Rubus idaeus

Rubus idaeus
Научна класификација [ у ]
Непознат таксон (попр):	Rubus
Вид:	Rubus idaeus
Научен назив
	Rubus idaeus; L. 1753 not Blanco 1837 nor Vell. 1829 nor Pursh 1814 nor Thunb. 1784
Синоними
	Synonymy Batidaea idea (L.) Nieuwl. ; Batidaea vulgaris Nieuwl. ; Batidea peramoena Greene ; Rubus acanthocladus Borb ; Rubus buschii (Rozanova) Grossh. ; Rubus chrysocarpus Čelak. ex Gyer ; Rubus euroasiaticus Sinkova ; Rubus fragrans Salisb. ; Rubus frambaesianus Lam. ; Rubus glaber Mill. ex Simonk. ; Rubus greeneanus L.H.Bailey ; Rubus leesii Bab. ; Rubus obtusifolius Willd. ; Rubus sericeus Gilib. ; Rubus vulgatus Rozanova ; Rubus komarovii Nakai ; Rubus melanolasius (Dieck ex Focke) Kom. ; Rubus sachalinensis H.Lév. ; Rubus sibiricus (Kom.) Sinkova ; Rubus nipponicus (Focke) Koidz. ; Batidea acalyphacea Greene ; Batidea arizonica Greene ; Rubus carolinianus Rydb. ; Rubus melanolasius Dieck ; Rubus neglectus Peck ; Rubus strigosus Michx. ; Batidea viburnifolia Greene ;

Rubus idaeus (малина, европска црвена малина) е црвеноплоден вид Rubus, домороден во Евроазија и најчесто се одгледува во други умерени региони.

Опис

Грмушесто растение високо 100-150 цм. Младите изданоци избиваат од вегетативните пупки на коренот. Стеблото вертикално, кругло, со брашнест налеп, често со бројни, мали, црвеникави трнчиња. Листовите обично перести, со 5-7 ливчиња, или тројни, од горнта страна голи, зелени, од долната страна бели со густи влакна. Терминалното ливче јајцевидно или издолжено-јајцевидно, на врвот заострено, по работ двојно назабено, во основата понекогаш срцевидно. Страничните ливчиња скоро приседнати.

Прилисниците кончесто-линејни. Цветовите мали, хермафродитни, собрани во метличесто соцветие на врвот од изданокот или во пазувите на листовите. Чашкините ливчиња копјести, долгнавесто-заострени, влакнести, по прецветувањето расперени или свиткани наназад. Венечните ливчиња тесни, обратно-јајцевидни, голи, бели. Прашниците вертикални, бели. Плодовите црвени.^[2]

Хемија

Витаминот Ц и фенолите се присутни во плодот на малините. Најзначајни се антоцијанините цијанидин-3-софорозид, цијанидин-3-(2(G)-глукозилрутинозид) и цијанидин-3-глукозид, двата елагитанини сангвиин H-6 и ламбертијанин C се присутни заедно со траги од флавоноли, елагинска киселина и хидроксицинамат.^[3]

Полифенолните соединенија од семки од малина имаат антиоксидантни ефекти ин витро,^[4]^[5] но немаат докажано антиоксидативно дејство кај луѓето.^[6] Кетоните од малина се добиваат од разни овошја и растенија, а не од малини, и се продаваат како лековити за слабеење.^[7] Нема клинички докази за овој ефект кај луѓето.^[8]

Слични видови

Блиско сродно растение во Северна Америка, понекогаш сметано за сортата Rubus idaeus var. strigosus, а почесто се третира како посебен вид е Rubus strigosus.^[9] Култивирани малини, дури и во Северна Америка, генерално се Rubus idaeus или хортикултурни деривати на хибриди од R. idaeus и R. strigosus.

Етимологија

Името на видот, idaeus, се однесува на неговото појавување на планината Ида во близина на Троја во денешна северозападна Турција.^[10]

Распространетост и живеалиште

Видот е домороден во Европа и северна Азија и најчесто се одгледува во други умерени региони.^[11]

Како диво растение, R. idaeus обично расте во шуми, формирајќи отворени насади под крошните на дрвјата и погусти насади на чистините. На југот од својот опсег (јужна Европа и централна Азија), се јавува само на високи надморски височини во планините.^[12]

Распространетост во Македонија

Расте покрај патишта и шумски лединки, во појасот на буковите шуми и по планински пасишта. Широко распространето растение по планините на Македонија од 1,000 до 2,000 м надморска височина.^[2]

Употреба

R. idaeus се одгледува првенствено поради своите плодови, но повремено и поради своите лисја, корења или други делови.

Овошје

Плодот на R. idaeus е важна прехранбена култура, иако повеќето современи комерцијални сорти малини потекнуваат од хибриди помеѓу R. idaeus и R. strigosus.^[10] Плодовите на дивите растенија имаат сладок вкус и се многу ароматични.

Листови и други делови

Млади корени на R. idaeus спречиле формирање на бубрежни камења кај глувчешки модел на хипероксалурија.^[13] Тилирозидот од малина е моќен инхибитор на тирозиназа и може да се користи како средство за избелување на кожата и лек за пигментација.^[14]

Галерија

Црвена малина во расадник во Кренфорд, Њу Џерси
Лисја
Малини
Преполовена малина
Десерт од малина со крем сирење и мед

Наводи

↑ „Rubus idaeus L.“. Кралска ботаничка градина во Единбург – преку The Plant List.
1 2 Мицевски, Кирил (2001). Флора на Република Македонија Том I, св. 4. Скопје: МАНУ. стр. 891–892.
↑ Mullen, W.; Stewart, A. J.; Lean, M. E.; Gardner, P.; Duthie, G. G.; Crozier, A. (2002). „Effect of freezing and storage on the phenolics, ellagitannins, flavonoids, and antioxidant capacity of red raspberries“. Journal of Agricultural and Food Chemistry. 50 (18): 5197–5201. Bibcode:2002JAFC...50.5197M. doi:10.1021/jf020141f. PMID 12188629.
↑ Godevac, D; Tesević, V; Vajs, V; Milosavljević, S; Stanković, M (2009). „Antioxidant properties of raspberry seed extracts on micronucleus distribution in peripheral blood lymphocytes“. Food Chem Toxicol. 47 (11): 2853–2859. doi:10.1016/j.fct.2009.09.006. PMID 19748543.
↑ Aiyer, HS; Kichambare, S; Gupta, RC (2008). „Prevention of oxidative DNA damage by bioactive berry components“. Nutr Cancer. 60 (Suppl 1): 36–42. doi:10.1080/01635580802398448. PMID 19003579.
↑ Gross, P (2009). „New Roles for Polyphenols. A 3-Part report on Current Regulations & the State of Science“. Nutraceuticals World. Rodman Media. Посетено на April 11, 2013.
↑ „The Sweet Taste of Weight Loss“. Ohio State University Food Innovation Center. 2014. Архивирано од изворникот на 2015-10-26. Посетено на 3 Sep 2014.
↑ „Raspberry Ketone“. WebMD.
↑ „Rubus idaeus var. strigosus“. Информативна мрежа за гермоплазмени ресурси. Служба за земјоделско истражување, Министерство за земјоделство на САД. (англиски)
1 2 Huxley, A., уред. (1992). New RHS Dictionary of Gardening. Macmillan. ISBN 0-333-47494-5.
↑ „Rubus idaeus“. Flora Europaea.
↑ Blamey, M.; Grey-Wilson, C. (1989). Flora of Britain and Northern Europe. Hodder & Stoughton. ISBN 0-340-40170-2.
↑ Ghalayini, IF; Al-Ghazo, MA; Harfeil, MN (2011). „Prophylaxis and therapeutic effects of raspberry (Rubus idaeus) on renal stone formation in Balb/c mice“. Int Braz J Urol. 37 (2): 259–267. doi:10.1590/S1677-55382011000200013. PMID 21557843.
↑ Lu, YH; Chen, J; Wei, DZ; Wang, ZT; Tao, XY (2009). „Tyrosinase inhibitory effect and inhibitory mechanism of tiliroside from raspberry“. J Enzyme Inhib Med Chem. 24 (5): 1154–1160. doi:10.1080/14756360802694252. PMID 19772488.

Библиографија

Ehrlén, Johan; Eriksson, Ove (1991). „Phenological variation in fruit characteristics in vertebrate-dispersed plants“. Oecologia. 86 (4): 463–470. Bibcode:1991Oecol..86..463E. doi:10.1007/BF00318311. ISSN 0029-8549. PMID 28313326.

Надворешни врски

Rubus idaeus на Викивидовите ^?
Податотеки поврзани со Rubus idaeus на Ризницата
„Rubus idaeus“, Calflora, Беркли, Калифорнија: The Calflora Database Invalid |mode=Грешка во скриптата: Нема модул наречен „Citation mode“. (help) (англиски)
Rubus idaeus во фотографската база „CalPhotos“ на Калифорнискиот универзитет во Беркли.
„Rubus idaeus“. Plants for a Future. (англиски)
„Rubus sachalinensis“. Plants for a Future. (англиски)

[1] „Rubus idaeus L.“. Кралска ботаничка градина во Единбург – преку The Plant List.

[:02-2] 1 2 Мицевски, Кирил (2001). Флора на Република Македонија Том I, св. 4. Скопје: МАНУ. стр. 891–892.

[3] Mullen, W.; Stewart, A. J.; Lean, M. E.; Gardner, P.; Duthie, G. G.; Crozier, A. (2002). „Effect of freezing and storage on the phenolics, ellagitannins, flavonoids, and antioxidant capacity of red raspberries“. Journal of Agricultural and Food Chemistry. 50 (18): 5197–5201. Bibcode:2002JAFC...50.5197M. doi:10.1021/jf020141f. PMID 12188629.

[4] Godevac, D; Tesević, V; Vajs, V; Milosavljević, S; Stanković, M (2009). „Antioxidant properties of raspberry seed extracts on micronucleus distribution in peripheral blood lymphocytes“. Food Chem Toxicol. 47 (11): 2853–2859. doi:10.1016/j.fct.2009.09.006. PMID 19748543.

[5] Aiyer, HS; Kichambare, S; Gupta, RC (2008). „Prevention of oxidative DNA damage by bioactive berry components“. Nutr Cancer. 60 (Suppl 1): 36–42. doi:10.1080/01635580802398448. PMID 19003579.

[Gross-6] Gross, P (2009). „New Roles for Polyphenols. A 3-Part report on Current Regulations & the State of Science“. Nutraceuticals World. Rodman Media. Посетено на April 11, 2013.

[7] „The Sweet Taste of Weight Loss“. Ohio State University Food Innovation Center. 2014. Архивирано од изворникот на 2015-10-26. Посетено на 3 Sep 2014.

[8] „Raspberry Ketone“. WebMD.

[grin2-9] „Rubus idaeus var. strigosus“. Информативна мрежа за гермоплазмени ресурси. Служба за земјоделско истражување, Министерство за земјоделство на САД. (англиски)

[rhs-10] 1 2 Huxley, A., уред. (1992). New RHS Dictionary of Gardening. Macmillan. ISBN 0-333-47494-5.

[fe-11] „Rubus idaeus“. Flora Europaea.

[blamey-12] Blamey, M.; Grey-Wilson, C. (1989). Flora of Britain and Northern Europe. Hodder & Stoughton. ISBN 0-340-40170-2.

[13] Ghalayini, IF; Al-Ghazo, MA; Harfeil, MN (2011). „Prophylaxis and therapeutic effects of raspberry (Rubus idaeus) on renal stone formation in Balb/c mice“. Int Braz J Urol. 37 (2): 259–267. doi:10.1590/S1677-55382011000200013. PMID 21557843.

[14] Lu, YH; Chen, J; Wei, DZ; Wang, ZT; Tao, XY (2009). „Tyrosinase inhibitory effect and inhibitory mechanism of tiliroside from raspberry“. J Enzyme Inhib Med Chem. 24 (5): 1154–1160. doi:10.1080/14756360802694252. PMID 19772488.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]