Gysbert Japiks

Gysbert Japiks
skriuwer
Gysbert Japiks (1637), skildere troch Matthijs Harings.
persoanlike bysûnderheden
berne	1603
berteplak	Boalsert
stoarn	1666
stjerplak	Boalsert
etnisiteit	Frysk
wurk
taal	Frysk
sjenre	Moralisearjende twaspraken, brulloftsfersen, kristlike lyryk, Neolatynsk dichtwurk, klassistyske proaza, psalberimingen
perioade	renêssânse, barok
bekendste   wurk(en)	Fryske tsjerne (1640) Fryske Rymlerye (1668)
útjouwer	Samuel fen Haringhouk, Boalsert
jierren aktyf	1639 – 1666
offisjele webside
www.gysbertjapicx.frl

Gysbert Japiks (Boalsert, 1603 – dêre, 1666) wie in Frysk skriuwer, dichter, skoalmaster en foarsjonger. Hy wurdt beskôge as ien fan de wichtichste skriuwers út de Fryske literatuerskiednis. Yn in tiid dat it Frysk syn eardere funksje as skriuw-, bestjoers- en kultuertaal foar in grut part ferlern hie, brûkte Japiks de taal op 'e nij foar literêr wurk fan heech nivo.

Japiks libbe op 'e grins fan renêssânse en barok en beide literêre streamingen binne yn syn wurk werom te finen. Hy skreau poëzij en proaza, makke oersettingen en bewurkingen en berime fyftich psalmen. Dêrby ûntwikkele er in eigen Fryske stavering en in literêre skriuwtaal. Syn wurk stie net los fan de Europeeske literatuer fan syn tiid: hy liet him ûnder oaren ynspirearje troch klassike skriuwers en troch dichters.

By syn libben ferskynde yn 1640 de Friessche Tjerne, it wurk dat syn namme as Frysktalich dichter bekend makke. Syn grutste samling, de Friesche Rymlerye, ferskynde yn 1668, twa jier nei syn dea. Dy bondel waard letter ferskate kearen op 'e nij útjûn en krige grutte betsjutting foar de ûntwikkeling en wurdearring fan it Frysk as literêre taal.

De ynfloed fan Japiks rikte fierder as syn eigen tiid. Syn wurk bleau in wichtich referinsjepunt foar Fryske skriuwers en taalgelearden en krige yn de njoggentjinde iuw op 'e nij in prominint plak yn de Fryske taal- en literatuerbeweging. Nei him is de Gysbert Japicxpriis, de wichtichste literêre priis foar Frysk literêr wurk, neamd. Japiks is ek opnommen yn de Kanon fan de Fryske skiednis.

Namme

De famyljenamme fan Gysbert Japiks wie Hol(c)kema. Gysbert brûkte syn famyljenamme net sa faak, oaren nei him likemin. It gefolch is dat it patronymikum (famyljenamme wurdt ôflaat fan de namme fan de heit) Japiks meastentiids as famyljenamme brûkt wurdt. Dêrtroch binne der yn ‘e rin fan de skiednis trije gongbere farianten ûntstien. De skriuwwize ‘Japicx’ komt fan de ûndertekening dy’t Gysbert brûkte yn de brieven oan syn freon Symen Abbes Gabbema. Dy brieven binne opnommen yn de Rymlerye-edysjes fan 1681 en 1684. Om’t de ‘x’ neffens de Fryske staveringsregels net of amper brûkt wurdt (ek net altyd by nammen), is de skriuwwize ‘Japiks’ ûntstien. Dy skriuwwize is ek brûkt op it titelblêd fan 'e Friesche Rymlerye.

Oant 1989 wienen de farianten ‘Jacobs’ en ‘Japiks’ gongber, mar nei’t Philippus Breuker mei de publikaasje fan syn proefskrift de tredde fariant wer ynfierde, waard fannijs oan ‘Japicx’ de foarkar jûn. Foar de ‘Gysbert Japicxpriis’ hat de provinsje Fryslân konsekwint de –cx skriuwwize brûkt. Deselde offisjele skriuwwize is ek oernommen troch it Gysbert Japicxhûs.

Libben

Jonge jierren

Gysbert Japicx waard berne yn 1603 oan de Wipstrjitte yn Boalsert as soan fan Ancke Willems en Jacob Gysberts. Syn âlden trouden yn 1602 en Gysbert is nei alle gedachten de âldste fan 'e fiif bern dy't se krigen. De famylje makke diel út fan de foarname Boalserter boargerij. Syn heit Jacob Gysberts is bekend as de ûntwerper en útfierder fan it houtsnijwurk yn de riedseal fan it ferneamde stedhûs fan Boalsert. Foaral troch al syn funksjes yn de tsjerke en de polityk wie hy yn syn tiid ferneamd yn Boalsert. Yn de tritiger jierren kaam er yn it stedsbestjoer en waard yn 1640 foar twa jier boargemaster fan Boalsert.

It hjoeddeistige museum Gysbert Japicxhûs wie it bertehûs fan Gysbert Japiks.

Gysbert groeide dêrmei op yn in húshâlding dy't net allinnich ekonomysk goed situearre wie, mar ek nau ferbûn wie mei it bestjoerlike en tsjerklike libben fan Boalsert. Syn heit wie ambachtsman, mar hearde tagelyk ta de bestjoerlike elite fan de stêd. Dy maatskiplike eftergrûn joech Gysbert tagong ta ûnderwiis en boeken dy't foar in grut part fan de befolking minder fanselssprekkend wie.

Nei de legere skoalle folge de jonge Gysbert de Latynske skoalle en learde ta skoalmaster. Gysbert kaam nei de Latynske skoalle by syn heit op kantoar. Syn leafde gong doe al út nei de letterkunde. Oan de titels is te sjen dat er grut wurden is mei de rederikersliteratuer.

De Latynske skoalle joech him de klassike foarming dy't letter yn syn wurk dúdlik werom te kennen is. Hy rekke dêr fertroud mei it Latyn en mei de literêre tradysje fan de Aldheid. Ut ûndersyk nei syn letter boekebesit docht fierders bliken dat Japiks in foar syn tiid opfallend grutte belangstelling hie foar Nederlânske letterkunde. Ek teologyske wurken en boeken oer dichtkeunst makken diel út fan syn yntellektuele wrâld.

Yn 1624 waard Gysbert as lidmaat fan de grifformearde gemeente yn Boalsert ynskreaun. Dat is ien fan de earste dokumintearre gegevens oer syn eigen libben. Syn tsjerklike eftergrûn soe letter ek in wichtige rol spylje yn syn wurk as foarsjonger en yn syn religieuze poëzij en psalmberimings.

Wytmarsum en werom nei Boalsert

Doe't in jongere broer fan Gysbert yn Wommels skoalmaster wurden wie, keas ek Gysbert foar it ûnderwiis. Yn 1625 waard er skoalmaster yn Wytmarsum, dêr't er likernôch tsien jier wurke. Oer syn libben yn dy jierren is mar in bytsje mei wissichheid bekend. Wol is út 1635 in brief bewarre bleaun dêr't er him tige wanhopich yn utere. Yn datselde jier einige syn wurk as skoalmaster yn Wytmarsum. Wat hy yn de tiid dêrnei krekt dien hat, is net hielendal dúdlik; mooglik hold er in skoft yn Ljouwert ta en hat er eefkes yn Bitgum wurke.

Yn Ljouwert kaam er yn kontakt mei Sijke Salves, mei wa't er yn oktober 1636 troude. In jier letter sette it pear him yn Boalsert nei wenjen, de stêd dêr't Japiks opgroeid wie en dêr't er de rest fan syn libben bliuwe soe. Yn augustus 1637 waard hy dêr beneamd ta skoalmaster oan de stedsskoalle foar jonges. Dêrneist waard er foarsjonger yn de Martinytsjerke. Foar syn wurk as skoalmaster krige er in jiertraktemint fan 247 gûne en foar it foarsjongerskip nochris 40 gûne. De stêd betelle ek in part fan de kosten fan syn ferhuzing.

It houlik mei Sijke en de beneaming yn Boalsert brochten mear fêstens yn Japiks syn libben. Sijke hie in sidewinkel en Japiks kombinearre syn skoalwurk en tsjerklike taken mei syn tanimmende belangstelling foar literatuer. Yn 1637 skildere Matthijs Harings, in omke fan Sijke, it bekende portret fan Japiks.

Japiks bleau oant syn dea oan de Boalserter skoalle ferbûn. Neffens in lettere oerlevering koe er ûnder it lesjaan sa yn syn dichtwurk opgean dat syn learlingen seinen: "master is wer gek". Hoewol't dy anekdoate net út in eigentiidske skoalboarne bekend is, jout se wol it lettere byld wer fan Japiks as in skoalmaster foar wa't de literatuer altyd tichtby wie.

Skriuwer en dichter

Gysbert Japiks hie al jong niget oan literatuer. Syn earste Fryske wurk is datearre op 1639, mar hy hie doe ek al stikken yn it Nederlânsk en Latyn skreaun. Gysbert Japiks wie sels meartalich en ek yn syn omjouwing wienen ferskate talen lykas it Frysk, Latyn, Nederlânsk en Frânsk yn gebrûk. Wêrom’t hy nei 1639 krekt begûn is yn it Frysk te dichtsjen, is net wis. Mooglik waard hy stimulearre troch freonen of hy rekke ynspirearre troch it wurk fan de Fryske skriuwer Johan fan Hichtum.

De Martinytsjerke dêr't Japiks foarsjonger wie.

Yn 1640 seach syn earste yn print ferskynde wurk, de Friesche Tjerne, it ljocht. De Friessche Tjerne waard yn Ljouwert útjûn troch Claude Fonteyne en makke fuortendaliks yndruk. Yn it wurk lit Japiks sjen dat it Frysk ek brûkt wurde koe foar ambisjeuze literatuer dy't oansleat by de literêre kultuer fan de santjinde iuw. It súkses fan it wurk fêstige syn namme as Frysktalich dichter.

Japiks bleau lykwols yn it deistich libben yn it foarste plak skoalmaster. Syn literêre wurk ûntstie njonken syn berop en syn tsjerklike taken. Dat makket syn relatyf grutte oeuvre opmerklik: sûnder in universitêre of profesjoneel-literêre posysje wist er him dochs te ûntwikkeljen ta in skriuwer dy't kontakt hie mei gelearden en literatoaren yn en bûten Fryslân.

Yn de jierren nei de Friesche Tjerne gie er troch mei it skriuwen fan poëzij en proaza, leafdespoëzij, gelegenheidsdichten en ek in soad psalmberimings. Skriuwendewei tocht er ek nei oer de krekte stavering fan it Frysk. De begjinsels dêrfan binne nei syn dea publisearre en gouwen yn de njoggentjinde en tweintichste iuw noch as referinsjepunt by staveringsdiskusjes.

Yn 1646 hold de ferneamde taalgelearde Franciscus Junius in skoft by Japiks yn Boalsert ta om Frysk fan him te learen en syn wurk te bestudearjen. Junius makke ôfskriften fan ferskate teksten fan Japiks. Dy en oare mei Japiks ferbûne hânskriften kamen letter yn de Bodleian Library yn Oxford telâne en binne dêr bewarre bleaun. It kontakt mei Junius lit sjen dat Japiks syn wurk al yn syn eigen tiid ek bûten Fryslân belangstelling krige. De besite fan Junius wie foar Japiks ek persoanlik fan belang. De gelearde naam syn Frysktalige wurk serieus en stimulearre dêrmei yndirekt de status fan Japiks as skriuwer. Troch sokke kontakten stie de Boalserter skoalmaster, nettsjinsteande syn geografysk beheinde libbensrûnte, yn ferbining mei in folle bredere Europeeske taalwittenskiplike wrâld.

Tusken 1651 en 1655 sette Japiks goed fyftich psalmen oer nei it Frysk. Japiks krige ek kunde oan de Fryske skiedskriuwer Symen Abbes Gabbema, dy't it wurk fan Japiks postúm ferskine liet yn de Fryske Rymlerye. Fan it tiidrek 1654-1661 binne ferskate brieven tusken Japiks en Gabbema bewarre bleaun.

De korrespondinsje mei Gabbema is ien fan de wichtichste boarnen foar de persoan Japiks. Yn de brieven skreaunen de beide mannen net allinnich oer poëzij, mar ek oer boeken, taal en stavering. Gabbema moedige Japiks oan om syn wurk te skriuwen en út te jaan. De brieven litte tagelyk sjen dat Japiks bewust neitocht oer syn posysje as Frysktalich skriuwer en oer de foarm fan syn taal.

De jierren fyftich fan de santjinde iuw wienen persoanlik in swiere perioade. In folwoeksen dochter stoar yn 1652, syn freon en eardere útjouwer Claude Fonteyne yn 1654 en syn heit yn 1655. Yn 1656 ferlear er op 'e nij twa bern. Yn in brief oan Gabbema út dat jier skreau Japiks dat syn "siongster stil" waard en it dichtsjen ophâlde woe. De persoanlike ferliezen binne dêrmei ek yn syn eigen korrespondinsje werom te finen.

Dochs bleau Japiks ek yn syn lêste libbensjierren dwaande mei syn skriuwerij. Hy hie plannen om syn Fryske oeuvre yn in gruttere samling út te jaan, mar slagge der net mear yn om dy útjefte sels ta stân te bringen.

De pest

Gysbert Japiks en Sijke Salves krigen seis bern, fan wa't fiif foar harren âlden stoaren. Harren soan Salves, dy't sjirurch wie, wie it iennichste bern dat yn 1666 noch libbe. Yn septimber fan dat jier stoar Gysbert Japiks yn Boalsert oan de pest. Koart dêrnei stoaren ek syn frou Sijke en harren soan Salves oan deselde sykte.

De pest makke dêrmei yn koarte tiid in ein oan it hiele oerbleaune húshâlden. Japiks wie oant koart foar syn dea noch as skoalmaster en foarsjonger yn funksje; begjin oktober 1666 beneamde it stedsbestjoer fan Boalsert in opfolger.

Syn dea betsjutte lykwols net dat syn manuskripten ferlern giene. It plan foar in samle útjefte waard nei syn dea fuortset. Twa jier letter, yn 1668, ferskynde by Samuel fen Haringhouk yn Boalsert de Friesche Rymlerye. Dêrtroch waard in grut part fan it wurk dêr't Japiks yn syn libben oan wurke hie foar lettere generaasjes bewarre.

Wurk

Japiks libbe op ‘e grins fan twa tiidrekken, Renêsssânse en Barok. Beide stilen krigen har beslach yn it wurk fan Japiks. Fierwei it grutste part fan it wurk bestiet út oersettingen (fan proazateksten), berimingen (fan psalmen) en bewurkingen.

Under oaren Philippus Breuker hat in dissertaasje oer Gysbert Japiks skreaun. Yn syn boek Fryslân yn de Gouden Iuw beskriuwt er it wurk fan Japiks:

“

In berch yn leechlân is er neamd en dat byld kloppet, as men oan it bytsje Frysk fan syn tiid tinkt. Mar de ferliking is misliedend, want Gysbert dichte yn it Frysk as wie it in klassike taal. Syn wurk moat ferlike wurde mei wurk yn it Nederlânsk of Latyn. It is troch-ende-troch makke nei de regels fan de keunst en ek nei it foarbyld fan dichters as Huygens, Vondel, Cats, Vergilius en Ovidius. Hy wie benammen fernimstich yn it finen fan farianten op besteande motiven. Dat heart allegearre ta de knepen fan it fak. Wat dat wurk ta wat persoanliks stimpelet, is de grutte hertstocht dy't der fan begjin oant ein ta yn de taal en foarmjouwing út sprekt. Soms is it dêrtroch wat drok en oerémis.

”

It hertstochtlike en drokke karakater stie ek ûnder ynfloed fan de twa stylperioaden yn Japiks syn libben: de renêssânse en barok. Yn jonge teksten lit Gysbert in wiidweidige skildering sjen fan de Fryske werklikheid, faak mei ferskynsels as oerdiedige alliteraasje en gearkeppeling. Under ynfloed fan de Barok waard it taalgebrûk fan Gysbert Japix letter drokker en keunstmjittiger en syn wurk dêrtroch minder tagonklik, mar in grut part fan syn poëzy bleau tige lêsber en benammen sjongsum, lykas it liet Wolkom freugde fan de wrâld.

It Frysktalige debút fan Gysbert wie de Friessche Tjerne (1640). It brulloftsfers Friessche Tjerne is it iennichste boek dat by syn libben printe waard. Twa jier nei syn dea waard syn sammele wurk útjûn as de Friesche Rymlerye. Yn syn eigen iuw waard it werprinte yn 1681 (troch Symen Abbes Gabbema) en 1684. Sa't yn dy tiid wizânsje wie, wie de ‘rymlerye’ yn trije sjenres (lirysk, didaktysk, religieus) ferdield: ‘ljeafd in bortlycke mingel-deuntjes’ (leafdespoëzij, ynklusyf de Friessche Tjerne), ‘gemiene æf huwzmanne petear’ (moralistyske twaspraken) en it ‘hymmelsch harp-luwd’ (religieuze poëzij, wêrûnder psalmoersettings), sa’t op it titelblêd fan de Rymlerye oanjûn stiet. De trijedieling wie net allinnich in kar fan de postume útjouwer: de samling wie nei alle gedachten troch Japiks sels opboud yn in leafdes- en boartlik diel, in didaktysk en gelegenheidsdiel en in religieus diel.

Japiks syn libben en wurk waard ek tekene troch in grut godsbesef. Fan 1637 ôf wurke hy as skoalmaster yn Boalsert en wie foarsjonger yn de Martinytsjerke. Yn it tredde part fan de Fryske rymlerye steane mear as fyftich psalmberimings. Dêrmei is syn wurk ek fan grut belang foar it Frysk as tsjerketaal.

Priuwke

Friesche Rymlerye (1668)

Hjirûnder stiet it earste fan de fjouwer kûpletten fan Gysbert Japiks syn liet 'Wolkom freugde fan 'e wrâld':

Wol-komm' freugde fenne Wrâd, Haed-ljeacht oerre Stierren, Griente, Kruwd in Blomme-Fâd, Mietter fen uwz jieren, Hijmmel-eag dy 't al oer-sjocht Dy uwz Dauwe in Miste' ontjocht Dy uwz 't fjild bemiellet, Ja mey goud oer-striellet.

Wolkom freugde fan 'e wrâld, haadljocht oer de stjirren, griente, krûd blommefâd, mjitter fan ús jierren, himeleach, dy't al oersjocht dy ús dauwe en mist ûntsjocht dy ús 't fjild bemielet. Ja, mei goud oerstrielet.

• De tekst út de linkerrige is it orizjineel fan Japiks.
• De tekst út de rjochterrige is yn de moderne stavering skreaun.

Ynspiraasje

Japiks liet him yn hiel wat teksten ynspirearje troch it wurk fan oare skriuwers. Hy seach nei skriuwers út de klassike Aldheid, mar ek nei oare Fryske en Hollânske skriuwers. Binnen dy kontekst groeide hy út ta in bysûnder en eigensinnich dichter.

J.J. Starter

Fan de Fryske skriuwers kin hast mei wissichheid steld wurde dat Jan Jans Starter (1593-1626), dy't by syn libben al grutte bekendheid hie, ta ynspiraasje tsjinne hat. Doe't Starter syn Friesche Lust-hof ferskynde, wie Japiks 18 jier. Gysbert syn Boartlicke Mingeldeuntjes hawwe frijwat oerienkomsten mei Starter syn Stichlelyche Minneliedekens. Boppedat hie Starter yn syn wurk sjen litten dat it mooglik wie om yn it Frysk te dichtsjen. Dat de Friesche Lust-hof dúdlik as boarne foar Gysbert Japiks tsjinne hat is wis: hy hie in eksimplaar. Syn eksimplaar wie fan 1623 of letter (de lêste edysje út syn tiid wie fan 1634). Japiks ûntliende ferskate wizen út it boek.

In oare Midfryske skriuwer dy't faak yn ien sike mei Gysbert Japiks neamd wurdt is Johan van Hichtum. Van Hichtum hat twa brulloftsfersen skreaun, beide yn it Frysk. Doe't it fers Wouter en Tjalle yn 1609 ferskynde, wie Japiks 6 jier. Hoewol't se beide yn 'e omkriten fan Boalsert wennen, is it net wis oft se inoar koenen. It is opmerklik dat Van Hichtum as predikant brulloftsfersen skreau. Hy die dat anonym, oars hie de tsjerke him út syn funksje sette kind. Yn 1640 ferskynde, ynspirearre op in Fryske gearspraak fan Van Hichtum, de Friessche Tjerne.

Net allinnich fanwegen de ynhâld, mar ek troch de moderne wurdkar is it ûnwierskynlik dat Van Hichtum Japiks ynspirearre hat. Gysbert Japiks brûkt letter noch wol gauris argayske foarmen, dy't oars benammen út de Burmania-sprekwurden en 16e iuwske teksten bekend binne. It manuskript fan Carel Georg fan Burmania ferskynde yn 1614, doe't Japiks 11 jier wie.

Taal en stavering

Yn in tiid dat der foar it Midfrysk gjin algemien akseptearre stavering bestie, ûntwikkele Japiks in eigen systeem om it Frysk op skrift wer te jaan. Ut syn brieven docht bliken dat er bewust oer syn Friessche spellinge neitocht. Syn stavering wie net identyk oan de staveringssystemen dy't yn de njoggentjinde en tweintichste iuw ûntstienen, mar syn wurk bleau foar lettere Fryske skriuwers en taalgelearden in wichtich referinsjepunt.

De betsjutting fan Japiks leit dêrom net allinnich yn syn stavering. Hy liet foaral sjen dat it Frysk, nei't it as bestjoers- en kultuertaal op 'e eftergrûn rekke wie, wer brûkt wurde koe as folweardige literêre taal. Dêrmei makke er in nij begjin foar de skreaune Fryske literêre tradysje.

Ynfloed

Stânbyld fan Gysbert Japiks neist de Martinytsjerke fan Boalsert.

Gysbert Japicx moat al by syn libben nasjonaal en ynternasjonaal bekend west hawwe. Hy stie yn kontakt mei Hollânske en Ingelske skriuwers en gelearden. De Ingelske gelearde fan Dútske komôf Franciscus Junius hat yn 1646 in skoft yn Boalsert wenne om fan Gysbert Japicx it Frysk te learen. De bysûndere betsjutting fan Japicx’ wurk leit yn it feit, dat hy foar it earst sûnt it ferdwinen fan it Frysk as rjochts- en bestjoerstaal, om 1580 hinne, de taal wer foar serieus wurk brûkt. Syn skriuwerij slút kwa styl oan by dy fan 17de iuwske renêssânse skriuwers.

De hearskjende opfetting yn de literêre wittenskip is dat Japicx dêrmei it Frysk wer in plak tusken de Europeeske kultuertalen besoargje woe. Oft Gysbert Japicx ek de maatskiplike emansipaasje fan it Frysk beynfloedzje woe, wurdt lykwols net dúdlik út syn wurk. Gysbert Japiks waard opnommen yn de Kanon fan de Fryske skiednis en sûnt 1947 wurdt troch Deputearre Steaten fan Fryslân de Gysbert Japicxpriis takend.

Links: Ynmitsele stien, Gysbert Japiksbrêge, Boalsert. Rjochts: Boarstbyld yn Wytmarsum.

Mei troch Everwinus Wassenbergh fan de Frjentsjerter universiteit kaam der om 1800 hinne mear omtinken foar it wurk fan Japiks. It Gysbert Japiksfeest dat yn 1823 yn Boalsert holden waard kin sjoen wurde as it begjin fan de Romantyk yn de Fryske literatuerskiednis. Nei twa wurken oer Gysbert Japiks dy't troch Joast Hiddes Halbertsma skreaun waarden yn de 1820er jierren groeit sawol de taalkundige as literêre ynteresse. Ein 18e/begjin 19e iuw is der benammen in soad omtinken foar Gysbert Japiks syn dichtstik Tjesck-Moars see ængste. Yn 1828 reizget John Bowring nei Fryslân en beskriuwt it gedicht yn syn Language and Literature of Friesland (1829) as "his best composition". Yn de 20e iuw waard it wurk fan Gysbert Japiks foar fiif ferskillende (taalkundige) proefskriften brûkt.

It jier 2003, fjouwerhûndert jier nei de bertedei fan Gysbert Japiks, waard troch de provinsje útroppen ta Gysbert Japiksjier. Yn it jier 2003 is syn wurk op 'e nij útjûn. Dizze kear oerset yn it hjoeddeistich Frysk en it Nederlânsk. De titel wie "Gysbert Japix, een keuze uit zijn werk". Yn it ramt fan it Gysbert Japiksjier ferskynde ek de Gysbert Japiks trilogy. De trilogy is in bondeling fan trije romans oer Gysbert Japiks, dy't skriuwer Pieter Terpstra by syn libben skreaun hat.

Troch de provinsje Fryslân hinne hawwe suver alle (gruttere) plakken in Gysbert Japiksstrjitte (ek skreaun as Gysbert Japicxstrjitte). Yn Wytmarsum stiet in boarstbyld fan Gysbert Japiks, makke troch Jentsje Popma. By de Martinytsjerke yn Boalsert is in stânbyld op sokkel delset, dat yn 1966 troch keninginne Juliana ûntbleate waard. Yn Boalsert is in brêge nei him neamd, de Gysbert Japiksbrêge, dêr't in tinkstien ynmitsele wurden is. By Tresoar is der in Gysbert Japicxseal. Yn it bertehûs fan Gysbert Japicx oan de Wipstrjitte 6 yn Boalsert sit sûnt 1997 it museum Gysbert Japicxhûs (mei tekstwinkel).

Yn 2020 en 2021 makke Hiske Oosterwijk nije komposysjes fan Japiks syn wurk. Nei't Oosterwijk de liettekst Jûnbea op it konservatoarium op 'e nij ynsongen hie, kaam de Gysbert Japicx/Holkema-stichting mei it fersyk om mear wurk op muzyk te setten. Yn juny 2021 ferskynde de dûbel-cd Wurden, yn deselde moanne waard it tillefyzjekonsert Wurden troch Omrop Fryslân útstjoerd. Yn septimber 2021 waard it teaterkonsert Tiidgenoaten yn de Boalster Broeretsjerke opfierd.

Bibliografy

• 1640 Friesche Tjerne, ofte bortlijcke rijmlerye, trogh ien, ijnfierd, aad, sljoecht, ien-faadigh huws-man, di on-forsjoens ijn de gear-jefte fen sijn laan-here koom.

Postúm útjûn

• 1668 Friesche rymlerye; yn trye delen forschaet: d’ eerste binne ljeafd in bortlycke mingel-deuntjes: ‘t oorde sinte gemiene æf huwzmanne petear, in ore katerye: ‘t efterste iz hymmelsch harp-luwd. Dat iz to sizzen, ytlycke fen Davids psalmen.
• 1681 Friesche rymlerye; yn trye delen forschaet […] Dy oorde druwck, mei ien twaede diel forgreat (uitwreide ferzje, besoarge fan Gabbema).
• 1684 Friesche rymlerye; yn trye delen forschaet […] Dy oorde druwck, mei ien twaede diel forgreat. (nije titelútjefte fan de 2e printinge).
• 1821 Friesche rymlerye; yn trye delen forschaet […] De tredde druwck op nijz trognoaze in forbettere troch E. Epkema. (3de printinge, besoarge fan Ecco Epkema)
• 1853 Utjefte Rymlerye (net alhiel kompleet) yn stavering Halbertsma, besoarge fan Waling Dykstra (2e pr. 1880).
• 1936 Wirken [I] (besoarge fan J.H. Brouwer, J. Haantjes en P. Sipma)
• 1966 Gysbert Japicx I. Wurken. (2e printinge) en II. Oantekeningen op Gysbert Japicx wurken. (besoarge fan J.H. Brouwer, J. Haantjes en P. Sipma).

Wittenskiplike bewurkingen & oersettingen

• 1989 Breuker dissertaasje diel I.
• 1989 Gysbert Japicx Gedichten (kar út syn poëzy mei fertaling en kommentaar fan Douwe Tamminga).
• 1994 Tjerne le Frison et autres vers par Gysbert Japicx (oerset nei it Frânsk troch Henk Zwiers).
• 2003 Gysbert Japix : een keuze uit zijn werk (taljochting fan Philippus Breuker, oerset troch Douwe A. Tamminga en Atze Bosch nei it Nederlânsk en Klaas Bruinsma en Jan Popkema nei it Nijfrysk), Fryske Akademy-nûmer 952, 264 siden, ISBN 9080431834.
• 2003 Freugde fan ’e wrâld : de lieten fan Gysbert Japix op ‘e âlde wizen foar sjongstim, meldij- en akkoardynstrument (bewurke troch Bernard Smilde), ISBN 9061719607

Literatuer

Monumint foar Japiks yn 'e Martinytsjerke, ûntbleate yn 1823.

• Woordenboek op de gedichten en verdere geschriften van Gysbert Japicx, Ecco Epkema, Ljouwert, 1824
• Hulde aan Gysbert Japiks bewezen in de Sint Martini Kerk te Bolsward, op den 7 Jul 1823, Joast Hiddes Halbertsma, Boalsert, 1824
• Gysbert Japicx, Fries dichter in de zeventiende eeuw (dissertaasje), Jacob Haantjes, Utrecht/Amsterdam, 1929
• Het werkwoord bij Gysbert Japicx (dissertaasje), W.L. Brandsma, Grins/Assen, 1936
• Gysbert Japiks, in stúdzje yn dichterskip (dissertaasje), Douwe Kalma, Grins/Dokkum, 1938
• Gysbert Japicx as oersetter en biwirker, C. Kramer, Assen, 1943
• De Christen Gysbert Japiks, Eeltsje Boates Folkertsma, Snits, 1946
• Eat oer de Gysbert-stúdzje yn It Beaken (siden 147-154), Anne Wadman, 1956
• Gysbert Japicx' Lieten, J. Jansen, Drachten, 1956
• Bibliografy Gysbert Japiks, J.J. Kalma, Ljouwert, 1956
• Skriuwers yn byld 1: Gysbert Japicx 1603-1666, Amsterdam, 1966 (werprinte yn 2003)
• De autografemen in het werk van Gysbert Japicx (dissertaasje), Tony Feitsma, Ljouwert, 1974
• It wurk fan Gysbert Japix (dissertaasje), Ph.H. Breuker, Ljouwert, 1989
• Blauwe rige nr. 1 en nr. 2. Sekundêre literatuer Gysbert Japicx, samle troch Trinus Riemersma, útjefte NHL, 1991 en 1989.
• Hoe moat dat no mei Gysbert Japixcxks?, Anne Wadman, Ljouwerter Krante, 8 july 1994
• Gysbert Japix nei fjouwerhûndert jier (betinkingsrede yn Boalsert), Ph.H. Breuker, yn Fryslân (tydskrift) nûmer 2, 2003
• In alternative fizy op Gysbert Japix, Tony Feitsma en Feitsma fan replyk tsjinne oer Gysbert Japix, Ph.H. Breuker; diskusje oer Gysbert Japiks, yn Fryslân (tydskrift) nûmer 3, 2003

Sjoch ek

• Fan Holkema
• Gysbert Japicxpriis
• Gysbert Japicxhûs
• Kanon fan de Fryske skiednis
• Tekstwinkel

Keppeling om utens

 Commons: Gysbert Japicx – foto, fideo en harktriemmen

• Gysbert Japiks Museum
• Gysbert Japiks biografy op Sirkwy.
• Gysbert Japiks yn de kanon fan de Fryske skiednis
• Stambeam Holkema

Boarnen, noaten en/as referinsjes: