Westal Virginia
Westal Virginia
West Virginia (Angla)
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Westal Virginia esas Usana stato. Lua vicina stati esas Virginia adsudeste, Kentucky adsudweste, Ohio adnordweste, e Pensilvania e Maryland adnordeste. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis 1 793 716 habitanti[1]. Lua tota surfaco esas 62 755 km².
Historio
[redaktar | redaktar fonto]
La nuna Westal Virginia habitesis da diversa nativa grupi qui praktikis chasado dum la prehistorio. Multa kolineti qui konstruktesis kom tombeyi duras existar til nun. Paleoindijeni* habitis proxim riveri di la regiono cirkume 10 500 yari aK. Altra kulturi sucedis li, til ke de 500 aK til cirkume yaro 100, tale nomizita "kulturo Adena" existis en la regiono ed en vicina stati. Li praktikis agrokultivo, ceramiko, e komerco kun altra regioni, nome kupro extraktita proxim la Granda Lagi, e konki de la gulfo di Mexikia. Kande Europani arivis en Nord-Amerika, existis ibe diversa tribui: Kalicua, Mohetan, Moneton, Monecaga, Monahan, Tomahitan, Kanawha, Shattara, Shenandoah, Lenape, Ouabano, Guyan, Guyandotte, Little Mingo, Tionontatecaga e Shawnee.
En 1671, Abraham Wood, referita kom "generalo" o "kolonelo" ma fakte komercisto di peli, expedicionis a la regiono, ed exploris rivero New River. Dum la duesma duimo dil yari 1720a, Morgan Morgan establisis su en Bunker Hill. En 1734 formacesis komtio Orange, en lora kolonio Virginia. Ol inkluzis omna arei weste de monti Blue Ridge, qui nun konstitucas la nuna Westal Virginia. Frontierala tensi restis, ed en 1744 signatesis traktato di Lancaster, qua posibligis Europana koloniigo. Tamen, kelka populi, exemple le Shawnee, ne agnoskis la cedo di sua teritorii, ed eventis konfronti inter kolonieri ed indijeni. En 1774 eventis la batalio di Point Pleasant, en qua milicani de Virginia vinkis indijeni. Ta batalio judikesas kom la komenco di Usana revoluciono.
_1861_as_first_proposed_(cropped).jpg)
La habitantaro dil westo di Virginia judikis su diskriminacita da lokala guvernerio, dominacita da richa proprieteri di sklavi. Divergi pri imposti, elektala reprezento e koloko en substrukturo plugrandigis kultural ed ekonomial abismi. La habitanti dil westo esis precipue mikra agrokultivisti, qui judikis sklaveso kom neprofitoza e nejusta. La rupto eventis en 1859, kande John Brown atakis federal arsenalo en Harpers Ferry. To augmentis tensi, qui kulminis en l'interna milito di Usa. En 1861, kande Virginia votis por separar su del Uniono, westala komtii refuzis suportar la Kunfederuro. Ye la 20ma di agosto 1861, Harmon Sinsel, de komtio Taylor, propozis la kreo dil stato Kanawha, separita de Virginia, e konsistanta grandaparte en la nuna teritorio di Westal Virginia.
Westal Virginia esis parto di Virginia til la 20ma di junio 1863, kande ol divenis separita stato. Pos finir la milito, l'ekonomio dil stato kreskis multe, pro l'extraktado di karbono e ligno, e l'expanso di ferovoyi. Tamen, l'exploto di karbono esis danjerosas: en 1907 eventis explozo che mineyo Monongah, qua produktis 362 morti, la maxim mala minala dizastro di Usana historio. Protesti kontre mala standi laborala efektigis serio di konflikti konocata kom "karbono-militi" inter 1912 e 1921. En 1920, dum tale nomizita "masakro di Matewan", 10 personi mortis dum konfronti. Suporto a sindikati kreskis dum ta epoko, tamen federala trupi sendesis por sufokar laborala movado.
L'ekonomiala krizego atingis forte la stato dum la yari 1930a, e federala programi de New Deal realigesis por diminutar chomeso. Laborala konflikti cesis kande la demando por augmentar la produktado di karbono dum la duesma mondomilito portis plu bona laborala standi a mineyi.
Dum multa yari, Westal Virginia esis Demokrata stato. En 1960, primara votadi di Demokrata Partiso selektis John Fitzgerald Kennedy kom prezidantala kandidato kontre Hubert Humphrey. Kennedy recevis 61% de la membri di la partiso en la stato, pro to Hubert Humphrey decidis suportar lu. Dum la milito en Vietnam, entote 36 578 civitani de la stato servis en l'armeo, de qui 1 128 mortis[2].
Nun, la stato probas modifikar la bazo di sua ekonomio ed eliminar la tradicionala dependo di karbono. Teknologiala, docado, saneso e turismo - ca lasta stimulata pro la naturala peizaji dil stato - developabas multe dum recenta yari. En 2023, la revenui de turismo superiris US$ 7 miliardi.
Geografio
[redaktar | redaktar fonto]
Westal Virginia konocesas kom "la stato di la monti" (Mountain State). Havanta cirkume 62 755 km², granda parto dil stato situesas en montaro Apalachi. Ordinare ol subdividesas en 4 regioni: valo di rivero Ohio, platajo Allegheny (qua kovras 5/6 dil stato), alta tereni di Allegheny, e l'alta tereni di Potomac. La topografio di Westal Virginia esas un ek la maxim montoza e kolinoza de Usa. La mezavalora altitudo dil stato esas 460 metri. Lua maxim alta punto esas Spruce Knob, kun 1482 metri di altitudo, kontre ke la maxim basa punto, kun 73 metri di altitudo, jacas an Harpers Ferry, apud fluvio Potomac. La stato havas plua kam 3 300 kalkopetra kaverni enrejistrita.
La stato havas granda quanto di aquoflui. La maxim importanta esas rivero Ohio, fluvio Potomac, e riveri Kanawha e New.
La klimato dil stato esas subtropikala pluvoza.
Ekonomio
[redaktar | redaktar fonto]
En 2024, la total interna produkturo di Westal Virginia atingis US$ 83,7 miliardi, e de 2023 til 2024 la reala kresko dil ekonomio kreskis 3,5%[3]. En 2024 la total interna produkturo po persono esis US$ 47 262[3].
Primara sektoro kontributis kun cirkume 5% de total interna produkturo en 2024. Agrokultivo ed edukado di bestii kontributis kun 1% de total interna produkturo. Tamen, l'exploto di naturala resursi tra minado - nome produktado karbono e naturala gaso - e forestal extraktado, kontributis kun US$ 11,2 miliardi por total interna produkturo ye la sam yaro.
Sekundara sektoro - inkluzanta industro e konstrukto - kontributis de 18% til 21% del interna produkturo totala. La precipua industrii esas kemiala (BASF, Bayer, Viatris), produktado di stalo, avionala produkturi ed automobilala kompozanti.
Terciara sektoro, nun la maxim importanta dil stato, kontributis kun cirkume 77%. Publika sektoro reprezentis US$ 12,7 miliardi de la produkturo en 2024. Saneso, eduko, komerco e turismo ank esas importanta ekonomial agadi de terciara sektoro.
En 2013, la laboro-povo esis 745 000 personi. Recenta statistiki montras ke la stado rekuperis employi perdita dum la pandemio di KOVID-19, ed en 2024 la laboro-povo esis 752 000 personi. Ye la sam yaro, chomeso esis 4,2%. En 2023, la mezavalora salario dil employisti esis US$ 55 mil.
Referi
[redaktar | redaktar fonto]- ↑ Resident Population for the 50 States, the District of Columbia, and Puerto Rico: 2020 Census - Publikigita da United States Census Bureau. URL vidita ye 26 de abril de 2021. Idiomo: Hispana.
- ↑ West Virginia veterans remember Vietnam - Publikigita da We Are The Mighty. Dato di publikigo: 29ma di marto 2021. Idiomo: Angla.
- 1 2 What is the gross domestic product (GDP) in West Virginia? - Publikigita da USA Facts. URL vidita ye 8ma di marto 2026. Idiomo: Angla.
| Stati di Usa |
|---|
|
Alabama • Alaska • Arizona • Arkansas • Connecticut • Delaware • Florida • Georgia • Havayi • Idaho • Illinois • Indiana • Iowa • Kalifornia • Kansas • Kentucky • Kolorado • Louisiana • Maine • Maryland • Massachusetts • Michigan • Minnesota • Mississippi • Missouri • Montana • Nebraska • Nevada • Nordal Karolina • Nordal Dakota • Nova-Hampshire • Nova-Jersey • Nova-Mexikia • Nova-York • Ohio • Oklahoma • Oregon • Pensilvania • Rhode Island • Sudal Karolina • Sudal Dakota • Tennessee • Texas • Utah • Vermont • Virginia • Washington • Westal Virginia • Wisconsin • Wyoming |
