Pergi ke kandungan

Victoria, Australia

Sunting pautan
Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
(Dilencongkan daripada Victoria (Australia))
Victoria
Negeri
Bendera Victoria
Bendera
Jata Victoria
Jata
Motto(s): 
Peace and Prosperity
"Keamanan dan kemakmuran"[1]
Peta Australia dengan Victoria ditandai
Lokasi Victoria di Australia
Koordinat: 36°51′15″S 144°16′52″T / 36.85417°S 144.28111°T / -36.85417; 144.28111
NegaraAustralia
Berpisah daripada New South Wales1 Julai 1851[2]
Kerajaan bertanggungjawab23 November 1855[3]
Persekutuan Australia1 Januari 1901[3]
Dinamakan sempenaRatu Victoria
Ibu negeri dan bandar terbesarMelbourne
Majlis tempatan79[4]
Kerajaan
 • TypeRaja berperlembagaan berparlimen dalam persekutuan
 • RajaCharles III[5]
 • GabenorMargaret Gardner[6]
 • PremierJacinta Allan (Buruh)[7]
 • Badan perundanganParlimen Victoria
Keluasan
[8]
 • Jumlah
227,444 km2 (87,817 batu persegi)
Highest elevation
1,986 m (6,516 ft)
Penduduk
 (31 Disember 2025)[9]
 • Jumlah
7,121,900
 • Pangkatke-2
 • Kepadatan31/km2 (81/batu persegi)
Zon waktuUTC+10:00 (AEST)
 • Musim panas (WMP)UTC+11:00 (AEDT)
Singkatan pos
VIC
ISO 3166 codeAU-VIC
Tapak sesawangwww.vic.gov.au

Victoria ialah sebuah negeri di tenggara Australia. Negeri ini bersempadan dengan New South Wales di utara, Australia Selatan di barat, manakala pesisirnya menghadap Selat Bass, Laut Tasman dan Lautan Selatan. Dengan keluasan 227,444 km², Victoria ialah negeri terkecil di tanah besar Australia dan negeri kedua terkecil selepas Tasmania.[8] Penduduknya dianggarkan berjumlah 7,121,900 orang pada 31 Disember 2025, menjadikannya negeri kedua paling ramai penduduk selepas New South Wales.[9] Ibu negeri dan bandar terbesarnya, Melbourne, merupakan tumpuan utama penduduk serta pusat ekonomi, pentadbiran dan kebudayaan negeri itu.

Walaupun wilayahnya agak kecil berbanding kebanyakan negeri Australia yang lain, Victoria mempunyai landskap yang pelbagai. Kawasannya merangkumi dataran separa gersang Mallee di barat laut, dataran pertanian di barat dan utara, lembangan Port Phillip, hutan dan pesisir Gippsland, serta kawasan pergunungan Alp Australia di timur laut. Puncak tertingginya ialah Gunung Bogong, setinggi 1,986 m.[10] Iklimnya pada umumnya sederhana, tetapi suhu dan hujan berbeza dengan ketara antara pesisir, pedalaman yang lebih kering dan kawasan alp.

Masyarakat Orang Asli Australia telah mendiami kawasan yang kini membentuk Victoria selama puluhan ribu tahun. Landskap Budaya Budj Bim di barat daya negeri ini mengandungi sistem akuakultur yang dibangunkan oleh masyarakat Gunditjmara selama sekurang-kurangnya 6,600 tahun.[11] Penempatan British kekal bermula pada 1830-an, dan Daerah Port Phillip dipisahkan daripada New South Wales sebagai Koloni Victoria pada 1851. Penemuan emas pada tahun yang sama mencetuskan kerubut emas yang mempercepat pertumbuhan penduduk, pembandaran dan perubahan politik. Victoria menyertai Persekutuan Australia pada 1901, sementara Melbourne menjadi tempat sementara Parlimen Komanwel sehingga pemindahannya ke Canberra pada 1927.[12]

Victoria ditadbir menurut sistem raja berperlembagaan dan kerajaan berparlimen. Parlimen Victoria terdiri daripada Raja yang diwakili oleh Gabenor, Dewan Undangan Victoria dan Majlis Perundangan Victoria. Ekonominya berasaskan perkhidmatan, dengan kegiatan penting dalam kewangan, pendidikan, kesihatan, pembinaan, pembuatan, pengangkutan, pelancongan dan industri kreatif; pertanian dan pemprosesan makanan pula memainkan peranan besar di kawasan wilayah. Victoria juga mempunyai pengaruh besar terhadap kebudayaan dan sukan Australia, khususnya sebagai tempat perkembangan awal bola sepak Australia dan tuan rumah acara seperti Terbuka Australia, Grand Prix Australia dan Piala Melbourne.

Sejarah

[sunting | sunting sumber]

Masyarakat Orang Asli dan penjajahan awal

[sunting | sunting sumber]

Masyarakat Orang Asli di Victoria terdiri daripada banyak bangsa dan kumpulan bahasa yang mempunyai hubungan tersendiri dengan tanah leluhur, perairan dan tempat suci mereka. Bukti arkeologi di Landskap Budaya Budj Bim menunjukkan kehadiran manusia selama sekurang-kurangnya 32,000 tahun. Di kawasan itu, masyarakat Gunditjmara membina saluran, empangan dan benteng bagi memerangkap, menyimpan serta menuai kooyang atau belut sirip pendek. Sistem tersebut menjadi asas ekonomi dan sosial masyarakat mereka selama beribu-ribu tahun.[11]

Hubungan masyarakat Orang Asli dengan tanah berubah secara mendadak selepas penjajahan British. Perampasan tanah, keganasan sempadan, penyakit dan dasar kerajaan menyebabkan kehilangan nyawa, perpindahan paksa dan gangguan terhadap bahasa, amalan budaya serta kehidupan keluarga. Suruhanjaya Keadilan Yoorrook, yang dipimpin oleh Orang Asli, merupakan siasatan rasmi pertama di Australia untuk mengungkap sejarah dan kesan berterusan ketidakadilan sistemik terhadap masyarakat Orang Asli.[13]

Sebuah petempatan banduan British didirikan di Teluk Sullivan berhampiran Sorrento pada 1803, tetapi ditinggalkan pada tahun berikutnya. Petempatan British kekal yang biasanya dianggap pertama di Victoria dibentuk oleh Edward Henty di Teluk Portland pada 19 November 1834.[14] Pada Jun 1835, peneroka dari Tanah Van Diemen yang dikaitkan dengan John Batman dan John Pascoe Fawkner menubuhkan petempatan di hilir Sungai Yarra yang berkembang menjadi Melbourne.[15] Wilayah itu pada mulanya ditadbir sebagai Daerah Port Phillip dalam Koloni New South Wales.

Pembentukan koloni dan kerubut emas

[sunting | sunting sumber]

Tuntutan penduduk tempatan untuk perwakilan dan pentadbiran berasingan membawa kepada pemisahan rasmi Daerah Port Phillip daripada New South Wales pada 1 Julai 1851. Wilayah baharu itu dinamakan Koloni Victoria sempena Ratu Victoria, dengan Charles La Trobe sebagai Leftenan Gabenor pertamanya.[2]

Pada 1851, penemuan emas yang boleh dilombong secara komersial di kawasan seperti Ballarat, Castlemaine dan Bendigo mencetuskan kemasukan pencari emas dari bahagian lain Australia serta dari luar negara. Kerubut emas Victoria menghasilkan lebih daripada satu pertiga pengeluaran emas dunia pada 1850-an.[16] Antara 1851 dengan 1861, penduduk Victoria meningkat daripada 77,345 kepada 538,628 orang. Pertumbuhan itu mempercepat pembangunan Melbourne, Geelong, Ballarat dan Bendigo, di samping membawa modal, buruh dan kepelbagaian penduduk yang baharu.[17]

Lukisan cat air sekumpulan pelombong mengangkat tangan di bawah bendera Southern Cross
Pelombong mengangkat sumpah setia kepada bendera Southern Cross di Bakery Hill pada 1 Disember 1854, dua hari sebelum pertempuran Benteng Eureka.

Ketegangan mengenai lesen perlombongan, pentadbiran medan emas dan perwakilan politik memuncak dalam Benteng Eureka berhampiran Ballarat pada Disember 1854. Kira-kira 500 pelombong mendirikan benteng, yang kemudian diserang oleh pasukan kerajaan; 22 pelombong terbunuh. Selepas peristiwa itu, lesen emas digantikan dengan hak pelombong yang lebih murah dan akses pelombong kepada perwakilan politik diperluas.[18]

Perlembagaan kolonial menerima perkenan diraja pada 16 Julai 1855 dan mula berkuat kuasa pada 23 November 1855, mewujudkan Parlimen dwikamar serta kerajaan bertanggungjawab. Parlimen Victoria yang pertama dipilih pada 21 November 1856.[3] Hasil dan modal daripada kerubut emas mempercepat pembinaan landasan kereta api, bangunan awam, institusi pendidikan dan prasarana bandar.[16]

Persekutuan dan Victoria moden

[sunting | sunting sumber]

Victoria menjadi salah satu daripada enam negeri asal Komanwel Australia pada 1 Januari 1901. Parlimen Komanwel yang pertama dibuka di Bangunan Pameran Diraja di Melbourne, manakala persidangannya kemudiannya diadakan di Bangunan Parlimen Victoria. Melbourne berfungsi sebagai tempat sementara Parlimen dan sebahagian besar pentadbiran persekutuan sehingga Bangunan Parlimen Sementara dibuka di Canberra pada 1927.[12]

Selepas Perang Dunia Kedua, penghijrahan besar-besaran dan peluasan pinggir bandar mengubah Melbourne serta masyarakat Victoria. Dalam tempoh kira-kira dua dekad, sekitar sejuta pendatang tiba di Melbourne, pada mulanya termasuk orang terlantar dari Eropah; keperluan perumahan pula mendorong pembinaan kawasan perumahan baharu dan pemindahan sebahagian kegiatan perindustrian ke pinggir bandar.[19] Gelombang penghijrahan yang lebih luas kemudian menyumbang kepada masyarakat Victoria yang berbilang budaya.

Usaha rasmi untuk menangani hubungan antara negeri dengan masyarakat Orang Asli berkembang pada abad ke-21. Suruhanjaya Keadilan Yoorrook menjalankan siasatan selama empat tahun. Dua laporan akhirnya dibentangkan kepada Parlimen Victoria pada 1 Julai 2025; laporan pembaharuan Yoorrook for Transformation mengandungi 100 syor.[13] Perjanjian Seluruh Negeri antara Kerajaan Victoria dengan Perhimpunan Orang Asli Victoria mula berkuat kuasa pada 12 Disember 2025. Menurut kerajaan negeri, perjanjian itu menandai kali pertama dalam sejarah Australia sebuah perjanjian ditandatangani dengan masyarakat Orang Asli.[20]

Geografi

[sunting | sunting sumber]

Kedudukan dan bentuk muka bumi

[sunting | sunting sumber]

Victoria terletak di sudut tenggara tanah besar Australia. New South Wales terletak di utara dan timur laut, manakala Australia Selatan terletak di barat. Sungai Murray menandai sebahagian besar sempadan utara. Di selatan, Selat Bass memisahkan Victoria daripada Tasmania. Pesisir barat daya menghadap Lautan Selatan, sementara pesisir paling timur menghadap Laut Tasman.

Keluasan keseluruhan Victoria ialah 227,444 km², termasuk pulau-pulau pesisir.[8] Bahagian tengah dan timur negeri dilalui oleh Banjaran Pemisah Besar, yang mempengaruhi sistem saliran, hujan dan taburan petempatan. Bahagian tertingginya terletak di Alp Victoria di timur laut. Gunung Bogong, dengan ketinggian 1,986 m, ialah puncak tertinggi negeri.[10] Kawasan tinggi lain termasuk Banjaran Dandenong, Pergunungan Grampians (Gariwerd), Banjaran Otway dan dataran tinggi di timur.

Gunung berhutan dilihat dari lembah dengan sebuah pekan di latar hadapan
Gunung Bogong, puncak tertinggi Victoria, terletak di kawasan Alp di timur laut negeri.

Landskap barat dan utara pada umumnya lebih rata. Dataran gunung berapi Victoria Barat mengandungi aliran basalt, kon gunung berapi dan tasik cetek, manakala Wimmera dan Mallee beralih kepada persekitaran yang semakin kering ke arah barat laut. Gippsland di timur merangkumi lembah pertanian, tanah lembap, hutan dan pesisir yang panjang. Lembangan Port Phillip menempatkan Melbourne dan Geelong, sementara Western Port di sebelah timurnya dikelilingi oleh Semenanjung Mornington dan kawasan pesisir Gippsland Barat.

Sistem sungai utama termasuk Murray, Goulburn, Yarra, Maribyrnong, Ovens, Mitta Mitta, Latrobe, Thomson dan Glenelg. Sungai Goulburn ialah sungai terpanjang di Victoria, sepanjang 654 km, manakala Tasik Corangamite ialah tasik terbesar dengan keluasan 209 km².[10] Sungai dan takungan negeri penting untuk bekalan air bandar, pengairan, tenaga hidroelektrik serta ekosistem air tawar.

Iklim

[sunting | sunting sumber]

Victoria mempunyai iklim yang kebanyakannya sederhana, tetapi saiz, topografi dan kedudukannya menghasilkan perbezaan wilayah yang nyata. Pesisir dan kawasan selatan lazimnya mengalami musim panas yang lebih sederhana serta hujan musim sejuk yang lebih ketara. Bahagian utara dan barat laut mempunyai musim panas yang lebih panas, hujan lebih rendah dan tempoh kemarau yang lebih panjang. Kawasan pergunungan timur laut pula mengalami suhu lebih rendah dan salji bermusim, yang menyokong pusat peranginan alp.

Banjaran Pemisah Besar mewujudkan perbezaan hujan antara lereng selatan dan timur yang lebih lembap dengan kawasan pedalaman di sebelah utara yang lebih kering. Cuaca Victoria juga mudah berubah akibat pertemuan sistem udara dari Lautan Selatan dengan jisim udara panas dari pedalaman Australia. Gelombang haba, kemarau, banjir dan kebakaran belukar merupakan bahaya alam yang penting.[21]

Data iklim negeri menunjukkan bahawa Victoria telah menjadi lebih panas sejak abad ke-19, lebih kering dalam beberapa dekad kebelakangan ini dan mengalami bahaya iklim yang lebih kerap atau lebih kuat. Hujan musim sejuk dan musim bunga telah menurun dalam rekod jangka panjang, manakala kedalaman serta litupan salji di kawasan alp berkurang sejak penghujung 1950-an.[21]

Alam sekitar dan pemuliharaan

[sunting | sunting sumber]

Kepelbagaian bentuk muka bumi dan iklim menyokong hutan eukaliptus, hutan hujan sederhana, padang rumput asli, kawasan belukar mallee, tanah lembap, ekosistem alp dan persekitaran laut. Kerajaan negeri menggunakan pembahagian biowilayah dan kelas tumbuh-tumbuhan ekologi untuk pemetaan, penilaian serta pengurusan biodiversiti.[22]

Kawasan perlindungan utama termasuk Taman Negara Alpine, Taman Negara Grampians (Gariwerd), Taman Negara Great Otway, Taman Negara Wilsons Promontory, taman-taman mallee di barat laut serta kawasan hutan di Gippsland Timur. Tekanan terhadap alam sekitar merangkumi kehilangan serta pemecahan habitat, spesies invasif, perubahan rejim kebakaran, penggunaan air dan perubahan iklim. Pengurusan kebakaran merupakan isu khusus kerana kebakaran belukar memainkan peranan semula jadi dalam banyak ekosistem tetapi juga boleh membawa kemusnahan besar kepada masyarakat dan habitat.[23]

Kerajaan dan politik

[sunting | sunting sumber]

Sistem perlembagaan

[sunting | sunting sumber]

Victoria ialah sebuah negeri dalam Persekutuan Australia dan mengamalkan sistem raja berperlembagaan serta kerajaan bertanggungjawab. Asas perlembagaan negerinya terkandung terutamanya dalam Constitution Act 1975, yang menyatukan peruntukan perlembagaan terdahulu dalam undang-undang Parlimen Victoria.[24] Perlembagaan Australia menentukan pembahagian kuasa antara Komanwel dengan negeri, sementara Australia Act 1986 menamatkan kuasa Parlimen United Kingdom untuk menggubal undang-undang bagi Australia dan tanggungjawab kerajaan United Kingdom dalam perkara negeri.[25]

Raja Australia ialah ketua negara formal. Di Victoria, kuasa ketua negeri lazimnya dijalankan oleh Gabenor, yang dilantik oleh Raja atas nasihat Premier. Gabenor melantik Premier dan menteri, mempengerusikan Majlis Eksekutif, memberi perkenan diraja kepada rang undang-undang, membubarkan Parlimen mengikut peruntukan perlembagaan serta menjalankan tugas istiadat dan kemasyarakatan.[26] Mengikut konvensyen, Premier ialah anggota Dewan Undangan yang mendapat kepercayaan majoriti dewan dan mengetuai Kabinet serta kerajaan negeri.

Jawatan perlembagaan utama Victoria
Jawatan Penyandang Afiliasi politik Mula memegang jawatan Kaedah dan peranan
Raja Charles III Tidak berpihak 8 September 2022[27] Raja secara warisan dan ketua negara formal; kuasa negeri lazimnya dijalankan oleh Gabenor.[5]
Gabenor Margaret Gardner Tidak berpihak 9 Ogos 2023[28] Dilantik oleh Raja atas nasihat Premier dan menjalankan kuasa perlembagaan ketua negeri.[26]
Premier Jacinta Allan Parti Buruh Australia 27 September 2023[29] Ditauliahkan oleh Gabenor selepas dipilih sebagai pemimpin parti pemerintah dan menunjukkan sokongan majoriti Dewan Undangan.[29]

Parlimen dan pilihan raya

[sunting | sunting sumber]

Parlimen Victoria mempunyai tiga unsur, iaitu Raja yang diwakili oleh Gabenor, Dewan Undangan yang mempunyai 88 anggota dan Majlis Perundangan yang mempunyai 40 anggota. Parlimen menggubal serta meminda undang-undang, meluluskan cukai dan perbelanjaan, mewakili pengundi dan meneliti tindakan kerajaan.[30]

Setiap anggota Dewan Undangan dipilih daripada satu daripada 88 daerah pilihan raya melalui pengundian keutamaan. Majlis Perundangan menggunakan perwakilan berkadar; negeri dibahagikan kepada lapan wilayah, dengan lima anggota dipilih bagi setiap wilayah. Pilihan raya umum negeri diadakan setiap empat tahun.[31] Kerajaan dibentuk oleh parti atau gabungan yang mempunyai sokongan majoriti di Dewan Undangan, manakala pembangkang rasmi dipimpin oleh parti bukan kerajaan terbesar dalam dewan itu.

Bidang kuasa utama negeri merangkumi sekolah, hospital, polis dan keadilan jenayah, perkhidmatan kecemasan, air, pertanian, jalan raya dan pengangkutan awam. Pertahanan, imigresen dan hubungan luar pula terutama berada di bawah bidang kuasa Komanwel.[30] Mahkamah Agung Victoria merupakan mahkamah tertinggi negeri, tertakluk kepada rayuan dalam perkara tertentu kepada Mahkamah Tinggi Australia.

Kerajaan tempatan

[sunting | sunting sumber]

Victoria mempunyai 79 majlis tempatan yang menyediakan atau menyelaras perkhidmatan seperti jalan tempatan, perancangan guna tanah, pengurusan sisa, perpustakaan, kemudahan masyarakat dan rekreasi.[4] Kerajaan tempatan beroperasi di bawah kerangka perundangan negeri, terutamanya Local Government Act 2020, yang menjadi instrumen perundangan utama bagi 79 majlis Victoria.[32] Kuasa majlis diturunkan oleh Parlimen Victoria. Kawasan metropolitan Melbourne dibahagikan kepada beberapa bandar raya, sementara kawasan wilayah ditadbir sebagai bandar raya, daerah luar bandar dan borough. Sebilangan kecil kawasan yang tidak diperbadankan ditadbir secara langsung oleh kerajaan negeri.

Demografi

[sunting | sunting sumber]

Penduduk dan petempatan

[sunting | sunting sumber]

Penduduk Victoria meningkat daripada 6,503,491 orang dalam Banci 2021 kepada anggaran 7,121,900 orang pada 31 Disember 2025.[33][9] Pertumbuhan terkini banyak tertumpu di Greater Melbourne. Pada tahun kewangan 2024–25, Greater Melbourne bertambah kira-kira 105,000 penduduk, berbanding 17,900 orang di kawasan lain di negeri itu.[34]

Langit bandar Melbourne dilihat merentasi Teluk Hobsons
Melbourne ialah pusat penduduk terbesar Victoria.

Selain Melbourne, pusat bandar utama termasuk Geelong, Ballarat, Bendigo, Shepparton, Mildura, Warrnambool, Wodonga, Traralgon dan Wangaratta. Geelong ialah bandar wilayah terbesar dan sebuah pusat perindustrian serta pelabuhan di Teluk Corio. Ballarat dan Bendigo berkembang pesat semasa kerubut emas, manakala Shepparton, Mildura dan pusat-pusat lain berfungsi sebagai pusat perkhidmatan bagi kawasan pertanian dan pengairan.

Petunjuk berikut menggunakan anggaran penduduk rasmi pada 2025 dan data Banci Australia 2021. Peratusan banci adalah berdasarkan tempat tinggal biasa, kecuali apabila dinyatakan sebaliknya.[9][33]

Petunjuk demografi terpilih Victoria
Petunjuk Nilai Tahun dan asas
Jumlah penduduk 7,121,900 31 Disember 2025, anggaran penduduk
Jumlah penduduk banci 6,503,491 Banci 2021
Umur penengah 38 tahun Banci 2021
Orang Asli dan/atau Penduduk Kepulauan Selat Torres 65,646 (1.0%) Banci 2021
Lahir di Australia 65.0% Banci 2021
Menggunakan bahasa Inggeris sahaja di rumah 67.2% Banci 2021
Tiada agama, sebagaimana dinyatakan 38.8% Banci 2021

Negara kelahiran, bahasa dan agama

[sunting | sunting sumber]

Dalam Banci 2021, 65.0% penduduk Victoria dilahirkan di Australia. Negara kelahiran luar Australia yang paling banyak dilaporkan ialah India (4.0%), England (2.7%), China tidak termasuk wilayah pentadbiran khas dan Taiwan (2.6%), New Zealand (1.5%) serta Vietnam (1.4%).[33] Keturunan yang paling banyak dinyatakan ialah Inggeris, Australia, Ireland, Scotland dan Cina; responden boleh menyatakan sehingga dua keturunan, maka peratusannya tidak berjumlah 100%.

Bahasa Inggeris ialah bahasa utama dalam kehidupan awam dan digunakan sebagai satu-satunya bahasa di rumah oleh 67.2% penduduk. Bahasa selain bahasa Inggeris yang paling banyak digunakan di rumah ialah Mandarin (3.4%), Vietnam (1.8%), Yunani (1.6%), Punjabi (1.6%) dan Itali (1.4%). Sebanyak 30.2% isi rumah menggunakan sekurang-kurangnya satu bahasa selain bahasa Inggeris.[33] Kepelbagaian linguistik ini tertumpu khususnya di Melbourne, tetapi juga terdapat dalam bandar-bandar wilayah yang menerima penghijrahan antarabangsa.

Afiliasi agama terbesar dalam Banci 2021 ialah kategori tanpa agama (38.8%), diikuti Katolik (20.5%), Anglikan (6.5%) dan Islam (4.2%). Kekristianan secara keseluruhan membentuk kumpulan agama luas terbesar, iaitu 43.6% daripada penduduk.[33] Victoria turut mempunyai masyarakat Buddha, Hindu, Sikh, Yahudi dan penganut tradisi agama lain.

Ekonomi

[sunting | sunting sumber]

Struktur ekonomi

[sunting | sunting sumber]

Victoria mempunyai ekonomi yang besar, pelbagai dan didominasi oleh sektor perkhidmatan. Keluaran negeri kasar pada harga semasa berjumlah kira-kira A$637.4 bilion pada tahun kewangan 2024–25, manakala keluaran sebenar meningkat 1.1% berbanding tahun sebelumnya.[35] Melbourne menempatkan ibu pejabat korporat, institusi kewangan, universiti, hospital penyelidikan, industri kreatif dan perkhidmatan profesional, manakala ekonomi wilayah lebih bergantung pada pertanian, pemprosesan makanan, pembuatan, tenaga, perhutanan dan pelancongan.

Pembuatan kekal penting. Pada 2025, Jabatan Pekerjaan, Kemahiran, Industri dan Wilayah menganggarkan sektor itu bernilai A$36.9 bilion, menyokong lebih 274,000 pekerjaan dan mengeksport barangan bernilai A$25.6 bilion.[36] Keupayaan perindustriannya merangkumi kejuruteraan, reka bentuk dan pembuatan maju, pemprosesan makanan dan minuman, farmaseutikal serta teknologi kesihatan, peralatan pengangkutan, mesin dan produk logam.[37][38] Sektor pembinaan berkembang bersama pertumbuhan penduduk dan pembangunan bandar, sementara pendidikan antarabangsa, pelancongan dan perkhidmatan profesional merupakan sumber pendapatan eksport perkhidmatan yang penting.

Pertanian dan sumber

[sunting | sunting sumber]

Iklim dan tanah Victoria menyokong sistem pertanian yang sangat berbeza mengikut wilayah. Kawasan barat dan Wimmera penting untuk bijirin, biri-biri dan bulu; kawasan pengairan di utara menghasilkan buah-buahan, sayur-sayuran dan hasil tenusu; Gippsland serta barat daya merupakan pusat tenusu; manakala kawasan sekitar Melbourne, Lembah Yarra, Semenanjung Mornington dan timur laut terkenal dengan hortikultur serta vitikultur.

Nilai kasar pengeluaran pertanian Victoria mencapai A$22.2 bilion pada 2023–24. Sektor itu mengurus kira-kira 11 juta hektar, hampir separuh keluasan negeri, berdasarkan data 2021–22.[39] Eksport makanan dan serat bernilai A$22.1 bilion pada 2024–25, bersamaan 28% daripada jumlah Australia. Daging, bijirin, hasil tenusu, hortikultur dan makanan terproses merupakan kategori eksport utama.[39]

Untuk sebahagian besar abad yang lalu, lombong lignit di Lembah Latrobe membekalkan bahan mentah kepada stesen janakuasa yang menghasilkan kebanyakan elektrik Victoria.[40] Ketika negeri beralih daripada penjanaan arang batu, penutupan dan pemulihan lombong-lombong terbuka tersebut menjadi tumpuan pengawalseliaan.[41] Victoria mempunyai sasaran berkanun agar 65% penjanaan elektrik berasal daripada sumber boleh baharu menjelang 2030 dan 95% menjelang 2035.[42]

Pelancongan

[sunting | sunting sumber]

Pelancongan Victoria menggabungkan tarikan metropolitan, pesisir, desa, warisan dan alam semula jadi. Sebahagian besar prasarana pelawat dan acara negeri tertumpu di Melbourne, termasuk muzium, galeri, seni persembahan, gastronomi, acara sukan dan kawasan warisan bandar. Di luar ibu negeri, koridor Great Ocean Road dan formasi batu kapur Twelve Apostles, Pulau Phillip, Semenanjung Mornington, kawasan wain Lembah Yarra, bandar medan emas Ballarat dan Bendigo, kawasan alp serta taman negara merupakan tumpuan utama. Dasar dan pembangunan industri pelawat diselaraskan oleh kerajaan negeri bersama badan pelancongan wilayah.[43]

Tiang batu kapur Twelve Apostles di pesisir ketika matahari terbenam
Formasi batu kapur Twelve Apostles di Taman Negara Port Campbell merupakan antara landskap pesisir yang paling dikenali di Victoria.

Warisan kebudayaan turut menjadi sebahagian penting tawaran pelancongan. Victoria mempunyai dua Tapak Warisan Dunia UNESCO yang terletak sepenuhnya dalam negeri, iaitu Landskap Budaya Budj Bim yang disenaraikan pada 2019 dan Bangunan Pameran Diraja dan Taman Carlton di Melbourne yang disenaraikan pada 2004.[11][44]

Pengangkutan dan prasarana

[sunting | sunting sumber]

Sistem pengangkutan Victoria tertumpu pada Melbourne tetapi menghubungkan bandar raya itu dengan pusat-pusat wilayah dan negeri jiran. Rangkaian metropolitan merangkumi kereta api pinggir bandar, trem dan bas. Melbourne mempunyai rangkaian trem jalanan yang luas, sementara stesen Southern Cross menjadi hab utama perkhidmatan kereta api wilayah dan antara negeri. Kerajaan negeri menyatukan maklumat bagi pengangkutan awam, jalan raya, berbasikal dan berjalan kaki melalui Transport Victoria.[45]

V/Line menyediakan perkhidmatan kereta api dan koc wilayah yang menghubungkan Melbourne dengan koridor seperti Geelong, Ballarat, Bendigo, Seymour, Shepparton, Traralgon, Bairnsdale, Warrnambool, Echuca, Swan Hill, Albury dan bandar-bandar lain.[46] Bas tempatan menyediakan perkhidmatan di banyak bandar wilayah, manakala koc melanjutkan rangkaian ke kawasan tanpa landasan penumpang.

Jalan raya utama memancar dari Melbourne, termasuk lebuh raya Hume menuju Albury dan Sydney, Princes menuju Geelong serta Gippsland, Western menuju Ballarat, Calder menuju Bendigo dan Sunraysia, serta Goulburn Valley menuju Shepparton. Rangkaian jalan raya amat penting bagi perjalanan penumpang dan pengangkutan muatan, khususnya di kawasan luar bandar.[45]

Lapangan Terbang Melbourne di Tullamarine ialah pintu masuk udara utama Victoria bagi penerbangan domestik dan antarabangsa.[47] Lapangan Terbang Avalon berhampiran Geelong dan beberapa lapangan terbang wilayah menyediakan perkhidmatan tambahan.[48] Pelabuhan Melbourne ialah pelabuhan kontena dan kargo am bandar raya terbesar di Australia dan mengendalikan lebih daripada satu pertiga perdagangan kontena negara.[49] Pelabuhan Geelong, Hastings dan Portland pula mengendalikan komoditi pukal serta kargo serantau.[50]

Pendidikan dan penyelidikan

[sunting | sunting sumber]

Pendidikan sekolah di Victoria merangkumi sekolah kerajaan, Katolik dan bebas. Pada peringkat menengah atas, Sijil Pendidikan Victoria atau VCE ialah kelayakan yang diambil oleh kebanyakan murid Tahun 11 dan 12; programnya merangkumi laluan akademik, vokasional dan pembelajaran gunaan.[51] Kerajaan negeri bertanggungjawab terhadap dasar sekolah, kurikulum tertentu, pembiayaan sekolah kerajaan dan pengawalseliaan sistem pendidikan.

Victoria mempunyai 10 universiti dan 12 institusi TAFE, selain penyedia pendidikan tinggi serta latihan swasta.[52] Antara institusi utamanya ialah Universiti Melbourne, Universiti Monash, Universiti Deakin, Universiti La Trobe, Institut Teknologi Diraja Melbourne, Universiti Teknologi Swinburne, Universiti Victoria, Federation University Australia, University of Divinity dan Universiti Katolik Australia. Kampus tertumpu di Melbourne tetapi juga terdapat di Geelong, Ballarat, Bendigo, Warrnambool, Churchill, Wodonga dan pusat wilayah lain.

Universiti, hospital pengajaran dan institut khusus menyokong penyelidikan dalam perubatan, bioteknologi, sains bahan, kejuruteraan, pertanian, iklim dan sains sosial. Pendidikan antarabangsa ialah eksport perkhidmatan terbesar Victoria; pada 2025, sektor itu menjana hasil eksport A$17.9 bilion dan mencatatkan kira-kira 322,000 pendaftaran pelajar antarabangsa dari sekitar 170 negara.[53]

Budaya

[sunting | sunting sumber]

Kebudayaan Victoria dibentuk oleh tradisi masyarakat Orang Asli, sejarah kolonial dan medan emas, penghijrahan antarabangsa serta perkembangan Melbourne sebagai pusat bandar besar. Budaya Orang Asli terus dinyatakan melalui bahasa, seni, upacara, penjagaan tanah leluhur dan institusi yang dikendalikan oleh pemilik tradisional. Landskap Budaya Budj Bim memperlihatkan kesinambungan pengetahuan Gunditjmara dan hubungan antara amalan budaya dengan pengurusan alam sekitar.[11]

Institusi kebudayaan negeri yang utama termasuk Galeri Negara Victoria, Perpustakaan Negeri Victoria, Museums Victoria, Pusat Seni Melbourne dan organisasi seni persembahan serta festival di Melbourne dan bandar-bandar wilayah. Bangunan Pameran Diraja dan Taman Carlton mencerminkan peranan Melbourne dalam gerakan pameran antarabangsa abad ke-19 serta perkembangan seni bina dan industri zaman itu.[44] Ballarat dan Bendigo mengekalkan warisan seni bina medan emas, manakala bandar pesisir dan desa mempunyai tradisi tempatan yang berkaitan dengan pertanian, perikanan, perlombongan dan industri.

Kepelbagaian penduduk jelas dalam makanan, media, agama, perayaan dan seni negeri. Komuniti yang berakar daripada penghijrahan Eropah selepas perang hidup bersama masyarakat yang berasal dari Asia Selatan, Asia Timur, Asia Tenggara, Timur Tengah, Afrika, Pasifik dan benua Amerika. Bahasa-bahasa seperti Mandarin, Vietnam, Yunani, Punjabi dan Itali merupakan antara bahasa masyarakat terbesar selain bahasa Inggeris.[33]

Sukan

[sunting | sunting sumber]

Victoria mempunyai kedudukan penting dalam sejarah sukan Australia. Bentuk awal bola sepak Australia berkembang di Melbourne pada penghujung 1850-an; perlawanan terancang antara sekolah berlangsung pada 1858 dan satu set peraturan disusun pada 1859.[54] Victoria kekal sebagai pusat utama Liga Bola Sepak Australia dan liga peringkat negeri. Perlawanan akhir liga kebangsaan lazimnya diadakan di Padang Kriket Melbourne, kecuali dalam beberapa keadaan luar biasa.[55]

Kriket juga mempunyai sejarah panjang di negeri ini. Padang Kriket Melbourne menjadi gelanggang perlawanan Ujian, perlawanan antarabangsa sehari dan perlawanan domestik, termasuk Ujian Hari Tinju yang bermula pada 26 Disember.[56] Melbourne menganjurkan Sukan Olimpik Musim Panas 1956[57] dan Sukan Komanwel 2006.[58]

Acara tahunan antarabangsa termasuk Terbuka Australia di Melbourne Park dan Grand Prix Australia Formula Satu di Litar Grand Prix Albert Park.[59][60] Piala Melbourne di Balapan Lumba Flemington ialah salah satu perlumbaan utama dalam kalendar lumba kuda Victoria.[61] Negeri ini turut mempunyai penyertaan profesional dalam bola sepak persatuan, ragbi liga, ragbi kesatuan, bola keranjang, kriket, tenis dan sukan bermotor, sementara kawasan alp menyokong ski dan papan salji pada musim sejuk.

Lihat juga

[sunting | sunting sumber]

Rujukan

[sunting | sunting sumber]
  1. ↑ "The history of the Victorian Coat of Arms". vic.gov.au (dalam bahasa Inggeris). 26 Ogos 2024. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  2. 1 2 "The Separation of Victoria: A Brief History". Governor of Victoria (dalam bahasa Inggeris). 15 November 2023. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  3. 1 2 3 "The Victorian Constitution". Parliament of Victoria (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  4. 1 2 "Local Government". Local Government Victoria (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  5. 1 2 "Government in Australia". Governor of Victoria (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  6. ↑ "About the Governor". Governor of Victoria (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  7. ↑ "Premier of Victoria". Premier of Victoria (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  8. 1 2 3 "Area of Australia: States and Territories". Geoscience Australia (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  9. 1 2 3 4 "National, state and territory population, December 2025". Australian Bureau of Statistics (dalam bahasa Inggeris). 18 Jun 2026. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  10. 1 2 3 Ralat petik: Tag <ref> tidak sah; tiada teks disediakan bagi rujukan yang bernama "geografi-fakta"
  11. 1 2 3 4 "Budj Bim Cultural Landscape". UNESCO World Heritage Centre (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  12. 1 2 "The Duke and Duchess of York at the opening of Old Parliament House". National Archives of Australia (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  13. 1 2 "Yoorrook Justice Commission". Yoorrook Justice Commission (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  14. ↑ "Timeline: Victoria's early colonial history, 1803–1851". State Library Victoria (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  15. ↑ "Founding of Port Phillip". State Library Victoria (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  16. 1 2 "Gold rushes". National Museum of Australia (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  17. ↑ "Chapter 2: Migration and the Formation of Modern Australia". Parliament of Australia (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  18. ↑ "Victorian goldfields, 1854". National Museum of Australia (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  19. ↑ "Melbourne Story exhibition notes". Museums Victoria (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  20. ↑ "Victoria's Statewide Treaty". First Peoples–State Relations (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  21. 1 2 "Victoria's climate science". Climate Change Victoria (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  22. ↑ "Bioregions and EVC benchmarks". Environment, Energy and Climate Action (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  23. ↑ "Key topic: Biodiversity". Commissioner for Environmental Sustainability Victoria (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  24. ↑ "Constitution Act 1975". Victorian Legislation (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  25. ↑ "Australia Act 1986". Federal Register of Legislation (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  26. 1 2 "Governor's role". Governor of Victoria (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  27. ↑ "The King". The Royal Family (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  28. ↑ "Welcoming the 30th Governor of Victoria". Governor of Victoria (dalam bahasa Inggeris). 10 Ogos 2023. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  29. 1 2 "Constitution, Ceremony and Community". Governor of Victoria (dalam bahasa Inggeris). 6 Oktober 2023. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  30. 1 2 "What is Parliament?". Parliament of Victoria (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  31. ↑ "Elections, by-elections and appointments". Parliament of Victoria (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  32. ↑ "Local Government Act 2020". Victorian Legislation (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  33. 1 2 3 4 5 6 "2021 Victoria, Census All persons QuickStats". Australian Bureau of Statistics (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  34. ↑ "Regional population, 2024–25 financial year". Australian Bureau of Statistics (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  35. ↑ "Australian National Accounts: State Accounts, 2024–25 financial year". Australian Bureau of Statistics (dalam bahasa Inggeris). 20 November 2025. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  36. ↑ "Celebrating Victoria's manufacturing champions". Department of Jobs, Skills, Industry and Regions (dalam bahasa Inggeris). 10 Oktober 2025. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  37. ↑ "Advanced manufacturing". Department of Jobs, Skills, Industry and Regions (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  38. ↑ "Health technology". Department of Jobs, Skills, Industry and Regions (dalam bahasa Inggeris). 7 Mei 2026. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  39. 1 2 "Victoria's agriculture and food industries". Agriculture Victoria (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  40. ↑ "Latrobe Valley coal mines". Resources Victoria (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  41. ↑ "Latrobe Valley coal mines rehabilitation". Resources Victoria (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  42. ↑ "Victorian renewable energy and storage targets". Energy Victoria (dalam bahasa Inggeris). 17 Februari 2026. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  43. ↑ "Tourism industry support". Tourism, Events and Visitor Economy (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  44. 1 2 "Royal Exhibition Building and Carlton Gardens". UNESCO World Heritage Centre (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  45. 1 2 "Transport Victoria". Transport Victoria (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  46. ↑ "V/Line: Regional public transport for Victoria". Transport Victoria (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  47. ↑ "Connecting Victoria to the world since 1 July 1970". Melbourne Airport (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  48. ↑ "About Avalon". Avalon Airport (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  49. ↑ "About the port". Port of Melbourne (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  50. ↑ "Operations". Ports Victoria (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  51. ↑ "Victorian Certificate of Education". Victorian Curriculum and Assessment Authority (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  52. ↑ "About Study Melbourne". Study Melbourne (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  53. ↑ "International education: economic and social value". Department of Jobs, Skills, Industry and Regions (dalam bahasa Inggeris). 8 Mei 2026. Dicapai pada 26 Julai 2026.
  54. ↑ "1858: First organised game of Australian Rules football". National Museum of Australia (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  55. ↑ "Australian Football History". Melbourne Cricket Ground (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  56. ↑ "2026 Boxing Day Test – Day 1 – Australia v New Zealand". Melbourne Cricket Ground (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  57. ↑ "Melbourne 1956 Summer Olympics". Olympics.com (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  58. ↑ "Melbourne 2006 Commonwealth Games". Commonwealth Sport (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  59. ↑ "Venue". Australian Open (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  60. ↑ "Circuit map". Australian Grand Prix (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.
  61. ↑ "The history of the VRC". Victoria Racing Club (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 26 Julai 2026.

Pautan luar

[sunting | sunting sumber]
Diambil daripada "https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Victoria,_Australia&oldid=6911892"