Lance and the Shield: The Life and Times of Sitting Bull*, Henry Holt and Co., 1993, ISBN 978-0805012743.
- Dee Brown, *Bury My Heart at Wounded Knee* (*Soterrât il gno cûr a Wounded Knee*), Holt, Rinehart & Winston, 1970.
