Springe nei ynhâld

Jacob Lub

Ut Wikipedy
Jacob Lub
skriuwer
persoanlike bysûnderheden
berne1 maaie 1868
berteplakGaryp
stoarn25 maaie 1926
stjerplakHeidelberg, Transvaal, Uny fan Súd-Afrika
wurk
taalNederlânsk, Afrikaansk
sjenreproaza, poëzy, drama
offisjele webside
DBNL-profyl

Jacob Lub (Garyp, 1 maaie 1868 – Heidelberg, 23 maaie 1926) wie in Súd-Afrikaanske learaar, ûnderwiisbestjoerder en skriuwer.[1] Hy wie fan oarsprong Nederlânsk en hearde ta de lêste generaasje Nederlânske skriuwers yn Súd-Afrika dy't yn it Nederlânsk skreaune. Letter begûn er ek yn it Afrikaansk te skriuwen – noch foardat dy taal offisjele erkenning krige. Ek Ingelske dialogen kamen gauris yn syn wurk foar. Lub hold him dwaande mei de literêre sjenres poëzij en drama, mar syn wichtichste bydrage lei op it mêd fan proaza. Syn wurk rjochte him faak op minsken út de legere sosjale klassen – benammen de earme blanken dy't er yn de stêden seach en mei wa't er meilijen hie.[2]

Libben en wurk

[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Jacob Lub waard berne yn Garyp, Fryslân. Syn heit wie Pieter Jacobs Lub út Inkhuzen, in skoalhaad yn Fryslân, en syn mem wie Fempje Hart.[3][4] Yn oktober 1892 ferhuze Lub nei de Súdafrikaanske Republyk (ek wol bekend as de ZAR of Transvaal) en waard direkteur fan in skoalle yn Brakfontein, net fier fan Pretoria. Dêrnei joech er in jier les oan it St. Birinus College foardat er learaar waard oan de Steats Modelskoalle yn Pretoria, in ynstelling dêr't learkrêften foar de Súd-Afrikaanske Republyk oplaat waarden. Doe't presidint Kruger sân skoallen yn 'e regio oprjochte om oan bepaalde Ingelske easken te foldwaan, waard Lub beneamd ta haad fan 'e skoalle yn Maraisburg.

In jier letter bruts de Twadde Boereoarloch út, wêrby't Lub - op fersyk fan de oerheid - de ambulânsetrein oanfierde.[5][6] Nei in fûleindige striid ferlear de Súd-Afrikaanske Republyk — tegearre mei de Oranje Frijsteat — de oarloch, en waard de ZAR definityf anneksearre troch it Feriene Keninkryk. Om't Lub trou bleau oan it eardere regear en ferskate oantreklike oanbiedingen fan it nije bestjoer ôfwiisde, moast er it nei de fredesregeling dwaan mei in baan as assistint-learaar oan in skoalle yn Vrededorp, tichtby Johannesburg.[7] Nei't er dêr trije jier wurke hie, hold er him fjouwer jier lang dwaande mei de koördinaasje fan it Nederlânske ûnderwiis yn it ûnderwiissysteem fan de regio. De trije jier dêrnei joech er les yn it Nederlânsk oan Normaalskoalle fan Johannesburg; dêrnei waard er ynspekteur fan it Nederlânske ûnderwiis yn de regio, earst fêstige yn Johannesburg en letter yn Heidelberg.

Lub ferstoar dêr op 25 maaie 1926 nei in lang siikbêd.

Het zwarte gevaar

[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Lub syn novelle Het zwarte gevaar is fan bysûnder belang fanwegen syn tema's, dy't ferskynde yn in tiid dat swarte minsken en rasserelaasjes selden yn 'e literatuer foarkamen. It ûnderwerp fan it "Swarte gefaar" ferwiisde nei de sabeare bedriging dy't swarte manlju foarmen foar wite froulju - in ûnderwerp dat faak besprutsen waard yn kranteartikels yn dy tiid. Lub syn novelle fertelt it ferhaal fan in jonge swarte lânarbeider - Jakhals, dy't letter Daniël wurdt - dy't yn earste ynstânsje wurket foar in wite boer, dêr't er ûnderwerping en hearrigens leart en ûnderwurpen wurdt oan dissipline. Hy ferhuzet dêrnei nei de stêd, dêr't er wurk fynt by in Ingelske dame. Se behannelet him as in gelikense en bedjert him sels, wêrnei't er him net mear tsjinstich opstelt foar blanken oer. Daniëls ferstedliking en westersk wurden liede úteinlik ta syn ûndergong, om't er yn 'e kunde komt mei in binde dy't fan blanken stelt. Hy fynt in tragyske dea as er troch de plysje deasketten wurdt.

De retoryk en dieden fan 'e bindelieder bliuwe sels mear as in ieu letter breed bekend, om't er ferklearret dat se neat stelle, mar allinich weromhelje wat wite minsken fan swarte minsken stellen hawwe. Hy beweart guod te stellen om se werom te jaan oan swarte minsken, mar hâldt alle bút foar himsels. Dit ferhaal jout in libbene werjefte fan 'e betutteljende hâlding dy't wite minsken doe hienen tsjin swarte minsken, wylst er ek sympaty toant foar de ûnnedich hurde behanneling dy't swarte minsken twongen waarden te ferduorjen. De auteur hat ek sympaty foar de protagonist as slachtoffer fan syn omstannichheden. De ôfbylding fan 'e aktiviteiten fan' e bende reflektearret, mei alarmearjende krektens, de mentaliteit en doelen fan ferlykbere bendes goed in ieu letter.

Literêr wurk

[bewurkje seksje | boarne bewurkje]
  • 1908 - Eenvoudige mense (fertellingen)
  • 1910 - Donker Johannesburg
  • 1912 - In en om de Goudstad
  • 1913 - Het zwarte gevaar
  • 1918 - Oom Frikkie en ander sketse
  • 1918 - Eenvoudige mense (toanielstik)
  • 1919 - Kinderversies
Boarnen, noaten en/as referinsjes:
  1. ↑ De Vries-Lub, A.G. (1986). De familie Lub, een Enkhuizer geslacht. s. 78
  2. ↑ Beukes, G. en Lategan, F. (1952). Skrywers en rigtings. J.L. van Schaik. Pretoria. Earste printinge.
  3. ↑ De Vries-Lub, A.G. (1986). De familie Lub, een Enkhuizer geslacht. s. 79
  4. ↑ Antonissen, R. (1965). Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede. Nasou Beperk. Tredde revisearre edysje.
  5. ↑ Kannemeyer, J.C. (1984). Geskiedenis fan de Afrikaanse literatuer. Academica, Pretoria. Twadde druk.
  6. ↑ Huigen, S. (1996). De wei nei Monomotapa. Nederlânsktalige fertsjintwurdigingen fan geografyske, histoaryske en sosjale realiteiten yn Súd-Afrika. Amsterdam University Press. Earste edysje.
  7. ↑ Jacob Lub. (maaie 1943). Die Brandwag. (tydskriftartikel)
Opfrege fan "https://fy.wikipedia.org/w/index.php?title=Jacob_Lub&oldid=1234952"