Iurta

Iurta
Nome orixinal     Yurt (tr)
Instancia de aloxamento traditional craft (en)  Subclase de casa tenda de campaña
Características  Contén partes da clase tyndyk (en) Kerege (en) Uyk (en)  Patrimonio cultural inamterial Lista Representativa do Patrimonio Cultural Inmaterial da Humanidade Período: 2013 - Lista Representativa do Patrimonio Cultural Inmaterial da Humanidade Período: 2025 -
Localización  País Mongolia Uzbekistán Kirguizistán Kazakhstán
Códigos e identificadores Freebase /m/026s1n
Fontes e ligazóns  Descrito pola fonte Grande Enciclopedia Yuzhakov  Tema: Q78733532 Dicionario Enciclopédico de Escritorio  Tema: Q86852060 Pequeno dicionario enciclopédico de Brockhaus e Efron  Tema: Q24733078 Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron  Tema: Q24513082 Pequena enciclopedia soviética  Tema: Q87326314
Wikidata G:Commons C:Commons

Unha iurta ou ger mongol.

Iurta tradicional kirguís.

Muller turca na porta dunha iurta.

A iurta (en mongol: Гэр; romanización: ger) é unha vivenda utilizada polos nómades nas estepas de Asia Central. Distintos pobos usaron este tipo de vivenda desde a Idade Media. Na Idade Media, a vida nómade dos mongois obrigou a que tivesen unha vivenda para os seus constantes desprazamentos. Esta tenda de campaña estaba protexida por unha grosa cuberta, era fácil de transportar e óptima para soportar os intensos cambios climáticos de Mongolia.

A visita a unha iurta implicaba un rigoroso ritual protocolario. Podíase executar unha persoa polo só feito de entrar na iurta dun mandatario sen anunciar previamente a súa visita.

A súa influencia na cultura de Asia Central vese reflectida nos deseños do escudo de Kazakhstán e a bandeira de Kirguizistán, ambos adoptados en 1992.

A artesanía tradicional relativa á iurta mongol foi designada como Patrimonio Cultural Inmaterial da Humanidade pola Unesco o 5 de decembro de 2013. Ao ano seguinte, o 26 de novembro de 2014, igualmente foi designada a artesanía da iurta kirguiz e kazaka.

Partes dunha iurta orixinal

Na antigüidade, a iurta era modular e desmontable, pois estaba formada por varias partes e realizada con diversos materiais. As actuais conservan a forma, pero os materiais utilizados na súa construción cambiáronse por outros máis evolucionados e mellorados tecnoloxicamente. Por exemplo, resultan agora máis lixeiros, resistentes e ignífugos. As súas partes máis diferenciadas eran:

• Recubrimento: A tenda estaba cuberta por varias capas de palla e lonas de la. O seu número variaba dependendo da estación do ano.
• Anel: Burato que se encontraba na parte central superior da tenda. Soportaba a carga do extremo das vigas máis cara ao interior e, ao mesmo tempo, permitía a saída de fume e a entrada de luz ao recinto.
• Jana: Eran as paredes da tenda e formábanse cun tramado de madeiras. Encargábanse de soportar o peso do outro extremo das vigas cara ao exterior, sen necesidade de usar cordas tensoras.
• Porta: Estaba delimitada por un marco de taboleiros suxeitos ao jana con cordas. Podía tratarse dunha simple lona reforzada na súa parte posterior cunha madeira con bisagras.
• Vigas: Daban unha forma redondeada ao teito. Apoiábanse sobre a parte superior do jana e estendíanse ata o anel. Pola forma na que eran colocadas, non requiría de piares de reforzo no centro da vivenda, o que outorgaba un maior aproveitamento do espazo interno.
• Cortina: Localizábase a certa distancia das paredes, colgada das vigas. A súa función era a de separar o espazo común do centro das áreas privadas.

Armado dunha iurta mongol

• 
  Empezando polas paredes e a porta.
• 
  Colócanse as vigas do teito.
• 
  Coas vigas no seu lugar.
• 
  Colocación da cuberta interior no teito.
• 
  Agregado da cuberta.
• 
  Agregado da cuberta exterior.
• 
  Atado das sabas e completar a estrutura.

Iurtas en Occidente

Fóra da zona de uso tradicional da iurta, tamén se empregou, e séguese facendo na actualidade,^[cando?] noutros países.^[onde?] Hainas máis ou menos fieis ás orixinais, en canto á forma, usos e materiais de construción.

Véxase tamén

Ligazóns externas

• Como construír unha iurta (en inglés)
• O Iurta Mongol (en inglés)
• A artesanía tradicional do ger mongol e os costumes conexos na páxina web da Unesco (en español)
• Coñecementos e técnicas tradicionais vencellados á fabricación de iurtas kirguises e kazajas (hábitat nómade dos pobos turcos) na páxina web da Unesco (en español)