Republik Czech

Republik Czech ريڤوبليك چيخ‎ Česká republika
Bendera Jata
Cogan kata: Pravda vítězí "Kebenaran menang"
Lagu kebangsaan: Kde domov můj
Lokasi Republik Czech (hijau gelap) dalam Kesatuan Eropah (hijau muda)
Ibu negara dan bandar terbesar}	Prague 50°05′U 14°28′T
Bahasa rasmi	Bahasa Czech
Demonim	Czech
Pemerintah	Negara kesatuan republik berparlimen
• Presiden	Petr Pavel
• Perdana Menteri	Andrej Babiš
Badan perundangan	Parlimen Republik Czech
• Dewan pertuanan	Senat
• Dewan rakyat	Dewan Perwakilan
Penubuhan
• Czechoslovakia ditubuhkan	28 Oktober 1918
• Perlembagaan diluluskan	16 Disember 1992
• Republik Czech ditubuhkan	1 Januari 1993
• Menyertai Kesatuan Eropah	1 Mei 2004
Keluasan
• Jumlah	78,871 km2 (30,452 bt2)
• Perairan (%)	2.2
Populasi
• Perkiraan 31 Disember 2025	10,915,839
• Bancian penduduk tahun 2021	10,524,167
• Kepadatan	138.4/km2 (358.5/sq mi)
KDNK (PPP)	2026
• Jumlah	Int$690.823 bilion
• Per kapita	Int$63,550
KDNK (nominal)	2026
• Jumlah	AS$432.597 bilion
• Per kapita	AS$39,795
Gini (2023)	25.7 rendah
HDI (2023)	▲ 0.915 sangat tinggi (ke-29)
Mata wang	Koruna Czech (CZK)
Zon waktu	UTC+1 (CET)
• Musim panas (DST)	UTC+2 (CEST)
Format tarikh	hh.bb.tttt
Kod panggilan	+420
Kod ISO 3166	CZ
DPT internet	.cz

Republik Czech (Jawi: ريڤوبليك چيخ‎; Czech: Česká republika), juga dikenali dengan nama ringkas Czechia (Czech: Česko), ialah sebuah negara terkurung daratan di Eropah Tengah. Negara ini bersempadan dengan Poland di utara, Slovakia di timur, Austria di selatan dan Jerman di barat. Prague ialah ibu negara dan bandar terbesarnya. Republik Czech mempunyai keluasan 78,871 km² dan 10,915,839 orang penduduk pada penghujung 2025. Wilayahnya merangkumi kawasan bersejarah Bohemia, Moravia dan sebahagian Silesia Czech, serta dibahagikan kepada 13 wilayah dan Prague yang mempunyai taraf wilayah tersendiri.

Tanah Czech telah didiami sejak zaman prasejarah dan menjadi pusat beberapa kerajaan Eropah Tengah, termasuk Moravia Raya dan negara yang diperintah oleh dinasti Přemyslid. Kerajaan Bohemia mencapai kemuncak politik dan kebudayaannya pada abad ke-14 di bawah Charles IV. Selepas 1526, Tanah Mahkota Bohemia menjadi sebahagian daripada Monarki Habsburg, sementara Perang Hussite, Perang Tiga Puluh Tahun, perindustrian dan Kebangkitan Kebangsaan Czech membentuk perkembangan politik serta identiti kebangsaannya. Selepas keruntuhan Austria-Hungary, Czechoslovakia ditubuhkan pada 1918. Negara itu diduduki oleh Jerman Nazi dari 1939 hingga 1945 dan berada di bawah pemerintahan komunis dari 1948 sehingga Revolusi Baldu pada 1989. Pembubaran Czechoslovakia secara aman pada penghujung 1992 menghasilkan Republik Czech dan Slovakia sebagai dua negara merdeka pada 1 Januari 1993.

Republik Czech ialah sebuah negara kesatuan berbentuk republik berparlimen. Kuasa perundangan dilaksanakan oleh Parlimen dwikamar yang terdiri daripada Dewan Perwakilan dan Senat, manakala kerajaan yang diketuai oleh perdana menteri bertanggungjawab kepada Dewan Perwakilan. Presiden ialah ketua negara dan dipilih secara langsung untuk tempoh lima tahun. Negara ini menyertai NATO pada 1999 dan Kesatuan Eropah pada 2004. Republik Czech turut menganggotai Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, Majlis Eropah, Pertubuhan Kerjasama dan Pembangunan Ekonomi dan Kawasan Schengen, tetapi belum menyertai kawasan euro dan masih menggunakan koruna Czech.

Republik Czech mempunyai ekonomi pasaran berpendapatan tinggi yang terbuka, berorientasikan eksport dan berasaskan perindustrian. Pembuatan kenderaan bermotor, mesin, kelengkapan elektrik, barangan logam dan bahan kimia merupakan kegiatan penting, sementara perdagangan dan rantaian bekalannya bersepadu rapat dengan pasaran Kesatuan Eropah, khususnya Jerman. Negara ini tergolong dalam kategori pembangunan manusia sangat tinggi. Kebudayaannya terbentuk daripada tradisi Bohemia, Moravia dan Silesia serta sumbangan masyarakat Czech, Jerman, Yahudi dan Slavik dalam kesusasteraan, muzik, seni bina, seni visual, teater dan filem. Republik Czech mempunyai 17 tapak dalam Senarai Tapak Warisan Dunia UNESCO.

Sejarah

Rencana utama: Sejarah Republik Czech

Wilayah Republik Czech moden merangkumi sebahagian besar kawasan bersejarah Bohemia dan Moravia, serta sebahagian kecil Silesia Czech. Sejarah politiknya berkembang melalui kerajaan Moravia Raya, negara Přemyslid, Tanah Mahkota Bohemia, pemerintahan Habsburg dan Czechoslovakia sebelum Republik Czech menjadi negara merdeka pada 1 Januari 1993.

Prasejarah dan Zaman Pertengahan awal

Bukti arkeologi menunjukkan bahawa wilayah Czech telah didiami sejak zaman prasejarah. Antara penemuan pentingnya ialah petempatan Paleolitik di Moravia selatan dan arca seramik yang dikenali sebagai Venus Dolní Věstonice. Pada Zaman Besi, kawasan tersebut didiami oleh kelompok Celt, termasuk puak Boii. Nama Latin Boiohaemum, yang menjadi asal nama Bohemia, lazimnya dikaitkan dengan puak tersebut. Kelompok Jermanik seperti Marcomanni dan Quadi kemudian menetap di rantau itu sebelum dan pada awal zaman Empayar Rom.

Kelompok Slav mula menetap secara besar-besaran di Bohemia dan Moravia pada penghujung abad ke-5 dan awal abad ke-6. Pada abad ke-7, sebahagian puak Slav di rantau tersebut disatukan buat sementara waktu di bawah Kerajaan Samo, yang menentang tekanan Avar dan Frank.

Kawasan Moravia Raya semasa pemerintahan Svatopluk I. Kawasan hijau muda menunjukkan wilayah yang penguasaannya masih diperdebatkan.

Pada awal abad ke-9, Moravia Raya muncul sebagai sebuah kuasa serantau yang berpusat di Moravia dan kawasan barat Slovakia moden. Putera Rastislav menjemput mubaligh Bizantium Cyril dan Methodius pada 863. Mereka memperkenalkan liturgi Slavik dan mengembangkan tradisi tulisan Slavik Kristian. Moravia Raya mencapai keluasan terbesarnya di bawah Svatopluk I sebelum merosot dan runtuh pada awal abad ke-10 ketika serangan Magyar serta perpecahan dalaman.

Sementara itu, pusat kuasa baharu berkembang di Bohemia di bawah dinasti Přemyslid. Bořivoj I dan isterinya Ludmila merupakan antara pemerintah Přemyslid terawal yang memeluk agama Kristian. Cucunya, Wenceslaus, terbunuh sekitar 935 dan kemudian dihormati sebagai santo penaung Tanah Czech. Pemerintahan Přemyslid secara beransur-ansur menyatukan Bohemia dan memperluas pengaruhnya ke Moravia.

Negara Přemyslid dan Luxembourg

Negara Bohemia menjadi sebahagian daripada lingkungan politik Empayar Suci Rom, tetapi pemerintahnya mengekalkan tahap autonomi yang luas. Keuskupan Prague ditubuhkan pada 973. Vratislaus II menerima gelaran raja secara peribadi pada 1085, manakala Přemysl Ottokar I memperoleh pengiktirafan kedudukan kerajaan yang turun-temurun melalui Piagam Emas Sicily pada 1212.

Pada abad ke-13, Bohemia mengalami pertumbuhan bandar, perdagangan dan perlombongan, khususnya pengeluaran perak di Kutná Hora. Pemerintah Přemyslid turut memperluas kuasa mereka ke Austria dan kawasan lain di Eropah Tengah. Dinasti tersebut berakhir daripada garis keturunan lelaki apabila Wenceslaus III dibunuh pada 1306.

Patung Charles IV di Prague. Pemerintahannya dianggap kemuncak kuasa dan prestij Kerajaan Bohemia.

Selepas tempoh perebutan takhta, John dari Luxembourg menjadi Raja Bohemia pada 1310. Puteranya, Charles IV, memerintah sebagai Raja Bohemia dari 1346 hingga 1378 dan dimahkotakan sebagai Maharaja Suci Rom pada 1355. Di bawah pemerintahannya, Prague menjadi salah satu pusat politik dan kebudayaan utama Eropah Tengah. Keuskupan Agung Prague dibentuk pada 1344 dan Universiti Charles diasaskan pada 1348 sebagai universiti pertama di Eropah Tengah.

Charles IV menyusun Bohemia, Moravia, wilayah Silesia dan Lusatia sebagai Tanah Mahkota Bohemia. Baginda turut memajukan Prague melalui pembinaan Bandar Baharu, Jambatan Charles dan pembangunan Istana Prague. Selepas kemangkatannya, pemerintahan Wenceslaus IV berhadapan pertikaian politik, kemerosotan kuasa diraja dan konflik dalam Gereja Barat.

Gerakan Hussite dan penghujung Zaman Pertengahan

Jan Hus di hadapan Majlis Constance dalam lukisan Václav Brožík dari 1883.

Gerakan pembaharuan agama yang dikaitkan dengan Jan Hus, seorang pendakwah dan sarjana Universiti Prague, berkembang dalam suasana kritikan terhadap kekayaan gereja, penjualan indulgensi dan perpecahan kepausan. Hus dipengaruhi sebahagiannya oleh tulisan ahli teologi Inggeris John Wycliffe, tetapi mengembangkan program pembaharuannya dalam konteks Bohemia. Beliau disabitkan sebagai penyesat dan dibakar di Constance pada 6 Julai 1415 meskipun telah diberikan jaminan perjalanan oleh Sigismund.

Kematian Hus mengukuhkan tentangan terhadap pihak gereja dan Sigismund. Defenestrasi Prague Pertama pada 1419 menjadi pencetus kepada Perang Hussite, yang berlangsung sehingga dekad 1430-an. Pasukan Hussite di bawah pemimpin seperti Jan Žižka menggunakan kubu bergerak daripada gerabak, artileri ringan dan taktik pertahanan yang berkesan untuk mengalahkan beberapa angkatan Perang Salib yang dihantar ke Bohemia.

Gerakan tersebut terdiri daripada beberapa aliran. Golongan Utraquist menuntut pembaharuan gereja yang lebih terbatas, manakala kelompok Taborit menyokong perubahan agama dan sosial yang lebih radikal. Selepas golongan radikal dikalahkan oleh pakatan Utraquist dan Katolik dalam Pertempuran Lipany pada 1434, Kompak Basel pada 1436 membenarkan bentuk tertentu amalan Utraquist. Bohemia kemudiannya mempunyai masyarakat Katolik dan Hussite yang hidup bersebelahan, suatu susunan yang luar biasa di Eropah sebelum Reformasi Protestan.

George dari Poděbrady, seorang bangsawan Utraquist, dipilih sebagai Raja Bohemia pada 1458. Baginda berusaha mengekalkan keamanan antara kelompok agama dan mencadangkan persekutuan pemerintah Kristian Eropah. Selepas kemangkatannya, takhta Bohemia dipegang oleh dinasti Jagiellon. Kekuasaan golongan estet dan bangsawan meningkat di bawah Vladislaus II serta Louis II.

Pemerintahan Habsburg

Louis II terbunuh dalam Pertempuran Mohács menentang Empayar Uthmaniyyah pada 1526. Golongan estet Bohemia kemudian memilih Ferdinand I daripada Kerabat Habsburg sebagai raja. Tanah Mahkota Bohemia seterusnya menjadi sebahagian daripada Monarki Habsburg, walaupun institusi estet, undang-undang wilayah dan kepelbagaian agamanya pada mulanya dikekalkan.

Semasa pemerintahan Rudolf II, istana empayar dipindahkan ke Prague, yang berkembang sebagai pusat seni, sains dan pembelajaran. Tekanan golongan estet Protestan memaksa Rudolf mengeluarkan Surat Keagungan pada 1609, yang menjamin tahap kebebasan beragama kepada golongan estet Bohemia. Usaha pemerintah Habsburg berikutnya untuk mengehadkan hak tersebut memburukkan pertikaian antara raja Katolik dengan golongan estet Protestan.

Gambaran sezaman Pertempuran Gunung Putih pada 1620.

Pada 23 Mei 1618, wakil golongan estet Protestan membuang dua pegawai diraja dan seorang setiausaha keluar dari tingkap Istana Prague dalam peristiwa yang dikenali sebagai Defenestrasi Prague Kedua. Pemberontakan yang menyusul berkembang menjadi fasa pertama Perang Tiga Puluh Tahun. Tentera estet Bohemia dikalahkan dalam Pertempuran Gunung Putih berhampiran Prague pada 8 November 1620.

Kekalahan itu diikuti hukuman mati terhadap beberapa pemimpin pemberontakan, perampasan harta, pengukuhan kuasa Habsburg dan pengembalian Katolik sebagai agama yang dominan. Ramai bangsawan dan penduduk Protestan berhijrah atau menyesuaikan diri dengan dasar pengkatolikan semula. Perang Tiga Puluh Tahun menyebabkan kemusnahan besar, kemerosotan penduduk dan gangguan ekonomi di Bohemia serta Moravia. Walau bagaimanapun, zaman pascaperang turut menyaksikan perkembangan seni dan seni bina Baroque.

Pada abad ke-18, Maria Theresa dan Joseph II melaksanakan pembaharuan dalam pentadbiran, pendidikan, percukaian dan ketenteraan. Joseph II mengeluarkan paten toleransi agama pada 1781 dan mengurangkan ikatan perhambaan tani. Pada masa yang sama, pemusatan pentadbiran dan penggunaan bahasa Jerman dalam institusi negara menimbulkan kebimbangan dalam kalangan pendukung bahasa serta identiti Czech.

Kebangkitan kebangsaan dan perindustrian

Pada penghujung abad ke-18 dan awal abad ke-19, Kebangkitan Kebangsaan Czech menghidupkan semula penggunaan bahasa Czech dalam kesusasteraan, pendidikan dan kehidupan awam. Tokoh seperti ahli bahasa Josef Dobrovský, ahli filologi Josef Jungmann dan ahli sejarah František Palacký membantu membakukan bahasa dan membentuk tafsiran moden tentang sejarah kebangsaan Czech.

Tanah Czech menjadi antara kawasan perindustrian paling maju dalam Monarki Habsburg. Industri tekstil, kaca, arang batu, besi, pembuatan mesin dan pemprosesan makanan berkembang, sementara bandar seperti Prague, Brno, Ostrava, Plzeň dan Liberec menjadi pusat perindustrian serta perdagangan. Perindustrian mempercepat pertumbuhan bandar dan pembentukan kelas pekerja serta kelas pertengahan Czech.

Penghadang jalan di Prague semasa pemberontakan Jun 1848.

Semasa Revolusi 1848, wakil Czech menuntut pengiktirafan politik bagi Tanah Mahkota Bohemia dan penyusunan semula empayar sebagai sebuah persekutuan. Kongres Slav Prague diadakan pada Jun, tetapi pemberontakan bersenjata di bandar tersebut ditumpaskan oleh tentera empayar. Walaupun revolusi gagal mencapai autonomi politik, sistem perhambaan tani dimansuhkan dan politik massa mula berkembang.

Selepas kekalahan Austria kepada Prusia pada 1866, Kompromi Austria-Hungary 1867 membentuk dwimonarki Austria-Hungary. Tanah Czech kekal dalam bahagian Austria dan tidak menerima kedudukan autonomi setara dengan Hungary. Persaingan politik dan bahasa antara penduduk Czech dengan penduduk berbahasa Jerman menjadi semakin penting, khususnya dalam pentadbiran, pendidikan dan pemerintahan tempatan.

Perang Dunia Pertama dan pembentukan Czechoslovakia

Semasa Perang Dunia Pertama, Tanah Czech menjadi sebahagian daripada usaha perang Austria-Hungary. Kekurangan makanan, kawalan politik dan kemerosotan ekonomi meningkatkan penentangan terhadap monarki. Di luar negara, Tomáš Garrigue Masaryk, Edvard Beneš dan Milan Rastislav Štefánik membina gerakan kemerdekaan serta mendapatkan sokongan kuasa Bersekutu. Legion Czechoslovakia pula berjuang bersama pihak Bersekutu di Rusia, Perancis dan Itali.

Kekalahan serta perpecahan Austria-Hungary membuka jalan kepada penubuhan negara bersama Czech dan Slovakia. Czechoslovakia diisytiharkan di Prague pada 28 Oktober 1918, manakala wakil Slovakia menyokong negara baharu itu melalui Perisytiharan Martin pada 30 Oktober. Masaryk dipilih sebagai presiden pertama.

Republik Pertama dan krisis 1938

Tomáš Garrigue Masaryk, presiden pertama Czechoslovakia, pada 1918.

Republik Czechoslovakia Pertama menggabungkan Bohemia, Moravia, Silesia Czech, Slovakia dan Rutenia Karpatia. Perlembagaan 1920 membentuk sebuah republik berparlimen. Negara itu mengekalkan sistem demokrasi berbilang parti sepanjang kebanyakan zaman antara perang, tetapi menghadapi perbezaan ekonomi dan politik antara wilayah serta persoalan perwakilan penduduk Jerman, Hungary, Ruthenia, Poland dan kelompok minoriti lain.

Czechoslovakia antara 1928 hingga 1938, yang terdiri daripada Bohemia, Moravia-Silesia, Slovakia dan Rutenia Karpatia.

Czechoslovakia mewarisi sebahagian besar industri bekas Austria-Hungary dan membangunkan perusahaan seperti Škoda Works dan Baťa. Namun, kemelesetan ekonomi dunia selepas 1929 menjejaskan kawasan perindustrian dan memburukkan ketegangan politik. Di kawasan sempadan berpenduduk majoriti Jerman, Parti Jerman Sudeten pimpinan Konrad Henlein memperoleh sokongan besar dan semakin diselaraskan dengan dasar peluasan Jerman Nazi.

Melalui Perjanjian Munich pada 30 September 1938, Jerman, Itali, Britain dan Perancis bersetuju bahawa kawasan sempadan yang dikenali sebagai Sudetenland diserahkan kepada Jerman tanpa penyertaan Czechoslovakia dalam rundingan. Poland menduduki kawasan Trans-Olza, manakala Hungary memperoleh wilayah di selatan Slovakia dan Rutenia Karpatia melalui Anugerah Vienna Pertama. Presiden Beneš meletak jawatan dan negara yang telah kehilangan banyak pertahanan sempadan serta wilayah perindustriannya memasuki zaman Republik Kedua.

Pendudukan Nazi dan Perang Dunia Kedua

Pada Mac 1939, Slovakia mengisytiharkan kemerdekaan sebagai negara yang bergantung pada Jerman. Tentera Jerman menduduki Bohemia dan Moravia pada 15 Mac, lalu menubuhkan Negeri Naungan Bohemia dan Moravia. Emil Hácha kekal sebagai presiden negeri naungan dengan kuasa yang amat terhad, sementara pentadbiran sebenar berada di bawah Penaung Reich dan pihak pendudukan Jerman.

Pendudukan disertai pembubaran kebebasan politik, penangkapan, kerja paksa, penguasaan ekonomi dan penindasan terhadap penentang. Universiti Czech ditutup pada November 1939 selepas demonstrasi pelajar. Kerajaan Czechoslovakia dalam buangan yang dipimpin Beneš beroperasi dari London, manakala unit tentera Czechoslovakia berkhidmat bersama pihak Bersekutu di Britain, Timur Tengah dan Kesatuan Soviet.

Pihak Nazi melaksanakan Holocaust terhadap penduduk Yahudi dan penganiayaan terhadap masyarakat Roma. Terezín digunakan sebagai ghetto transit sebelum tahanan dihantar ke pusat pembunuhan dan kem tahanan lain. Daripada 82,309 orang Yahudi yang dihantar keluar dari Negeri Naungan, kira-kira 71,000 orang dibunuh. Penduduk Roma pula ditahan di kem seperti Lety dan Hodonín sebelum sebahagian besarnya dihantar ke Auschwitz.

Tugu peringatan 82 orang kanak-kanak Lidice yang dibunuh oleh pihak Nazi.

Pada September 1941, Reinhard Heydrich dilantik sebagai Pemangku Penaung Reich dan memperhebat penindasan. Anggota tentera Czechoslovakia dalam buangan, Jozef Gabčík dan Jan Kubiš, mencederakannya dalam Operasi Anthropoid pada 27 Mei 1942; Heydrich meninggal dunia pada 4 Jun. Sebagai tindakan balas, pihak Nazi memusnahkan kampung Lidice dan Ležáky, membunuh penduduk lelaki serta menghantar wanita dan kanak-kanak ke kem tahanan atau pusat pembunuhan.

Pada Mei 1945, pemberontakan meletus di beberapa bandar, termasuk Pemberontakan Prague dari 5 hingga 9 Mei. Sebahagian besar wilayah Czech dibebaskan oleh Tentera Merah dan tentera Sekutu dari timur, manakala tentera Amerika Syarikat membebaskan Bohemia barat, termasuk Plzeň. Pemerintahan Jerman berakhir pada Mei 1945 dan Czechoslovakia dipulihkan.

Zaman pascaperang dan pemerintahan komunis

Kerajaan pascaperang dibentuk dalam kerangka Barisan Nasional, yang mengehadkan kegiatan politik kepada parti-parti yang diluluskan. Rutenia Karpatia diserahkan kepada Kesatuan Soviet. Harta perindustrian dan kewangan utama dimiliknegarakan, manakala hubungan luar negara semakin condong ke arah Soviet.

Sebahagian besar penduduk Jerman kehilangan kewarganegaraan dan harta melalui langkah pascaperang yang dikaitkan dengan Dekri Beneš. Pengusiran tanpa penyelarasan pada 1945 disertai keganasan, kematian dan layanan buruk. Pemindahan yang lebih tersusun ke zon pendudukan Jerman dan Austria dilaksanakan selepas Persidangan Potsdam, yang menetapkan bahawa pemindahan tersebut hendaklah dilakukan secara teratur dan berperikemanusiaan. Hampir seluruh masyarakat Jerman yang sebelum perang berjumlah kira-kira tiga juta orang telah meninggalkan atau dipindahkan dari Czechoslovakia menjelang penghujung 1940-an.

Parti Komunis Czechoslovakia muncul sebagai parti terbesar dalam pilihan raya 1946, khususnya di Tanah Czech. Pada Februari 1948, krisis kerajaan berlaku apabila menteri bukan komunis meletak jawatan sebagai bantahan terhadap penguasaan komunis terhadap pasukan keselamatan. Di bawah tekanan demonstrasi, militia parti dan kesatuan sekerja, Presiden Beneš menerima pembentukan kerajaan yang dikuasai komunis oleh Perdana Menteri Klement Gottwald. Peristiwa tersebut menamatkan demokrasi berbilang parti dan membentuk sebuah negara komunis yang bersekutu dengan Kesatuan Soviet.

Rejim baharu memiliknegarakan perusahaan, melaksanakan pertanian kolektif, menghapuskan persaingan politik dan menempatkan media serta masyarakat awam di bawah kawalan parti. Perbicaraan politik, hukuman mati, pemenjaraan, kem buruh dan penganiayaan agama digunakan terhadap penentang sebenar atau yang dituduh. Perbicaraan Slánský pada 1952 merupakan antara perbicaraan tunjuk yang paling terkenal. Selepas kematian Stalin dan Gottwald pada 1953, penindasan paling keras beransur-ansur berkurang, tetapi monopoli politik parti dikekalkan.

Pada Januari 1968, Alexander Dubček menjadi pemimpin parti dan melancarkan pembaharuan yang dikenali sebagai Musim Bunga Prague. Program “sosialisme berwajah manusia” melonggarkan penapisan, memperluas kebebasan bersuara dan mencadangkan pembaharuan ekonomi serta politik.

Kereta kebal dan tentera Soviet di Dataran Hradčany, Prague, pada 21 Ogos 1968.

Pada malam 20 hingga 21 Ogos 1968, tentera Kesatuan Soviet dan beberapa negara Pakatan Warsaw menyerang Czechoslovakia untuk menghentikan pembaharuan tersebut. Dubček dan pemimpin lain dipaksa menerima Protokol Moscow. Negara itu kekal diduduki oleh tentera Soviet, dan kepimpinan Gustáv Husák kemudiannya melaksanakan dasar “normalisasi” yang memulihkan penapisan, menyingkirkan penyokong pembaharuan serta memperkukuh kawalan parti.

Penentangan terhadap rejim diteruskan melalui kegiatan bawah tanah, gereja, penerbitan samizdat dan gerakan hak asasi manusia. Piagam 77, yang tokohnya termasuk Václav Havel, Jan Patočka dan Jiří Hájek, mendesak kerajaan mematuhi kewajipan hak asasi manusia yang telah diterimanya. Walaupun anggotanya menghadapi pemantauan, kehilangan pekerjaan dan pemenjaraan, gerakan tersebut menjadi salah satu pusat utama pembangkang sivik.

Revolusi Baldu dan Republik Czech

Poster dan bahan kempen semasa Revolusi Baldu di Prague pada 1989.

Pada 17 November 1989, polis menyuraikan secara ganas demonstrasi pelajar di Prague. Tindakan tersebut mencetuskan demonstrasi besar, mogok pelajar dan teater serta penubuhan Forum Sivik. Dalam tempoh beberapa minggu, Parti Komunis melepaskan peranan utamanya dalam negara, sebuah kerajaan yang majoritinya bukan komunis dibentuk dan Havel dipilih sebagai presiden pada 29 Disember. Peralihan yang sebahagian besarnya aman ini dikenali sebagai Revolusi Baldu.

Pilihan raya bebas diadakan pada Jun 1990. Kerajaan baharu memulihkan kebebasan politik dan hak milik, menswastakan sebahagian besar ekonomi serta mengubah dasar luar negara ke arah Eropah Barat. Pertikaian tentang pembahagian kuasa, susunan persekutuan dan dasar ekonomi antara pemimpin Czech dengan Slovakia meningkat selepas pilihan raya 1992.

Pemimpin kedua-dua republik akhirnya bersetuju membubarkan persekutuan tanpa referendum. Czechoslovakia berakhir pada 31 Disember 1992 dan digantikan oleh Republik Czech serta Slovakia pada 1 Januari 1993. Perlembagaan Republik Czech telah diluluskan pada 16 Disember 1992, manakala Havel dipilih sebagai presiden pertamanya pada Januari 1993.

Republik Czech meneruskan peralihan kepada demokrasi berparlimen dan ekonomi pasaran. Negara ini menyertai Pertubuhan Perjanjian Atlantik Utara pada 12 Mac 1999 dan Kesatuan Eropah pada 1 Mei 2004.

Pada 2016, kerajaan meminta supaya bentuk bahasa asing bagi nama geografi ringkas Česko, termasuk “Czechia” dalam bahasa Inggeris, dimasukkan ke dalam pangkalan data Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. Langkah tersebut bukan penukaran nama negara: “Česká republika” atau “Czech Republic” kekal sebagai nama politik rasmi, manakala “Česko” atau “Czechia” ialah bentuk geografi ringkas yang telah diseragamkan di dalam negara sejak 1993.

Politik

Rencana utama: Politik Republik Czech

Kerangka perlembagaan

Republik Czech ialah sebuah republik berparlimen yang berbentuk negara kesatuan. Perlembagaannya mentakrifkan negara ini sebagai negara demokratik berasaskan kedaulatan undang-undang yang menghormati hak dan kebebasan asasi manusia. Kuasa negara berasal daripada rakyat dan dilaksanakan melalui badan perundangan, eksekutif serta kehakiman. Sistem politiknya berasaskan persaingan bebas antara parti politik yang menghormati prinsip demokrasi dan menolak kekerasan sebagai cara untuk mencapai matlamat politik.

Perlembagaan Republik Czech diluluskan pada 16 Disember 1992 dan mula berkuat kuasa pada 1 Januari 1993, serentak dengan pembentukan Republik Czech sebagai negara merdeka selepas pembubaran Czechoslovakia. Selain Perlembagaan, susunan perlembagaan negara turut merangkumi Piagam Hak dan Kebebasan Asasi serta beberapa akta perlembagaan lain. Pindaan perlembagaan memerlukan sokongan tiga perlima daripada kesemua 200 anggota Dewan Perwakilan dan tiga perlima daripada senator yang hadir.

Eksekutif

Istana Prague, yang menempatkan pejabat rasmi Presiden Republik Czech.

Kuasa eksekutif dilaksanakan oleh kerajaan, yang terdiri daripada perdana menteri, timbalan perdana menteri dan para menteri. Perlembagaan menetapkan kerajaan sebagai badan tertinggi kuasa eksekutif dan bertanggungjawab secara kolektif kepada Dewan Perwakilan. Presiden melantik perdana menteri dan, atas cadangan perdana menteri, anggota kerajaan yang lain. Kerajaan yang baharu dilantik mesti memohon undi percaya daripada Dewan Perwakilan dalam tempoh 30 hari.

Presiden Republik Czech ialah ketua negara. Sejak 2013, presiden dipilih secara langsung oleh rakyat melalui sistem dua pusingan untuk tempoh lima tahun dan seseorang tidak boleh memegang jawatan itu lebih daripada dua penggal berturut-turut. Presiden mempunyai kuasa untuk melantik perdana menteri, memanggil persidangan Dewan Perwakilan, membubarkan Dewan Perwakilan dalam keadaan yang ditetapkan oleh Perlembagaan, memulangkan rang undang-undang biasa kepada Parlimen dan membuat pelantikan tertentu dalam badan kehakiman. Sebahagian keputusan presiden memerlukan tandatangan balas perdana menteri atau seorang menteri yang diberi kuasa, dan kerajaan bertanggungjawab terhadap keputusan sedemikian.

Setakat Julai 2026, jawatan presiden disandang oleh Petr Pavel, yang mula memegang jawatan pada Mac 2023. Andrej Babiš, pemimpin ANO 2011, ialah perdana menteri. Kabinetnya, yang dibentuk oleh ANO 2011, Kebebasan dan Demokrasi Langsung (SPD) dan Motoristé sobě, dilantik pada 15 Disember 2025 selepas ketiga-tiga parti menandatangani perjanjian gabungan. Kerajaan tersebut memperoleh undi percaya Dewan Perwakilan pada 15 Januari 2026 dengan 108 undi menyokong dan 91 menentang daripada 199 anggota yang hadir.

Parlimen dan proses perundangan

Bangunan Dewan Perwakilan Republik Czech di Jalan Sněmovní, Prague.

Kuasa perundangan terletak pada Parlimen Republik Czech, sebuah badan dwikamar yang terdiri daripada Dewan Perwakilan sebagai dewan rendah dan Senat sebagai dewan tinggi. Dewan Perwakilan mempunyai 200 anggota yang dipilih untuk tempoh empat tahun melalui perwakilan berkadar. Senat pula mempunyai 81 anggota yang dipilih untuk tempoh enam tahun. Satu pertiga daripada kerusi Senat dipertandingkan setiap dua tahun, menjadikannya sebuah badan tetap yang tidak boleh dibubarkan.

Dewan Perwakilan mempunyai kedudukan yang lebih kuat dalam pembentukan kerajaan dan pengawasan kuasa eksekutif. Hanya dewan ini boleh memberikan atau menarik balik kepercayaan terhadap kerajaan, meluluskan belanjawan negara dan membahaskan akaun akhir negara. Usul undi tidak percaya mesti dikemukakan oleh sekurang-kurangnya 50 anggota dan memerlukan sokongan majoriti mutlak, iaitu sekurang-kurangnya 101 anggota Dewan Perwakilan.

Kebanyakan rang undang-undang boleh dikemukakan oleh anggota atau kumpulan anggota Dewan Perwakilan, Senat, kerajaan atau badan perwakilan wilayah pemerintahan sendiri. Sesudah diluluskan oleh Dewan Perwakilan, rang undang-undang biasa dihantar kepada Senat, yang boleh meluluskannya, menolaknya, mengembalikannya dengan pindaan atau tidak mengambil tindakan dalam tempoh yang ditetapkan. Dewan Perwakilan boleh mengatasi penolakan Senat dengan sokongan sekurang-kurangnya 101 anggota. Rang undang-undang yang dikembalikan oleh presiden juga boleh diluluskan semula dengan majoriti mutlak kesemua anggota Dewan Perwakilan. Presiden tidak mempunyai kuasa veto terhadap undang-undang perlembagaan.

Senat turut memainkan peranan khusus dalam sistem semak dan imbang. Persetujuannya diperlukan bagi pelantikan hakim Mahkamah Perlembagaan, dan dewan tersebut mengambil bahagian dalam kelulusan undang-undang perlembagaan, perjanjian antarabangsa tertentu serta beberapa pelantikan kepada badan awam. Dalam keadaan Dewan Perwakilan dibubarkan, Senat boleh meluluskan langkah perundangan sementara berhubung perkara mendesak, kecuali hal yang berkaitan dengan Perlembagaan, belanjawan negara, akaun akhir negara dan undang-undang pilihan raya.

Pilihan raya dan parti politik

Pilihan raya Parlimen dijalankan melalui hak mengundi yang umum, sama rata dan langsung serta secara undi sulit. Warganegara yang berumur sekurang-kurangnya 18 tahun berhak mengundi. Calon Dewan Perwakilan mestilah berumur sekurang-kurangnya 21 tahun, manakala calon Senat mestilah berumur sekurang-kurangnya 40 tahun.

Kerusi Dewan Perwakilan dipilih melalui perwakilan berkadar dalam 14 kawasan pilihan raya yang bertepatan dengan 13 wilayah pemerintahan sendiri dan ibu negara Prague. Parti dan gerakan politik perlu memperoleh sekurang-kurangnya 5% undi sah di seluruh negara untuk menyertai pembahagian kerusi. Ambang bagi gabungan dua parti ialah 8%, manakala gabungan tiga parti atau lebih tertakluk pada ambang 11%. Pengundi boleh memberikan sehingga empat undi keutamaan kepada calon dalam senarai yang dipilih.

Senator dipilih dalam 81 kawasan pilihan raya perseorangan. Seorang calon yang memperoleh majoriti mutlak pada pusingan pertama dipilih secara langsung; jika tiada calon mencapai majoriti tersebut, dua calon dengan undi terbanyak bertanding dalam pusingan kedua. Presiden juga dipilih melalui sistem dua pusingan di seluruh negara.

Pilihan raya Dewan Perwakilan yang terkini diadakan pada 3 dan 4 Oktober 2025. Sebanyak 68.95% pengundi berdaftar mengambil bahagian dan enam parti atau gabungan melepasi ambang pilihan raya. ANO 2011 muncul sebagai kumpulan terbesar dengan 80 daripada 200 kerusi.

Keputusan pilihan raya Dewan Perwakilan 2025

Parti atau gabungan	Undi	Kerusi
ANO 2011	34.51%	80
SPOLU ODS–KDU-ČSL–TOP 09	23.36%	52
STAN	11.23%	22
Piráti	8.97%	18
SPD	7.78%	15
Motoristé sobě	6.77%	13

Sistem parti Republik Czech bersifat berbilang parti dan kerajaan gabungan merupakan ciri lazim politik negara. Selepas pilihan raya 2025, ANO 2011 membentuk kerajaan majoriti bersama SPD dan Motoristé sobě dengan jumlah 108 kerusi. SPOLU, STAN dan Piráti menjadi kumpulan pembangkang utama dalam Dewan Perwakilan.

Kehakiman

Bangunan Mahkamah Perlembagaan Republik Czech di Brno.

Perlembagaan menjamin kebebasan badan kehakiman. Kuasa kehakiman dilaksanakan oleh mahkamah bebas, manakala hakim terikat pada undang-undang dalam membuat keputusan. Sistem mahkamah biasa merangkumi mahkamah daerah, mahkamah wilayah, mahkamah tinggi dan Mahkamah Agung. Mahkamah Agung ialah badan kehakiman tertinggi bagi perkara sivil dan jenayah serta berperanan menyeragamkan tafsiran dan pemakaian undang-undang oleh mahkamah yang lebih rendah.

Mahkamah Pentadbiran Agung merupakan mahkamah tertinggi bagi bidang keadilan pentadbiran. Mahkamah ini mendengar rayuan kasasi terhadap keputusan mahkamah wilayah dalam pertikaian pentadbiran dan mempunyai bidang kuasa tertentu berhubung pilihan raya, referendum tempatan dan wilayah, konflik bidang kuasa pentadbiran serta pembubaran atau penggantungan parti dan gerakan politik.

Mahkamah Perlembagaan, yang berkedudukan di Brno, bertanggungjawab melindungi ketertiban perlembagaan. Mahkamah ini boleh membatalkan undang-undang atau peruntukan undang-undang yang bercanggah dengan susunan perlembagaan, memutuskan aduan perlembagaan berhubung pencabulan hak asasi oleh pihak berkuasa awam dan menyelesaikan pertikaian bidang kuasa antara badan negara atau unit pemerintahan sendiri. Mahkamah tersebut mempunyai 15 orang hakim yang dilantik oleh presiden dengan persetujuan Senat untuk tempoh sepuluh tahun.

Pemerintahan wilayah dan tempatan

Perlembagaan mengiktiraf dua peringkat asas pemerintahan sendiri wilayah, iaitu perbandaran dan wilayah. Republik Czech mempunyai 14 unit pemerintahan sendiri peringkat tinggi, yang terdiri daripada 13 wilayah dan ibu negara Prague, yang mempunyai taraf wilayah tersendiri.

Setiap perbandaran dan wilayah ditadbir secara bebas oleh sebuah badan perwakilan yang dipilih melalui undi umum, sama rata, langsung dan sulit. Unit pemerintahan sendiri merupakan perbadanan undang-undang awam yang boleh memiliki harta serta mengurus belanjawannya sendiri. Kerajaan pusat hanya boleh campur tangan dalam urusannya apabila diperlukan untuk melindungi undang-undang dan mengikut tatacara yang ditetapkan oleh undang-undang.

Hubungan luar dan pertahanan

Laman utama: Hubungan luar Republik Czech dan Angkatan Tentera Republik Czech

Geografi

Rencana utama: Geografi Republik Czech

Peta relief Republik Czech.

Republik Czech ialah sebuah negara terkurung daratan di Eropah Tengah dengan keluasan 78,871 km². Negara ini bersempadan dengan Jerman di barat, Poland di utara, Slovakia di timur dan Austria di selatan. Wilayahnya merangkumi tiga kawasan bersejarah utama, iaitu Bohemia, Moravia dan sebahagian daripada Silesia Czech.

Bentuk muka bumi

Sebahagian besar kawasan barat dan tengah negara terletak dalam Massif Bohemia, sebuah kawasan tanah tinggi lama yang merangkumi lembangan, dataran tinggi dan banjaran pergunungan di sekeliling Bohemia. Antara banjaran utamanya ialah Šumava di barat daya, Pergunungan Ore di barat laut serta Sudetes dan Krkonoše di utara. Bahagian timur negara pula merangkumi kawasan Moravia dan Silesia serta pinggir Karpat Barat, termasuk Beskid Moravia-Silesia. Gerbang Moravia, sebuah kawasan rendah antara Sudetes dan Karpat, membentuk laluan semula jadi yang menghubungkan Eropah Tengah dengan lembangan Sungai Danube.

Sněžka di Krkonoše ialah gunung tertinggi di Republik Czech.

Titik tertinggi negara ialah Sněžka di Krkonoše, yang mencapai ketinggian kira-kira 1,603 m dan terletak di sempadan Czech–Poland. Angka 1,602 m yang terdapat dalam sesetengah peta lama merujuk kepada titik trigonometri berhampiran puncaknya, manakala pengukuran geodetik moden menentukan ketinggian puncak sebenar pada 1,603.3 m. Titik semula jadi terendah terletak pada ketinggian kira-kira 115 m di Hřensko, tempat Sungai Labe meninggalkan wilayah Czech menuju ke Jerman.

Hidrografi

Wilayah Republik Czech dilalui oleh garis legeh utama Eropah yang memisahkan lembangan saliran Laut Utara, Laut Baltik dan Laut Hitam. Oleh sebab kebanyakan sungai utama berpunca di kawasan tanah tinggi berhampiran sempadan negara, Republik Czech kadangkala digambarkan sebagai salah satu kawasan sumber air penting di Eropah Tengah.

Vltava, sungai terpanjang di Republik Czech, ketika mengalir melalui Prague.

Vltava, yang panjangnya kira-kira 433 km, ialah sungai terpanjang di negara ini. Sungai tersebut mengalir ke utara merentasi Bohemia dan bercantum dengan Labe di Mělník. Labe kemudiannya mengalir melalui utara Bohemia dan Jerman sebelum bermuara di Laut Utara. Di bahagian timur, Sungai Morava dan Dyje mengalir ke arah selatan sebelum memasuki Danube dan seterusnya Laut Hitam. Sungai Odra, yang berpunca di timur laut negara, mengalir melalui Poland menuju ke Laut Baltik.

Tasik semula jadi di Republik Czech pada umumnya kecil dan banyak tertumpu di kawasan pergunungan. Sebaliknya, kolam ikan buatan manusia merupakan unsur penting landskap Bohemia selatan, khususnya di sekitar Třeboň. Takungan besar seperti Lipno di Vltava dibina untuk penjanaan hidroelektrik, kawalan banjir, bekalan air dan kegiatan rekreasi.

Iklim

Republik Czech mempunyai iklim sederhana yang dipengaruhi oleh kedudukannya di antara kawasan beriklim lautan di Eropah Barat dengan kawasan beriklim benua di Eropah Timur. Keadaan iklim berbeza mengikut ketinggian dan bentuk muka bumi. Kawasan tanah rendah di Bohemia tengah dan Moravia selatan lazimnya lebih panas dan kering, manakala kawasan pergunungan di sempadan lebih sejuk serta menerima lebih banyak kerpasan.

Berdasarkan normal iklim 1991–2020, purata suhu tahunan seluruh negara ialah 8.3 °C. Purata suhu pada Januari ialah −1.4 °C, manakala purata pada Julai ialah 18.3 °C. Purata kerpasan tahunan bagi tempoh yang sama ialah 684 mm, dengan jumlah kerpasan biasanya mencapai tahap tertinggi pada musim panas.

Guna tanah dan pemuliharaan alam

Pada 2026, tanah pertanian merangkumi 53.2% daripada keluasan Republik Czech, manakala kawasan hutan merangkumi 34.0%. Kawasan perairan meliputi 2.2% dan kawasan binaan serta halaman meliputi 1.7% daripada wilayah negara. Sepanjang tempoh 30 tahun sebelumnya, keluasan tanah pertanian berkurang, sementara keluasan hutan, kawasan perairan dan tanah binaan meningkat.

Republik Czech mempunyai empat taman negara, iaitu Taman Negara Krkonoše, Taman Negara Šumava, Taman Negara Switzerland Bohemia dan Taman Negara Podyjí. Negara ini turut mempunyai 27 kawasan landskap terlindung dan ratusan kawasan perlindungan berskala kecil. Pada 2024, kawasan perlindungan khas meliputi kira-kira 1.33 juta hektar, bersamaan dengan 16.9% daripada keseluruhan wilayah negara. Rangkaian Natura 2000 pula merangkumi tapak kepentingan Eropah dan kawasan perlindungan burung yang sebahagiannya bertindih dengan kawasan perlindungan negara.

Kawasan

Laman utama: Wilayah di Republik Czech dan Daerah di Republik Czech

Empat belas wilayah pentadbiran Republik Czech.

Republik Czech dibahagikan kepada 14 unit pemerintahan sendiri wilayah peringkat tinggi yang dikenali dalam bahasa Czech sebagai kraj (jamak: kraje). Pembahagian ini terdiri daripada 13 wilayah serta ibu negara Prague, yang mempunyai status serentak sebagai sebuah perbandaran dan wilayah. Perlembagaan menetapkan perbandaran sebagai unit asas pemerintahan sendiri wilayah, manakala wilayah merupakan unit pemerintahan sendiri peringkat tinggi.

Wilayah moden diwujudkan melalui Ústavní zákon č. 347/1997 Sb. (Akta Perlembagaan No. 347/1997 mengenai pembentukan unit pemerintahan sendiri wilayah peringkat tinggi), yang mula berkuat kuasa pada 1 Januari 2000. Akta tersebut menetapkan nama, sempadan dan pusat pentadbiran setiap wilayah serta memperuntukkan bahawa sempadannya hanya boleh diubah melalui undang-undang. Setiap wilayah juga membentuk sebuah unit statistik peringkat NUTS 3.

Wilayah Republik Czech

Bendera	Wilayah	Nama rasmi dalam bahasa Czech	Pusat pentadbiran	Kod NUTS 3
	Prague	Hlavní město Praha	Prague	CZ010
	Bohemia Tengah	Středočeský kraj	Prague	CZ020
	Bohemia Selatan	Jihočeský kraj	České Budějovice	CZ031
	Plzeň	Plzeňský kraj	Plzeň	CZ032
	Karlovy Vary	Karlovarský kraj	Karlovy Vary	CZ041
	Ústí nad Labem	Ústecký kraj	Ústí nad Labem	CZ042
	Liberec	Liberecký kraj	Liberec	CZ051
	Hradec Králové	Královéhradecký kraj	Hradec Králové	CZ052
	Pardubice	Pardubický kraj	Pardubice	CZ053
	Vysočina	Kraj Vysočina	Jihlava	CZ063
	Moravia Selatan	Jihomoravský kraj	Brno	CZ064
	Olomouc	Olomoucký kraj	Olomouc	CZ071
	Zlín	Zlínský kraj	Zlín	CZ072
	Moravia-Silesia	Moravskoslezský kraj	Ostrava	CZ080

Prague merupakan satu-satunya wilayah yang juga menjadi sebuah perbandaran, manakala pusat pentadbiran Wilayah Bohemia Tengah terletak di Prague walaupun bandar tersebut tidak termasuk dalam wilayah berkenaan. Setiap wilayah ditadbir secara bebas oleh sebuah badan perwakilan yang dipilih serta merupakan perbadanan undang-undang awam yang boleh memiliki harta dan mengurus belanjawannya sendiri.

Di bawah peringkat wilayah, pentadbiran negara disusun melalui 205 daerah pentadbiran perbandaran yang mempunyai bidang kuasa diperluas. Sebanyak 76 daerah tradisional, atau okresy, masih ditentukan sebagai unit wilayah dan digunakan bagi tujuan tertentu, walaupun pejabat daerah dimansuhkan pada penghujung 2002 dan sebahagian besar kuasanya dipindahkan kepada perbandaran yang mempunyai bidang kuasa diperluas mulai 1 Januari 2003.

Ekonomi

Rencana utama: Ekonomi Republik Czech

Ekonomi Republik Czech ialah sebuah ekonomi pasaran terbuka dan berorientasikan eksport dengan asas perindustrian yang besar serta hubungan perdagangan yang rapat dengan negara-negara Kesatuan Eropah, khususnya Jerman. Selepas kejatuhan pemerintahan komunis pada 1989, negara ini melaksanakan peralihan menyeluruh daripada ekonomi terancang kepada ekonomi pasaran melalui penswastaan, pembaharuan peraturan dan pembentukan institusi ekonomi baharu. Penyertaan Republik Czech dalam Kesatuan Eropah pada 1 Mei 2004 memperdalam penyepaduannya dengan pasaran tunggal Eropah dan rantaian bekalan serantau.

Pada 2025, keluaran dalam negara kasar sebenar meningkat sebanyak 2.6%, didorong oleh permintaan dalam negeri dan pemulihan penggunaan isi rumah. Purata kadar inflasi pada tahun tersebut ialah 2.5%, manakala kadar pengangguran mengikut takrif terselaras Kesatuan Eropah ialah 2.8%, antara yang terendah dalam kesatuan itu.

Perindustrian

Kompleks Škoda Auto di Mladá Boleslav. Industri automotif merupakan salah satu tunjang utama ekonomi Republik Czech.

Sektor perindustrian, khususnya pembuatan, memainkan peranan yang lebih besar dalam ekonomi Republik Czech berbanding di kebanyakan negara Eropah Barat. Kegiatan utama merangkumi pembuatan kenderaan bermotor, mesin dan peralatan, kelengkapan elektrik, barangan logam, bahan kimia, produk getah dan plastik, kaca, makanan serta peralatan pengangkutan. Pada 2025, pengeluaran perindustrian meningkat sebanyak 1.5% dan nilai pesanan baharu bertambah sebanyak 3.4% berbanding tahun sebelumnya.

Industri automotif ialah cabang pembuatan yang paling menonjol. Pembuatan kenderaan bermotor secara langsung menyumbang kira-kira 4% daripada nilai ditambah dan guna tenaga negara; bahagiannya menjadi kira-kira dua kali ganda apabila industri pembekal diambil kira. Kenderaan jalan raya pula membentuk sekitar satu perlima daripada keseluruhan eksport barangan. Sebanyak 1.453 juta kereta penumpang dihasilkan pada 2024, dan pengeluaran tahunan telah melebihi satu juta unit sejak 2010.

Industri automotif Czech bersepadu rapat dengan rantaian bekalan antarabangsa, terutamanya dengan Jerman. Peralihan kepada kenderaan elektrik dan hibrid mewujudkan peluang dalam pengeluaran bateri, elektronik dan perisian, tetapi turut memberikan tekanan kepada pengeluar komponen yang bergantung pada teknologi enjin pembakaran dalaman.

Mata wang dan kewangan

Ibu pejabat Bank Negara Czech di Prague.

Unit mata wang negara ialah koruna Czech (koruna česká), yang menggunakan kod ISO 4217 CZK dan lambang Kč. Satu koruna dibahagikan secara perundangan kepada 100 haléř, walaupun syiling pecahan tersebut tidak lagi digunakan dalam peredaran tunai. Bank Negara Czech mempunyai hak eksklusif untuk mengeluarkan wang kertas dan syiling yang menjadi wang sah di seluruh negara.

Republik Czech belum menyertai kawasan euro dan korunanya belum dimasukkan dalam Mekanisme Kadar Pertukaran II (ERM II). Negara ini terikat untuk menerima pakai euro setelah memenuhi syarat penumpuan yang ditetapkan, tetapi setakat Julai 2026 kerajaan belum menetapkan tarikh sasaran untuk menukar mata wangnya.

Bank Negara Czech ialah bank pusat dan pihak berkuasa penyeliaan pasaran kewangan negara. Dasar monetarinya memberi tumpuan kepada kestabilan harga melalui sasaran inflasi, manakala sistem kewangan merangkumi bank perdagangan, syarikat insurans, dana pelaburan, dana pencen dan institusi kredit lain.

Perdagangan luar

Ekonomi Czech sangat bergantung pada perdagangan antarabangsa dan prestasi sektor pengeksport. Negara-negara Eropah merupakan pasaran utamanya, dengan Jerman memainkan peranan penting sebagai destinasi eksport dan sumber komponen perantaraan. Hubungan ini meningkatkan penyertaan Czech dalam rantaian nilai Eropah, tetapi turut menjadikannya terdedah kepada kelembapan ekonomi dan perubahan permintaan perindustrian di negara rakan dagang utama.

Pada 2025, eksport barangan meningkat sebanyak 2.6% dan import sebanyak 2.8%. Imbangan perdagangan barangan mencatat lebihan sebanyak 216.5 bilion Kč. Kenderaan bermotor serta mesin dan peralatan memberikan sumbangan positif yang besar kepada imbangan tersebut, manakala perdagangan petroleum mentah, gas asli, komputer serta produk elektronik dan optik cenderung mencatat defisit.

Selain kenderaan dan jentera, eksport penting merangkumi kelengkapan elektrik, barangan logam, komputer dan peralatan elektronik, bahan kimia, produk getah dan plastik serta barangan pengguna. Import pula merangkumi bahan mentah tenaga, komponen perindustrian, elektronik dan barangan perantaraan yang digunakan oleh sektor pembuatan.

Pertanian

Pertanian membentuk bahagian yang agak kecil daripada keseluruhan ekonomi, tetapi kekal penting bagi guna tanah, industri makanan dan ekonomi luar bandar. Pengeluaran tanaman tertumpu pada bijirin, tanaman industri seperti sesawi dan bit gula, kentang, sayur-sayuran, buah-buahan, hop serta anggur. Penternakan pula melibatkan lembu, babi dan ayam, dengan susu menjadi keluaran haiwan yang paling bernilai.

Pada 2025, nilai pengeluaran sektor pertanian pada harga asas semasa meningkat sebanyak 10.7% kepada 193.4 bilion Kč. Bijirin membentuk 39.9% daripada nilai pengeluaran tanaman dan tanaman industri sebanyak 22.6%, manakala susu menyumbang 54.5% daripada pengeluaran haiwan.

Tenaga

Loji Kuasa Nuklear Temelín merupakan salah satu daripada dua loji kuasa nuklear di Republik Czech.

Sistem tenaga Republik Czech secara tradisinya bergantung pada arang batu, tenaga nuklear dan bahan api fosil yang diimport, sementara kapasiti tenaga suria dan sumber boleh baharu lain semakin berkembang. Negara ini mempunyai dua loji kuasa nuklear utama, iaitu Dukovany dan Temelín, yang menjadi komponen utama bekalan elektrik negara.

Menurut data awal bagi 2025, Republik Czech menghasilkan 76,250.4 GWh tenaga elektrik. Loji kuasa nuklear menyumbang 42.1% daripada jumlah pengeluaran, diikuti loji kuasa wap sebanyak 40.2%, loji fotovolta sebanyak 5.6%, loji gas dan pembakaran sebanyak 5.2%, loji kitaran gabungan sebanyak 2.6%, serta loji hidroelektrik, simpanan pam dan angin dalam bahagian yang lebih kecil.

Dasar tenaga negara menyasarkan penghentian penggunaan arang batu secara berperingkat menjelang 2033 sambil melanjutkan operasi loji nuklear sedia ada, membina kapasiti nuklear baharu dan memperluas tenaga boleh baharu. Peralihan ini memerlukan pelaburan dalam rangkaian elektrik, penyimpanan tenaga dan sumber penjanaan yang mampu menjamin bekalan apabila pengeluaran arang batu berkurang.

Pasaran buruh dan cabaran ekonomi

Republik Czech mempunyai kadar penyertaan tenaga kerja yang tinggi dan pasaran buruh yang ketat. Pada 2025, kadar pekerjaan bagi penduduk berumur 20 hingga 64 tahun mencapai 82.9%, antara yang tertinggi di Kesatuan Eropah. Pengangguran yang rendah disertai kekurangan tenaga kerja dalam pembinaan, pembuatan dan beberapa perkhidmatan, manakala pekerja dari negara lain, termasuk pelarian Ukraine, telah membantu memenuhi sebahagian daripada permintaan buruh.

Cabaran jangka panjang ekonomi termasuk pertumbuhan produktiviti yang perlahan, kekurangan pekerja berkemahiran, penuaan penduduk, kebergantungan yang tinggi pada industri automotif dan permintaan Jerman, serta kos peralihan daripada arang batu dan teknologi enjin pembakaran dalaman. OECD turut mengenal pasti keperluan untuk meningkatkan pelaburan dalam penyelidikan dan pembangunan, pendigitalan, pendidikan, kemahiran serta keupayaan syarikat tempatan menghasilkan barangan dan perkhidmatan bernilai tambah lebih tinggi.

Pengangkutan dan infrastruktur

Rencana utama: Pengangkutan di Republik Czech

Demografi

Rencana utama: Demografi Republik Czech

Pada 31 Disember 2025, Republik Czech mempunyai 10,915,839 orang penduduk, iaitu jumlah tertinggi yang direkodkan sejak berakhirnya Perang Dunia Kedua. Penduduk negara bertambah sebanyak kira-kira 6,300 orang sepanjang 2025 kerana migrasi bersih mengatasi penyusutan penduduk secara semula jadi. Banci Penduduk dan Perumahan 2021 pula merekodkan 10,524,167 orang penduduk pada 27 Mac 2021, bertambah sebanyak 87,607 orang berbanding banci 2011.

Taburan penduduk dan petempatan

Kepadatan penduduk Republik Czech berdasarkan anggaran Czech Statistical Office bagi 2019.

Kepadatan penduduk negara ialah 138.4 orang bagi setiap kilometer persegi pada penghujung 2025. Taburan penduduk tidak sekata, dengan penumpuan lebih besar di Prague, bandar-bandar wilayah dan kawasan perindustrian, sementara banyak kawasan luar bandar terdiri daripada perbandaran kecil.

Republik Czech mempunyai 6,258 perbandaran pada 31 Disember 2025. Sebanyak 21.5% daripada jumlah perbandaran mempunyai kurang daripada 200 orang penduduk, tetapi hanya menempatkan 1.5% daripada keseluruhan penduduk negara. Sebaliknya, 22.8% penduduk tinggal di enam bandar yang mempunyai lebih daripada 100,000 orang penduduk. Bandar terbesar ialah Prague, diikuti oleh pusat wilayah utama seperti Brno, Ostrava, Plzeň, Liberec dan Olomouc.

Perubahan penduduk

Perubahan jumlah penduduk Republik Czech dari 1993 hingga 2024. Penurunan ketara pada 2021 sebahagiannya mencerminkan pelarasan berdasarkan hasil banci.

Jumlah penduduk menurun secara beransur-ansur pada penghujung abad ke-20 dan awal abad ke-21 sebelum kembali meningkat. Pertumbuhan keseluruhan telah berlaku secara berterusan sejak 2014. Walau bagaimanapun, sejak 2019, pertambahan tersebut bergantung sepenuhnya pada migrasi antarabangsa kerana bilangan kematian setiap tahun melebihi bilangan kelahiran.

Pada 2025, sebanyak 77,636 kelahiran hidup direkodkan, iaitu jumlah tahunan terendah sejak pengumpulan statistik demografi bermula. Kadar kesuburan jumlah menurun kepada 1.28 orang anak bagi setiap wanita, manakala purata umur ibu ketika melahirkan anak ialah 30.6 tahun. Sebanyak 46.8% daripada kelahiran hidup berlaku di luar perkahwinan.

Bilangan kematian pada tahun yang sama ialah 113,337, menghasilkan penyusutan semula jadi sebanyak kira-kira 35,700 orang. Kadar kematian bayi ialah 2.5 bagi setiap 1,000 kelahiran hidup.

Struktur umur dan jantina

Penduduk Republik Czech semakin menua akibat kadar kelahiran yang rendah dan peningkatan jangka hayat. Pada penghujung 2025, purata umur penduduk ialah 43.3 tahun. Seramai 2,272,755 orang, bersamaan dengan 20.8% daripada penduduk, berumur sekurang-kurangnya 65 tahun. Menurut unjuran rasmi, bahagian kumpulan umur tersebut dijangka meningkat kepada kira-kira 29% menjelang pertengahan abad ke-21.

Wanita membentuk 50.8% daripada penduduk pada penghujung 2025. Negara ini mempunyai 5,545,361 orang wanita dan 5,370,478 orang lelaki, dengan jumlah wanita melebihi lelaki sebanyak kira-kira 174,900 orang. Perbezaan ini terutama ketara dalam kumpulan umur yang lebih tua kerana jangka hayat wanita lebih panjang.

Pada 2025, jangka hayat ketika lahir mencapai 77.49 tahun bagi lelaki dan 83.19 tahun bagi wanita, kedua-duanya merupakan paras tertinggi yang pernah direkodkan di negara ini. Dalam Banci 2021, penduduk berumur sehingga 14 tahun membentuk 16.1% daripada jumlah penduduk, mereka yang berumur antara 15 hingga 64 tahun sebanyak 63.5%, manakala penduduk berumur sekurang-kurangnya 65 tahun membentuk 20.4%.

Migrasi dan kewarganegaraan

Migrasi antarabangsa menjadi pemacu utama pertumbuhan penduduk. Pada 2025, sebanyak 110,600 orang berhijrah ke Republik Czech, manakala 68,560 orang meninggalkan negara itu. Migrasi bersih berjumlah 42,040 orang, termasuk 23,100 warganegara Ukraine dan 5,900 warganegara Slovakia.

Pada 31 Disember 2025, Direktorat Perkhidmatan Polis Asing merekodkan 1,131,197 orang warga asing yang mempunyai kediaman berdaftar di Republik Czech. Warganegara Ukraine merupakan kumpulan terbesar dengan 612,953 orang atau 54% daripada keseluruhan warga asing, diikuti oleh warganegara Slovakia seramai 125,280 orang, Vietnam seramai 69,685 orang dan Rusia seramai 37,524 orang. Warganegara negara anggota Kesatuan Eropah membentuk 21% daripada jumlah tersebut.

Peningkatan migrasi sejak 2022 sebahagian besarnya berkaitan dengan kedatangan penduduk Ukraine yang diberikan perlindungan sementara selepas pencerobohan Rusia ke atas Ukraine. Dalam statistik penduduk rasmi, orang yang diberikan perlindungan sementara dan memenuhi kriteria kediaman biasa dimasukkan dalam jumlah penduduk negara.

Etnik dan bahasa

Maklumat etnik dalam Banci 2021 berdasarkan pengakuan sendiri dan soalan tersebut tidak wajib dijawab. Sebanyak 31.6% penduduk tidak menyatakan etnik mereka, dan responden dibenarkan menyatakan sehingga dua identiti etnik. Oleh itu, angka banci mencerminkan identiti yang diisytiharkan dan tidak semestinya bersamaan dengan keturunan, bahasa atau kewarganegaraan seseorang.

Dalam kalangan responden yang menjawab dan menyatakan satu etnik sahaja, 83.8% menyatakan etnik Czech, 5.0% etnik Moravia dan 0.2% etnik Silesia. Identiti lain yang paling banyak dinyatakan ialah Slovakia sebanyak 1.3%, Ukraine sebanyak 1.1% dan Vietnam sebanyak 0.4%. Apabila pernyataan tunggal dan gabungan dua etnik dihitung bersama, sebanyak 6,415,104 orang menyatakan identiti Czech, 556,641 orang Moravia, 162,578 orang Slovakia, 92,892 orang Ukraine dan 38,723 orang Vietnam.

Bahasa Czech ialah bahasa ibunda yang paling meluas. Dalam Banci 2021, hampir sembilan juta orang menyatakan bahasa Czech sebagai satu-satunya bahasa ibunda, manakala lebih daripada 217,000 orang menyatakannya bersama bahasa lain. Bahasa ibunda bukan Czech yang paling banyak dinyatakan ialah bahasa Slovakia, bahasa Ukraine, bahasa Rusia, bahasa Vietnam, bahasa Poland dan bahasa Jerman.

Seramai 150,738 orang menyatakan bahasa Slovakia sebagai satu-satunya bahasa ibunda dan 74,508 orang menyatakannya bersama bahasa lain. Bahasa Ukraine pula dinyatakan sebagai satu-satunya bahasa ibunda oleh 88,873 orang dan bersama bahasa lain oleh 34,865 orang. Bahasa Roma dinyatakan oleh 28,102 orang apabila jawapan tunggal dan gabungan dihitung bersama.

Agama

Bilangan penduduk yang menyatakan kepercayaan atau hubungan dengan pertubuhan agama dalam Banci 2021.

Republik Czech mempunyai tahap ketidakberagamaan yang tinggi. Soalan tentang kepercayaan agama dalam Banci 2021 adalah sukarela dan tidak dijawab oleh 3,162,540 orang, bersamaan dengan 30.1% daripada jumlah penduduk. Dalam kalangan mereka yang menjawab, 68.3% menyatakan bahawa mereka tidak mempunyai kepercayaan agama, manakala 18.7% menyatakan bahawa mereka beragama dan menjadi anggota atau pengikut sebuah gereja atau pertubuhan agama.

Secara keseluruhan, 5,027,141 orang menyatakan bahawa mereka tidak mempunyai kepercayaan agama. Seramai 1,374,285 orang menyatakan kepercayaan serta hubungan dengan sebuah gereja atau pertubuhan agama, manakala 960,201 orang menganggap diri mereka beragama tetapi tidak bernaung di bawah mana-mana pertubuhan. Gereja Katolik Rom merupakan pertubuhan agama terbesar dengan 741,019 orang penganut yang menyatakannya dalam banci, diikuti oleh Gereja Persaudaraan Evangelis Czech dan Gereja Hussite Czechoslovakia.

Tahap pengenalan agama berbeza mengikut wilayah. Bahagian responden yang bernaung di bawah gereja atau pertubuhan agama lebih tinggi di Moravia, terutamanya di Wilayah Zlín, berbanding di kebanyakan wilayah Bohemia. Sebaliknya, bahagian penduduk tanpa kepercayaan agama adalah paling tinggi di Wilayah Ústí nad Labem dan Wilayah Liberec.

Pendidikan, sains dan kesihatan

Kebudayaan

Rencana utama: Kebudayaan Republik Czech

Kebudayaan Republik Czech berkembang daripada tradisi sejarah Bohemia, Moravia dan Silesia Czech, yang selama berabad-abad menjadi tempat pertemuan pengaruh Eropah Tengah, termasuk tradisi Czech, Jerman, Yahudi dan Slavik. Kesusasteraan, muzik, seni bina, teater, filem, seni visual, kraf rakyat dan masakan memainkan peranan penting dalam pembentukan identiti kebangsaan, terutama semasa Kebangkitan Kebangsaan Czech pada abad ke-18 dan ke-19 serta pembentukan Czechoslovakia pada 1918.

Dasar kebudayaan negara diselaraskan oleh Kementerian Kebudayaan Republik Czech, yang bertanggungjawab terhadap seni, kegiatan kebudayaan dan pendidikan, pemuliharaan monumen, media, hak cipta serta hubungan dengan gereja dan pertubuhan agama. Institusi kebudayaan utama termasuk Teater Kebangsaan Prague, Galeri Kebangsaan Prague, Muzium Kebangsaan Prague, Perpustakaan Kebangsaan Republik Czech dan Arkib Filem Kebangsaan Czech.

Warisan budaya dan seni bina

Republik Czech mempunyai warisan binaan yang merangkumi seni bina Romanesque, Gothik, Renaissance, Baroque, Neoklasik, historisisme, Art Nouveau, Kubisme dan Fungsionalisme. Bandar bersejarah, istana, rumah agam, gereja, biara, perkampungan tradisional, kawasan perindustrian dan bangunan moden menggambarkan perkembangan politik, agama, ekonomi dan seni di tanah Czech.

Setakat 2026, sebanyak 17 tapak di Republik Czech tercatat dalam Senarai Warisan Dunia UNESCO, terdiri daripada 16 tapak budaya dan sebuah tapak semula jadi. Tapak budaya tersebut termasuk Pusat Bersejarah Prague, pusat bersejarah Český Krumlov dan Telč, bandar bersejarah Kutná Hora, Landskap Budaya Lednice–Valtice, Vila Tugendhat di Brno, Kampung Bersejarah Holašovice, Suku Yahudi dan Basilika Santo Procopius di Třebíč serta bandar spa yang menjadi sebahagian daripada tapak rentas negara Bandar Spa Besar Eropah. Tapak semula jadi tunggal ialah komponen hutan beech di Pergunungan Jizera, yang menjadi sebahagian daripada tapak rentas negara Hutan Beech Purba dan Primitif Karpat dan Kawasan Lain di Eropah.

Pemuliharaan warisan binaan diselia oleh Institut Warisan Kebangsaan Republik Czech, sebuah pertubuhan di bawah Kementerian Kebudayaan. Bangunan atau kumpulan objek yang dianggap mempunyai kepentingan luar biasa boleh diisytiharkan sebagai monumen budaya kebangsaan, manakala pusat bandar, kampung dan kawasan tertentu boleh dilindungi sebagai kawasan pemuliharaan atau zon warisan.

Seni visual dan reka bentuk

Tradisi seni visual Czech merangkumi lukisan keagamaan zaman pertengahan, seni istana pada zaman pemerintahan Rudolf II, seni Baroque, seni kebangsaan abad ke-19 serta gerakan moden seperti Art Nouveau, Kubisme, surealisme, seni konseptual dan seni multimedia. Antara seniman Czech yang dikenali di peringkat antarabangsa ialah Alfons Mucha, František Kupka, Josef Čapek, Otto Gutfreund, Toyen dan Jindřich Štyrský.

Galeri Kebangsaan Prague berasal daripada Persatuan Sahabat Seni Patriotik yang ditubuhkan pada 1796. Koleksinya merangkumi seni zaman pertengahan, karya pelukis lama Eropah, seni abad ke-19, seni moden Czech dan antarabangsa serta seni selepas 1945. Koleksi seni modennya mengandungi lebih daripada 9,000 lukisan dan 5,000 arca, termasuk kumpulan karya penting oleh Kupka, Josef Čapek, Toyen, Bohumil Kubišta dan Emil Filla.

Reka bentuk Czech turut terkenal melalui kaca Bohemia, barang kemas, seramik, perabot, tipografi dan reka bentuk perindustrian. Perkembangan seni bina dan seni gunaan pada awal abad ke-20 melahirkan gaya Kubisme Czech yang tersendiri, termasuk dalam bangunan, perabot dan objek hiasan.

Kesusasteraan

Rencana utama: Kesusasteraan Czech

Kesusasteraan Czech berkembang daripada teks keagamaan dan kronik zaman pertengahan kepada karya humanisme, Baroque dan Kebangkitan Kebangsaan Czech. Pada abad ke-19, penulis seperti Karel Hynek Mácha, Božena Němcová dan Jan Neruda membantu mengukuhkan bahasa Czech sebagai bahasa kesusasteraan moden.

Pada awal abad ke-20 dan zaman antara perang, Prague menjadi pusat kesusasteraan berbilang bahasa. Franz Kafka, yang menulis dalam bahasa Jerman, menjadi salah seorang penulis paling berpengaruh dalam kesusasteraan moden. Penulis berbahasa Czech pada zaman yang sama termasuk Jaroslav Hašek, pengarang Osudy dobrého vojáka Švejka, serta Karel Čapek, yang menghasilkan drama, esei, fiksyen sains dan karya distopia.

Semasa pemerintahan komunis dari 1948 hingga 1989, kesusasteraan yang diterbitkan secara rasmi wujud bersebelahan dengan penerbitan bawah tanah atau samizdat dan karya penulis dalam buangan. Antara tokoh utama zaman pascaperang ialah Bohumil Hrabal, Milan Kundera, Josef Škvorecký, Ivan Klíma, Ludvík Vaculík dan penulis drama serta penentang politik Václav Havel. Selepas Revolusi Baldu pada 1989, karya yang sebelum itu dilarang atau hanya diterbitkan di luar negara kembali memasuki pasaran penerbitan tempatan.

Penyair Jaroslav Seifert menerima Hadiah Nobel dalam Kesusasteraan pada 1984, menjadikannya penerima pertama dan setakat ini satu-satunya hadiah tersebut yang menulis terutamanya dalam bahasa Czech.

Muzik dan seni persembahan

Rencana utama: Muzik Czech

Antonín Dvořák pada 1901.

Muzik klasik Czech berkembang daripada tradisi gereja, istana dan muzik rakyat Bohemia serta Moravia. Penggubah abad ke-19 seperti Bedřich Smetana dan Antonín Dvořák menggabungkan bentuk muzik Eropah dengan tema sejarah, landskap dan unsur muzik rakyat Czech. Generasi berikutnya termasuk Leoš Janáček, yang banyak dipengaruhi oleh rentak pertuturan dan muzik rakyat Moravia, serta Bohuslav Martinů, yang menghabiskan sebahagian besar kerjayanya di luar Czechoslovakia.

Dvořák merupakan antara penggubah Czech pertama yang mencapai pengiktirafan antarabangsa secara meluas. Karyanya merangkumi simfoni, opera, muzik kamar, karya koral dan tarian, manakala kerjayanya turut membawanya ke Amerika Syarikat sebagai pengarah Konservatori Muzik Kebangsaan Amerika.

Teater Kebangsaan Prague merupakan salah satu lambang utama kebudayaan dan identiti kebangsaan Czech.

Teater mempunyai hubungan rapat dengan perkembangan bahasa dan nasionalisme Czech pada abad ke-19. Teater Kebangsaan Prague dibina melalui kutipan awam dan dibuka pada 1881, tetapi sebahagian bangunannya musnah akibat kebakaran tidak lama kemudian. Bangunan itu dibuka semula pada 18 November 1883 dengan persembahan opera Libuše karya Smetana. Institusi tersebut kini mengendalikan kumpulan opera, drama, balet dan Laterna magika di beberapa pentas di Prague.

Festival Muzik Antarabangsa Prague Spring diadakan setiap tahun sejak 1946 dan menjadi salah satu acara utama muzik klasik negara. Festival tersebut mempersembahkan orkestra, penggubah, konduktor dan pemuzik dari Republik Czech serta negara lain.

Filem

Rencana utama: Pawagam Republik Czech

Tradisi perfileman Czech bermula pada penghujung abad ke-19 dan berkembang melalui studio filem, sekolah seni serta institusi negara pada zaman Czechoslovakia. Filem animasi, filem boneka dan filem cereka Czech memperoleh pengiktirafan antarabangsa, dengan tokoh seperti Karel Zeman dan Jiří Trnka terkenal kerana penggunaan animasi, kesan khas dan teknik boneka.

Pada 1960-an, Gelombang Baharu Czechoslovakia menghasilkan filem yang menggabungkan realisme, humor gelap, eksperimen bentuk dan kritikan sosial. Pengarah yang dikaitkan dengan gerakan ini termasuk Miloš Forman, Jiří Menzel, Věra Chytilová, Jan Němec dan Jaromil Jireš. Filem Ostře sledované vlaky arahan Menzel memenangi Anugerah Akademi untuk Filem Bahasa Asing bagi Czechoslovakia pada majlis 1968.

Selepas 1989, industri filem beralih daripada sistem pembiayaan negara kepada gabungan pembiayaan awam, swasta dan penerbitan bersama antarabangsa. Festival Filem Antarabangsa Karlovy Vary kekal sebagai acara utama untuk filem Czech, Eropah Tengah dan filem antarabangsa, manakala Czech Film Center mempromosikan industri dan karya Czech di festival serta pasaran filem luar negara.

Tradisi rakyat dan warisan budaya tak ketara

Raja dalam Perarakan Raja-raja di Vlčnov, tenggara Moravia, pada 2019.

Tradisi rakyat paling menonjol di kawasan luar bandar Moravia, Silesia dan beberapa bahagian Bohemia. Tradisi tersebut merangkumi muzik dan tarian rakyat, pakaian serantau, perayaan bermusim, perarakan, kraf kaca, sulaman, cetakan tekstil, pembuatan alat muzik serta teater boneka. Bentuk dan pelaksanaannya berbeza mengikut wilayah dan masyarakat setempat.

Setakat 2026, UNESCO merekodkan 11 penyertaan yang dikaitkan dengan Republik Czech dalam senarai warisan budaya tak ketara dan Daftar Amalan Perlindungan yang Baik. Antaranya ialah tarian rekrut Slovácko verbuňk, perarakan dan topeng Masopust di kawasan Hlinecko, Perarakan Raja-raja di tenggara Moravia, seni boneka Czech dan Slovakia, pencelupan kain indigo menggunakan teknik cetakan tahan warna, pembuatan hiasan pokok Krismas daripada manik kaca tiup, pengangkutan kayu melalui sungai, pembuatan kaca secara manual serta lakonan teater amatur.

Perarakan Raja-raja biasanya menampilkan sekumpulan penunggang berkuda dalam pakaian rakyat berhias yang mengiringi seorang kanak-kanak lelaki sebagai “raja”. Tradisi tersebut diadakan di beberapa komuniti di tenggara Moravia, dengan perayaan di Vlčnov menjadi antara yang paling dikenali.

Masakan

Rencana utama: Masakan Czech

Masakan Czech berkongsi banyak ciri dengan tradisi kulinari Eropah Tengah, khususnya masakan Austria, Jerman, Hungary, Poland dan Slovakia. Hidangan tradisional lazimnya menggunakan daging, kentang, kubis, sos, cendawan dan pelbagai jenis knedlíky, iaitu ladu yang diperbuat daripada tepung atau kentang.

Hidangan yang terkenal termasuk svíčková na smetaně, iaitu daging lembu dengan sos krim dan sayur akar; daging panggang dengan ladu dan kubis; itik panggang; lempeng kentang bramboráky; gulai; serta ladu buah yang dihidangkan sebagai hidangan utama atau pencuci mulut.

Pembuatan bir mempunyai sejarah panjang di Bohemia, manakala penanaman anggur dan pengeluaran wain lebih tertumpu di Moravia Selatan. Budaya kedai minuman, kilang bir tempatan, pesta wain dan hasil makanan serantau kekal sebagai sebahagian penting kehidupan sosial dan identiti setempat.

Sukan

Rencana utama: Sukan di Republik Czech

Tradisi dan pentadbiran

Latihan gimnastik semasa perhimpunan Sokol ketiga di Letná, Prague, pada 1895.

Tradisi sukan terancang di Tanah Czech berkembang sejak abad ke-19 melalui kelab dan persatuan pendidikan jasmani. Antara pertubuhan yang paling berpengaruh ialah Sokol, yang diasaskan oleh Miroslav Tyrš dan Jindřich Fügner pada 16 Februari 1862. Sokol menggabungkan gimnastik dan pendidikan jasmani dengan kegiatan persatuan kebangsaan Czech. Kegiatannya diharamkan pada 1915 semasa Perang Dunia Pertama, sekali lagi semasa pendudukan Nazi, dan kemudian ditekan selepas pengambilalihan kuasa oleh pihak komunis pada 1948. Pertubuhan itu menghidupkan semula kegiatannya pada 1990.

Pada peringkat negara, Agensi Sukan Kebangsaan (Czech: Národní sportovní agentura) telah menjadi pihak berkuasa pentadbiran pusat bagi sokongan sukan dan perwakilan sukan negara sejak 1 Ogos 2019. Badan itu ditubuhkan menurut Akta No. 115/2001 mengenai Sokongan Sukan, sebagaimana dipinda pada 2019. Jawatankuasa Olimpik Czech pula diasaskan pada 1899 dan merupakan antara Jawatankuasa Olimpik Kebangsaan yang tertua di dunia.

Sukan berpasukan

Pemain pasukan hoki ais kebangsaan Czech diraikan di Dataran Bandar Lama selepas menjuarai Kejohanan Dunia 2010.

Hoki ais merupakan antara sukan berpasukan Republik Czech yang paling berjaya pada peringkat antarabangsa. Pasukan kebangsaan lelaki memenangi pingat emas dalam kejohanan Olimpik 1998 di Nagano. Selepas pembubaran Czechoslovakia, pasukan Czech menjadi juara Kejohanan Hoki Ais Dunia Lelaki pada 1996, 1999, 2000, 2001, 2005, 2010 dan 2024. Rekod Persekutuan Hoki Ais Antarabangsa menggabungkan pencapaian tersebut dengan enam gelaran yang dimenangi oleh Czechoslovakia, lalu menyenaraikan 13 gelaran dunia bagi tradisi hoki Czech dan Czechoslovakia secara keseluruhan. Gelaran 2024 dimenangi di Prague selepas Republik Czech menewaskan Switzerland 2–0 dalam perlawanan akhir. Kejayaan itu merupakan gelaran dunia pertama pasukan tersebut sejak 2010 dan kali pertama Republik Czech yang merdeka memenangi kejohanan itu sebagai tuan rumah.

Pemain Republik Czech dan Ghana sebelum perlawanan mereka dalam Piala Dunia FIFA 2006.

Bola sepak juga mempunyai tradisi yang panjang. Pertandingan kelab peringkat tertinggi negara ialah Liga Pertama Czech. Ketika mewakili Czechoslovakia, pasukan kebangsaan menjadi naib juara Piala Dunia 1934 dan 1962, serta memenangi Kejohanan Eropah UEFA 1976. Republik Czech mencapai perlawanan akhir Kejohanan Eropah UEFA 1996 dalam kejohanan besar pertamanya sebagai negara berasingan dan mara ke separuh akhir pada 2004. Sebagai negara merdeka, Republik Czech menyertai pusingan akhir Piala Dunia pada 2006 dan 2026, tetapi tersingkir pada peringkat kumpulan dalam kedua-dua kejohanan.

Sukan individu dan Olimpik

Emil Zátopek di perkampungan Olimpik semasa Sukan Olimpik Musim Panas 1960.

Atlet dari wilayah Czech telah mencapai kejayaan dalam pelbagai acara Olimpik, termasuk olahraga, gimnastik, mendayung, menembak, kanu, tenis dan sukan musim sejuk. Pelari jarak jauh Emil Zátopek, yang mewakili Czechoslovakia, masih merupakan satu-satunya atlet yang memenangi acara 5,000 meter, 10,000 meter dan maraton dalam edisi Sukan Olimpik yang sama, iaitu pada Sukan Olimpik Musim Panas 1952 di Helsinki. Ahli gimnastik Věra Čáslavská memenangi tujuh pingat emas Olimpik, manakala Jan Železný memenangi tiga pingat emas Olimpik dan tiga kejuaraan dunia dalam acara merejam lembing. Rekod dunia Železný sejauh 98.48 meter, yang dicatatkan di Jena pada 1996, masih kekal sebagai rekod dunia lelaki.

Ester Ledecká di Dataran Bandar Lama, Prague, selepas kembali daripada Sukan Olimpik Musim Sejuk 2018.

Dalam sukan musim sejuk, Ester Ledecká menjadi wanita pertama yang memenangi pingat emas dalam dua sukan Olimpik Musim Sejuk yang berbeza pada edisi yang sama. Pada Sukan Olimpik Musim Sejuk 2018 di Pyeongchang, beliau memenangi acara super-G ski alpine dan slalom gergasi selari luncur papan salji.

Tenis turut menjadi bidang kejayaan penting, khususnya dalam pertandingan berpasukan. Czechoslovakia memenangi Piala Davis pada 1980, manakala Republik Czech memenanginya pada 2012 dan 2013. Dalam Piala Billie Jean King, Czechoslovakia memenangi lima gelaran pada 1975, 1983, 1984, 1985 dan 1988. Republik Czech kemudian memenangi enam lagi gelaran pada 2011, 2012, 2014, 2015, 2016 dan 2018.

Lihat juga

• Komunikasi di Republik Czech
• Pengangkutan di Republik Czech
• Ketenteraan di Republik Czech
• Pelancongan di Republik Czech
• Hubungan luar Republik Czech
• Wilayah di Republik Czech