Astronomična jedinica
Astronomična jedinica (AU ili UA) je fizična měra dolgoty, ktora priblizno ravni se srědnjej distanciji medžu Zemjeju i Solncem, ok. 149,6 milionov kilometrov. Od septembra 2012 astronomična jedinica oprěděljaje se točno kako 149 597 870 700 metrov.[1][2] Tuta definicija je osnovana na měrjenjah iz 2009 g.[3] Astronomična jedinica koristaje se v zvězdoznavstvu za označenje distancij v kosmosu, sravnivajuči je s poluměrom orbity Zemje vokrug Solnca.
Kogda potrěbna je kako možno največša točnost, na priklad v medžuplanetarnoj kosmonavtikě, tako oprěděljenje kako «srědnja udaljenost Zemje od Solnca» bylo by nedostatočno akuratno, ibo orbita Zemje postupno deformuje se pod vlivom gravitacije drugyh planet. Srědnja udaljenost Zemje od Solnca je priblizno 16 km večša neželi jedna astronomična jedinica, a vsakogodišno ta razlika narastaje ok. 15 cmсм.[4] Kromě togo, je jеšče jedin komplikujuči činitelj, imenno fakt, že orbita Zemje ne je krug, ale elipsa, vslěd čego distancija medžu Zemjeju i Solncem razni se.
Zato v zvězdoznavstvu astronomična jedinica od 1976 g. je definirovana inako, imenno s pomočju tretjego zakona Keplera. Ako virtualny prědmet s bezkrajno maloju masoju kruži kruglnoju orbitoju vokrug Solnca, kutna brzina je zavisna od poluměra orbity. Ako kuta brzina je točno radianov na denj (, tako nazyvana Gaussova gravitacijna konstanta), orbita iz definicije imaje poluměr 1 AU.
Jednakože od tutoj definicije bylo odstupjeno v septembru 2012 g., kogda ona byla zaměnjena na neizměnnu distanciju.
Druge jedinice za velike distancije v kosmosu sut světlny god i parsek.
Priklady:
- Pluton nahodi se srědno 39,5 AU od Solnca.
- Jupiter nahodi se 5,2 AU od Solnca.
- Luna nahodi se 0,0027 AU od Zemje.
Prěčisljenje:
- 1 AU = 149 597 870 700 metrov
- 1 AU = 8,317 světlnyh minut
- 1 AU = 499 světlnyh sekund
- 1 světlny god = 63 241 AU
- 1 parsek = 206 265 AU
Iztočniky
[praviti | praviti izvorny kod]- ↑ "IAU resolution B2.5: on the re-definition of the astronomical unit of length" (PDF) (na anglijskom). Bylo arhivovano iz iztočnika (PDF) 6 januara 2022.
- ↑ "IAU votes to redefine the astronomical unit – giving it a constant value" (na anglijskom). Bylo arhivovano iz iztočnika 17 novembra 2021.
- ↑ "IAU: Numerical Standards for Fundamental Astronomy" (na anglijskom). Bylo arhivovano iz iztočnika 31 avgusta 2012.
- ↑ "Dark Matter May Explain the Puzzling Change in Earth-Sun Distance If the sun sweeps up dark matter as it moves through the galaxy, how would that affect the orbit of the planets? By Emerging Technology from the arXiv". MIT Technology Review (na anglijskom). 14 januara 2010.
Izvor
[praviti | praviti izvorny kod]- Tutoj članok imaje prěvod iz članka «Astronomische eenheid» v Vikipediji na niderlandskom (spis avtorov; dozvoljenje CC BY-SA 4.0).
