Zheng He
| Zheng He | |
|---|---|
.jpg) | |
| Tuwılǵan sánesi | 1371[1] |
| Tuwılǵan jeri | Kunming, Yunnan, Ming dynastiyası |
| Qaytıs bolǵan sánesi | 1433 yáki 1435 |
| Kásibi | Evnux, admiral, diplomat, sayaxatshı, byurokrat |
Zheng He (sonday-aq romanshalasqan Cheng Ho; 1371-1433/1435) - Ming dinastiyasınıń dáslepki dáwirindegi qıtaylı sayaxatshı, admiral, diplomat hám eunux bolıp[2], kóbinese Qıtay táriyxındaǵı eń ullı admiral esaplanadı. Ol musılman shańaraǵında Ma He atı menen tuwılıp, keyinirek imperator Yobgle tárepinen berilgen Zheng familiyasın qabıl etken. 1402-1424-jıllar[3]).
1405 hám 1433-jıllar aralıǵında Zheng He imperator Yongle hám onıń miyrasxorı Syuande (húkimranlıq jılları 1425–1435) imperatorınıń tapsırması menen Aziya boylap jeti gáziyne sayaxatına basshılıq etken. Ańızlarǵa muwapıq, Zhengniń eń úlken kemeleri hár qanday aǵash kemelerden derlik eki ese uzın bolıp, tórt palubada júzlegen teńizshilerdi alıp júrgen. Tansen Sen tárepinen atap ótilgenindey, qúdiretli Ming áskeriy-teńiz flotı Hind okeanına jańa militarizmdi alıp kelgen. Sonday-aq, ol Qıtaydan Afrikanıń suaxili jaǵalawlarına shekem sozılǵan mámleket basqarıwındaǵı sawda tarmaqların xoshametledi[4].
1402-jılı ótmishtegi Jianwen imperatorın qulatqan Jingnanatlanısında járdem bergen imperatordıń súyiklisi bolǵan Zheng He Min imperiyası ierarxiyasınıń joqarı basqıshına kóterilip, qubla paytaxt Nanjingniń sárkardası wazıypasın atqaradı.
Ómiri
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Zheng He Yunnan, Kunming, Kunyang, sol waqıtta Arqa Yuan dinastiyasına sadıq bolǵan Lian knyazlıǵı basqarıwındaǵı musılman (Xui) shańaraǵında tuwılǵan. Onıń úlken aǵası hám tórt qarındası bolǵan. Liujiagang hám Changle jazıwları teńizshiler hám teńiz sayaxatshılarınıń qáwenderi Tianfeige sadıqlıǵı súygen húkimdarına isenim bolǵanın kórsetedi. Bul qudaydıń ǵáziyne flotındaǵı oraylıq rolin sáwlelendiredi[5]. "XV ásir baslarında "Batıs okean" (Hind okeanı) ǵa ámelge asırılgan ullı ekspediciyalardıń basshısı, musılman áwliye sárdarı Zheng He óziniń sayaxatlarına shıqqanda, Quday hayaldıń qáwenderligine, sonday-aq, Quanzhou qalasınıń joqarısındaǵı Lingshan tóbesindegi musılman áwliyelerinin qábirlerine barıp, olardan qorǵaw soraǵan".
Zheng He Monǵol imperiyası basqarıwında xızmet etip, Yuan dinastiyasınıń dáslepki dáwirinde Yunnan wákili bolǵan Sayyid Ajjal Shamsuddin Umardıń aqlıǵı bolǵan[6][7]. Onıń úlken atası Bayan Yunnandaǵı monǵol garnizonında bolıwı múmkin[8]. Zheng Heniń atası hajji, ákesi bolsa qıtaylasqan Ma familiyası hám hajji ataǵına iye bolǵan, bul bolsa olardıń Mekke ziyaratına barǵanlıǵınan derek beredi.
1382-jıldıń gúzinde Min armiyası Yunnanǵa bastırıp kirgen hám basıp alǵan. Ol waqıtta monǵol shaxzadası, Lyan knyazı Basalavarmi húkimdarlıq etken[9]. 1381-jılı Zheng Heniń ákesi Ma Hajji Min áskerleri hám monǵol áskerleri ortasındaǵı sawashta qaytıs boladı[10]. Dreyerdiń aytıwınsha, Zheng Heniń ákesi 39 jasında Minlerdiń basıp alıwına qarsılıq kórsetiw waqtında qaytıs bolǵan. Levathestiń aytıwına qaraǵanda, Chjen Heniń ákesi 37 jasında qaytıs bolǵan, biraq onıń Monǵol armiyasına járdem berip atırǵanı yamasa házir ǵana urıs hújimine ushıraǵanı anıq emes[9][10]. Úlken ulı Wenming ákesin Kunmingtiń sırtına jerledi[10]. Zheng He admiral sıpatında 1405-jıldıń 1-iyunında Duanwu bayramında salt-dástúrler ministri Li Zhigang tárepinen ákesiniń húrmetine oyıp jazılǵan epitafiya jazılǵan edi[11].
Gallereya
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
Nankindegi Zheng He qábiri.
Zheng He esteligi muzeyi, Nankin.
Admiral Cheng Ho galereyası Malakkada.
Zheng Heniń Quanzhou teńiz muzeyindegi mumnan islengen háykeli.
Derekler
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- ↑ Dreyer 2007, s. 11.
- ↑ «Zheng He». Britannica. Qaraldı: 2025-jıl 25-aprel.
- ↑ Dreyer 2007, ss. 22–23.
- ↑ Sen, Tansen (2016). "The impact of Zheng He's expedition on Indian Ocean". Bulletin of SOAS 79 (3): 609-636. doi:10.1017/S0041977X16001038. https://www.jstor.org/stable/26358031.
- ↑ Dreyer 2007, ss. 148, 150, "The inscriptions [...] devotion to Tianfei, the goddess of seafarers, had become the dominant strand in his eclectic religious heritage.".
- ↑ Tsai, Shih-Shan Henry. Perpetual Happiness: The Ming Emperor Yongle. University of Washington Press, 2002 — 38 bet. ISBN 978-0-295-98124-6. (Úlgi:Google books)
- ↑ Fu, Chunjiang; Foo, Choo Yen; Siew, Yaw Hoong. The great explorer Cheng Ho. Ambassador of peace.. Asiapac, 2005 — 7–8 bet. ISBN 978-9-812-29410-4. (Úlgi:Google books)
- ↑ Mills 1970, s. 5.
- 1 2 Dreyer 2007, s. 12.
- 1 2 3 Levathes 1996, s. 62.
- ↑ Levathes 1996, ss. 62–63.
Qosımsha oqıw ushın
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- Chan, Hok-lam „The Chien-wen, Yung-lo, Hung-hsi, and Hsüan-te reigns, 1399–1435“,. The Cambridge History of China, Volume 7: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1. Cambridge: Cambridge University Press, 1998. ISBN 978-0-521-24332-2.
- Su, Ming-Yang. Seven epic voyages of Zheng He in Ming China, 1405–1433: facts, fiction and fabrication. Torrance, CA: self-published, 2005.
- «Shipping News: Zheng He's Sexcentenary». China Heritage Newsletter. China Heritage Project of The Australian National University (iyun 2005). 2005-jıl 23-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi.
- Viviano, Frank (July 2005). „China's Great Armada“. National Geographic. 208-tom, № 1. 28–53-bet.
