Sviðslistir

Sviðslistir eru listir á borð við leiklist, dans og tónlist sem eru framkvæmdar fyrir framan áhorfendur. Íslenska hugtakið (og sambærilegt hugtak á ýmsum öðrum tungumálum) vísar til þess að slíkar listgreinar fara oft fram í rauntíma á leiksvið, en ýmis önnur mál kenna þessar listgreinar við flutninginn sem í þeim felst. Þótt sviðslistir fari oft fram á leiksviði eru greinar þeirra sem aðallega fara fram á götum úti, í sirkustjöldum, bænahúsum, galleríum eða á börum; og þótt sviðslistir séu oft rauntímalist koma sömu listgreinar við sögu í kvikmyndagerð, tónlistarútgáfu, myndbandagerð, útvarpsleikhúsi og sjónvarpsleikhúsi.

Listamenn notast við rödd, eigin líkama, hljóðfæri, búninga, brúður eða aðra leikmuni til listsköpunar.

Gjörningar skarast oft við sviðslist en það hallast meira að því að vera myndlist þar sem listamaður er hluti af verkinu og getur verið án áhorfenda.

Greinar sviðslista

Leiklist, dans og tónlist eru helstu sviðslistirnar en til eru fjölmargar listgreinar sem falla til hliðar við þær, eins og brúðuleikhús, spunalist, uppistand, eftirhermur, sirkuslistir, kabarett (fjöllistir), revía, drag, búrleska, listdans á skautum, lúðrasveitir, klappstýrur, töfrabrögð, búktal, sagnamennska, messugjörð, rímnakveðskapur og ljóðaupplestur.

Leikstjórar, leikskáld, danshöfundar tónlistarstjórar, hljómsveitarstjórar, tónskáld, sviðshöfundar, handritshöfundar og framleiðendur koma stundum að uppsetningu sviðslistaverka. Hluti sviðslista eru greinar sem ganga út á hönnun leikmynda, leiklýsingar, hljóðmyndar, búninga og förðunar, auk tæknigreina sem tengjast sviðsetningu.

Tónlist

Tónlist er sú list sem kemur líklegast sviðslistinni helst við, hvort sem tónlistin sé aðalatriðið eða hluti af öðrum sviðslistum til að skapa stemningu fyrir áhorfendur. Dæmi um tónlist á sviði væri sinfónían, hljómsveitir, lúðrasveitir og stakt tónlistarfólk.

Dans

Dans er tjáning þar sem hreyfing líkamans er helst notað til að segja sögu og framkalla tilfinningar hjá áhorfendum. Sem dæmi má nefna ballett og listdans á skautum

Óperur

Í óperu blandar listamaðurinn saman munnlegri tjáningu, leik, söng. Í flestum óperum að þá eru tvær eða fleiri aðalpersónur þar sem þau eða þeir eða þær eru að leika og syngja um eitthvað sem er að gerast. Oftast eru óperur flokkaðar sem söngleikir en að vissu leyti eru þær ekki söngleikir. Óperur tjá og túlka tónverk og skala eftir tónlistarhöfund, þar sem tónlist er blandað ofan í leikverkið.

Leiklist

Leikrit er mjög svipuð óperum nema að handrit kemur í stað tónverks og mælt mál í stað söngs. Upphaflega voru þó leikrit í bundnu máli og sungin í Grikklandi hinu forna. Listamaðurinn segir frá sögu eða sönnum atburði eða jafnvel sýnir rannsóknir.

Söngleikir

söngleikir er nánast það sama og leikrit í smáatriðum, segja sögu eða lýsa sönnum atburði eða eitthvað annað sem listamanninum dettur í hug. Nema í söngleik er tjáð eins og í óperu, með tónlist söng og alls kyns brellum. Það sem er náskylt söngleik eru tónleikar nema að á milli laga í söngleik bætist við leikur og einhverju er komið fram. Munurinn á söngleik og óperu er sá að í söngleik er samið handrit og skrifaður er annaðhvort gamanleikur, drama eða hryllingur. Tökum sem dæmi ef gamaleikur er saminn er frekar valin lífleg og skemmtileg tónlist sem fer vel i eyru allra. En aftur á móti í óperu er fengið tónskáld og fær hann að semja heilt tónverk (óperu). Þegar tónverkið er tilbúið er samið handrit eftir tónverkinu; ef lagið er dapurt á sér stað dapur atburður í óperunni.

Sirkuslistir

Sirkuslistir eru þær listir sem eru gerðar til skemmtunar í t.d. sirkus, karnival, á götum úti og fjölleikahúsum. Á meðal listgreina sem falla þar undir eru t.d. töfrabrögð, loftfimleikar og látbraðsleikar

Aðrar sviðslistir