Arúba

	Aruba
Fáni	Skjaldarmerki
	Þjóðsöngur:; Aruba Dushi Tera
Höfuðborg	Oranjestad
Opinbert tungumál	Hollenska og papiamento
Stjórnarfar	Þingbundin konungsstjórn
Konungur	Vilhjálmur Alexander
Landstjóri	Alfonso Boekhoudt
Forsætisráðherra	Mike Eman
Sjálfstjórnarsvæði	Konungsríkisins Hollands
• aðskilið frá Hollensku Antillaeyjum	1. janúar 1986
Flatarmál; • Samtals; • Vatn (%)	; 180 km²; ~0
Mannfjöldi; • Samtals (2025); • Þéttleiki byggðar	; 108.880; 560,4/km²
VLF (KMJ)	áætl. 2023
• Samtals	5,5 millj. dala
• Á mann	51.352 dalir
Gjaldmiðill	Arúbaflórína (AWG)
Tímabelti	UTC-4
Þjóðarlén	.aw
Landsnúmer	+297

Arúba er eyja í Karíbahafi, aðeins 25 km norðan við Paraguaná-skaga í Venesúela. Stjórnsýslulega er eyjan sjálfstjórnarsvæði sem heyrir undir Konungsríkið Holland og var skipt út úr Hollensku Antillaeyjum árið 1986. Ólíkt því sem gerist á öðrum eyjum í Karíbahafi er loftslag á eyjunni þurrt, sem hefur gert hana að vinsælum ferðamannastað. Ferðaþjónusta stendur undir þremur fjórðu hlutum landsframleiðslu Arúba en aðrar mikilvægar undirstöður undir efnahagslífi eyjarinnar eru gull- og fosfatnámur og olíuhreinsun.

Eyjan er 33 km að lengd, að mestu flöt og laus við ár og vötn. Hvítar sandstrendur er að finna á suður- og vesturströnd eyjarinnar þar sem skjól er fyrir hafstraumum. Austan megin við Arúba eru eyjarnar Bonaire og Curaçao sem mynda suðvesturhluta Hollensku Antillaeyja.

Upphaflegir íbúar Arúba voru caquetio-mælandi Aravakindíánar. Spánverjar lögðu eyjuna undir sig um 1500 en Hollendingar unnu hana af þeim árið 1636. Árið 1928 var olíuhreinsistöð opnuð á eyjunni sem jók velmegun og ýtti undir kröfur um sjálfstæði. Í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1977 reyndust yfir 80% íbúa vera fylgjandi sjálfstæði og í kjölfarið hófust samningaviðræður við Holland. Árið 1990 var sjálfstæðisferlinu frestað um óákveðinn tíma.

Heiti

Heiti eyjunnar er líklega dregið af caquetíska orðinu Oruba sem merkir „vel staðsett eyja“. Caquetar bjuggu á eyjunni þegar Alonso de Ojeda kom þangað á 16. öld. Frá 1529 til 1648 þegar Vestfalíufriðurinn var undirritaður, notuðu Spánverjar heitið Isla de Oruba yfir eyjuna. Með friðarsamningnum fengu Hollendingar yfirráð yfir eyjunni og nafnið breyttist smám saman í Aruba.

Aðrir hópar amerískra frumbyggja notuðu önnur orð um eyjuna sem gætu tengst núverandi heiti. Annað caquetískt heiti var Oibubia sem merkir „leiðsögð eyja“. Taínóíska heitið var Arubeira.^[1] Kalinagóar notuðu tvö heiti um eyjuna: Ora Oubao sem merkir „skeljaeyja“^[2] og Oirubae sem merkir „Félagi Curaçao“.

Algengur misskilningur er að nafnið sé dregið af Oro hubo sem merkir „eitt sinn var gull“ á spænsku, en Spánverjar kölluðu eyjarnar fyrst islas inútiles „gagnslausu eyjar“ vegna skorts á auðlindum.^[3] Gull fannst á Arúba árið 1824 sem leiddi til gullæðis á Arúba.^[4]

Landfræði

Arúba er frekar flatlend, þurrlend eyja. Hún er hluti Hléborðseyja sem eru syðri hluti Litlu Antillaeyja í Karíbahafi. Eyjan er 77 km vestan við Curaçao og 29 km norður af Paraguaná-skaga í Venesúela.^[5] Á Arúba er að finna hvítar sandstrendur á vestur- og suðurströnd eyjunnar, í skjóli frá sterkum hafstraumum.^[5]^[6] Þar býr líka meirihluti íbúa og þar hefur ferðaþjónustan helst þróast.^[6]^[7] Við norður- og austurströndina er meira brim og þar er landið að mestu ósnert.

Innar á eyjunni eru hæðir, eins og Hooiberg (165 metrar) og Jamanota-fjall, hæsti tindur eyjarinnar, 188 metrar yfir sjávarmáli.^[5]^[7] Höfuðborgin, Oranjestad, er á 12°31′01″N 70°02′04″V / 12.51694°N 70.03444°V / 12.51694; -70.03444.

Steinboginn Natural Bridge var stór kalksteinsmyndun á norðurströnd eyjarinnar. Hann var vinsæll ferðamannastaður þar til hann hrundi árið 2005.

Stjórnmál

Héruð

Arúba skiptist í átta héruð sem eru ekki stjórnsýslueiningar heldur aðeins til að auðvelda söfnun tölfræðiupplýsinga.

Heiti	Flatarmál (km²)	Íbúar Manntal 1991	Íbúar Manntal 2000	Íbúar Manntal 2010
Noord / Tanki Leendert	34,62	10.056	16.944	21.495
Oranjestad West	9,29	8.779	12.131	13.976
Oranjestad Oost	12,88	11.266	14.224	14.318
Paradera	20,49	6.189	9.037	12.024
San Nicolas Noord	23,19	8.206	10.118	10.433
San Nicolas Zuid	9,64	5.304	5.730	4.850
Santa Cruz	41,04	9.587	12.326	12.870
Savaneta	27,76	7.273	9.996	11.518
Arúba alls	178,91	66.687	90.506	101.484

Tilvísanir

↑ Dick, Kenneth. „Aboriginal and early Spanish names for some Caribbean, Circum-Caribbean islands and cays“ (PDF). stcroixarchaeology. The St, Croix Archeological Society. Afrit (PDF) af uppruna á 9 október 2022.
↑ Brushaber, Susan; Greenberg, Arnold (2001). Aruba, Bonaire & Curacao Alive!. Hunter Publishing, Inc. bls. 38. ISBN 978-1-58843-259-9.
↑ Hartog, Johan (1961). Aruba: Past and Present: from the time of the indians until today. Þýðing eftir Verleun, J.A. Oranjestad: D.J. De Wit.
↑ Teenstra, M. (1837). De Nederlandsche West-Indische eilanden in derzelver tegenwoordigen toestand, Aflevering 2. In L. U. (KIT), www.colonial.library.leiden.edu (p. 381). AMSTERDAM: C.G.Sulpke.
1 2 3 Aruba. Afrit af uppruna á 15 maí 2015. Sótt 28 júlí 2019.
1 2 Canoe inc. (22 júní 2011). „Aruba: the happy island“. Slam.canoe.ca. Afrit af uppruna á 13 apríl 2014. Sótt 15 júlí 2014.
1 2 „CIA World Factbook - Aruba“. Afrit af upprunalegu geymt þann 9 janúar 2021. Sótt 28 júlí 2019.

Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.

[1] Dick, Kenneth. „Aboriginal and early Spanish names for some Caribbean, Circum-Caribbean islands and cays“ (PDF). stcroixarchaeology. The St, Croix Archeological Society. Afrit (PDF) af uppruna á 9 október 2022.

[2] Brushaber, Susan; Greenberg, Arnold (2001). Aruba, Bonaire & Curacao Alive!. Hunter Publishing, Inc. bls. 38. ISBN 978-1-58843-259-9.

[Hartog-1961-3] Hartog, Johan (1961). Aruba: Past and Present: from the time of the indians until today. Þýðing eftir Verleun, J.A. Oranjestad: D.J. De Wit.

[4] Teenstra, M. (1837). De Nederlandsche West-Indische eilanden in derzelver tegenwoordigen toestand, Aflevering 2. In L. U. (KIT), www.colonial.library.leiden.edu (p. 381). AMSTERDAM: C.G.Sulpke.

[Britannica-5] 1 2 3 Aruba. Afrit af uppruna á 15 maí 2015. Sótt 28 júlí 2019.

[Aruba:_the_happy_island-6] 1 2 Canoe inc. (22 júní 2011). „Aruba: the happy island“. Slam.canoe.ca. Afrit af uppruna á 13 apríl 2014. Sótt 15 júlí 2014.

[autogenerated2-7] 1 2 „CIA World Factbook - Aruba“. Afrit af upprunalegu geymt þann 9 janúar 2021. Sótt 28 júlí 2019.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]