Namur

Namur
	Belġju
	; Veduta tal-belt
Amministrazzjoni
Stat sovran	Belġju
Region of Belgium	Wallonja
Province of Belgium	Province of Namur (en)
Arrondissements of Belgium	Arrondissement of Namur (en)
Kap tal-Gvern	Maxime Prévot (mul)
Kodiċi postali	5000, 5100, 5002, 5020, 5022, 5101, 5004, 5001, 5024, 5021u 5003
Ġeografija
Koordinati	50°28′N 4°52′E / 50.47°N 4.87°EKoordinati: 50°28′N 4°52′E / 50.47°N 4.87°E
	Namur Namur (Belgium)
Superfiċjenti	175.69 kilometru kwadru
Għoli	83 m
Fruntieri ma'	Profondeville (mul) , Assesse (en) , Fernelmont (mul) , Gembloux (mul) , Éghezée (en) , Andenne (mul) , Gesves (en) , Floreffe (en) , La Bruyère (mul) u Jemeppe-sur-Sambre (mul)
Demografija
Popolazzjoni	115,330 abitanti (1 Jannar 2026)
Informazzjoni oħra
Kodiċi tat-telefon	081
bliet ġemellati	Menton (mul) , Quebec, Empoli, Belmont (en) , Subotica, Ōgaki-shi (mul) , Lafayette (en) , Bourg-en-Bresse, Bratislava, Pécs, Cluj-Napocau Bandung
	namur.be

Namur (bl-Olandiż: Namen; bil-Vallonja: Nameur) hija belt li titkellem bil-Franċiż fil- Belġju, il-belt kapitali tal -Vallonja mill-1926, u l belt prinċipali tal- provinċja ta' Namur . Il-belt tokkupa pożizzjoni ċentrali 62,5 km fix-Xlokk ta' Brussell, 40 km fil-Lvant ta' Charleroi u 66 km fil-Punent ta' Liège . Il-pożizzjoni tagħha fil- konfluwenza tax-xmajjar Meuse u Sambre tagħmilha ċentru importanti ta' komunikazzjoni.

Okkupata sa mill- perjodu Neolitiku, il-konfluwenza tax-xmajjar Sambre u Meuse rat it-twelid tal-belt Rumana fil-bidu tal-era tagħna. Iċ -ċittadella ta' Namur, li qabel kienet fief tal- Konti ta' Namur, imbagħad marbuta mad- djar ta' Flanders u Hainaut, ta' Courtenay, ta' Lussemburgu, imbagħad ta' Dampierre, pussess tad- Duki ta' Burgundy u mbagħad tal-Imperu Habsburg, kienet l-oġġett ta' bosta Mudell:Page h' matul is-sekli. Minkejja l-ħsara li ġarrbet il-kunflitti, il-belt iżżomm wirt rikk. Hija wkoll is-sede tad -djoċesi li ġarret isimha sa mill -ħolqien tagħha fl- 1559 .

Illum il-belt, kapitali reġjonali, hija s-sede tal- Parlament tal-Vallonja, tal -Gvern tal-Vallonja u tas- Servizz Pubbliku tal-Vallonja . Fuq il-front kulturali, Namur hija l-belt ospitanti ta' diversi avvenimenti internazzjonali bħall- Festival Internazzjonali tal-Films Frankofoni, il -festival tal-arti tal-fieri Namur en mai, Verdur Rock and Solidarités u l- Festival KIKK kif ukoll maratona internazzjonali. Tospita wkoll diversi istituzzjonijiet ta' edukazzjoni għolja, inkluża università .

Minħabba d-diversi proġetti ta' ppjanar urban (bħall-Paviljun fuq l-għoli taċ-ċittadella, l-NID fuq il-ponta ta' Grognon jew iċ-ċentru kreattiv ta' Trakk) imwettqa mill-2012 biex jippromwovu l-intelliġenza diġitali f'Namur, dan jirċievi rikonoxximent mill -UNESCO li jintegrah fin-netwerk tiegħu ta' bliet kreattivi,^[1].^[2]

Namur għandha żewġ elementi elenkati bħala Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO . : il -kampnar ta' Namur (wirt dinji) u l- ġostjar fuq stilt ta' Namur (wirt kulturali intanġibbli tal-umanità). Hija wkoll belt rikonoxxuta mill- Federazzjoni Wallonia-Brussell għall-azzjoni tagħha favur il-lingwa Walloon.^[3]

Ġeografija

Namur tinsab fil-konfluwenza tax-xmajjar Sambre u Meuse, madwar 62.5 km fix-Xlokk ta' Brussell, fil-salib it-toroq tar-reġjuni ta' Hesbaye, Condroz, u Entre-Sambre-et-Meuse. Iċ-ċentru tal-belt jinsab fil-pjanura alluvjali tal-konfluwenza, fuq ix-xatt tax-xellug tax-xmara Meuse.

L-erja totali tal-muniċipalità, mill-għaqda tal-muniċipalitajiet tal-1977, hija ta' 17,569 ettaru.

Klima

Namur ġeneralment tgawdi minn klima moderata b'influwenza oċeanika. Madankollu, it-topografija tagħha toħloq differenzi sinifikanti fit-temperatura bejn il-quċċata taċ-Ċittadella (b'ħafna siġar, tħares lejn il-majjistral) u d-distrett ta' La Plante f'saqajha (iħares lejn in-nofsinhar u jibbenefika mill-influwenza moderata tax-Xmara Meuse). Fix-xitwa, mhux rari li tara l-quċċata taċ-Ċittadella mgħottija bil-borra filwaqt li l-parti t'isfel tal-belt tibqa' vojta.

Storja

Storja bikrija

Il-belt bdiet bħala insedjament kummerċjali importanti fi żminijiet Ċeltiċi, li kien jinsab fuq rotot kummerċjali mil-lvant għall-punent u mit-tramuntana għan-nofsinhar tul l-Ardennes. Ir-Rumani stabbilew preżenza wara li Ġulju Ċesari għeleb lit-tribù lokali Aduatuċi^[4].

Namur saret prominenti matul il-bidu tal-Medju Evu meta l-Merovingjani bnew kastell jew ċittadella fuq l-ispur tal-blat li jħares fuq il-belt fil-konfluwenza taż-żewġ xmajjar. Fis-seklu 10, saret kontea fiha nnifisha. Il-belt żviluppat b'mod kemmxejn irregolari, peress li l-konti ta' Namur setgħu jibnu biss fuq ix-xatt tat-tramuntana tal-Meuse - ix-xatt tan-nofsinhar kien proprjetà tal-isqfijiet ta' Liège u żviluppa aktar bil-mod fil-belt ta' Jambes (issa effettivament subborg ta' Namur). Il-ħakkiema medjevali ta' Namur spiss kienu wkoll ħakkiema ta' kontej oħra fir-reġjun, inklużi Flanders, Hainaut, u Lussemburgu. Inxtrat mid-Duka Filippu t-Tajjeb Duka ta' Burgundy u Konti ta' Flanders fl-1421, u ngħaqadha fi stat akbar.

Sekli 17–19

Fis-snin 1640, ħafna wara li Namur saret parti mill-Olanda Spanjola, iċ-ċittadella tagħha ġiet imsaħħa konsiderevolment. Louis XIV ta’ Franza invadiet fl-1692, ħataf il-belt u annessiha ma’ Franza. L-inġinier militari rinomat tiegħu Vauban reġa’ bena ċ-ċittadella. Il-kontroll Franċiż kien ta’ żmien qasir, peress li William III ta’ Orange-Nassau ħataf Namur biss tliet snin wara fl-1695 matul il-Gwerra tal-Gran Alleanza. Taħt it-Trattat tal-Barriera tal-1709, l-Olandiżi kisbu d-dritt li jqiegħdu l-gwarniġjon f’Namur, għalkemm it-Trattat sussegwenti ta’ Utrecht tal-1713 ta l-kontroll tal-eks Olanda Spanjola lid-Dar Awstrijaka ta’ Habsburg. Għalhekk, għalkemm l-Awstrijaċi ħakmu l-belt, iċ-ċittadella kienet ikkontrollata mill-Olandiżi. Inbniet mill-ġdid taħt il-mandat tagħhom^[5].

Il-kolonna tal-Ġeneral Jean-Baptiste Cyrus de Valence assedjat il-belt fid-19 ta’ Novembru 1792 matul il-Gwerra tal-Ewwel Koalizzjoni u, wara 12-il jum, il-belt ċediet fl-1 ta’ Diċembru u l-gwarniġjon kollu tagħha ta’ 3,000 raġel inħataf priġunier. Franza invadiet ir-reġjun mill-ġdid fl-1794, billi annessiet lil Namur u imponiet reġim repressiv. Wara t-telfa ta’ Napuljun fl-1815, il-Kungress ta’ Vjenna inkorpora dak li llum huwa l-Belġju fir-Renju Unit tal-Olanda. Il-Belġju nfired mill-Olanda fl-1830 wara r-Rivoluzzjoni Belġjana, u Namur kompliet tkun belt ewlenija ta’ gwarniġjon taħt il-gvern il-ġdid. Iċ-ċittadella reġgħet inbniet fl-1887^[6].

Sekli 20–21

Fl-Ewwel Gwerra Dinjija, Namur kienet mira ewlenija tal-invażjoni Ġermaniża tal-Belġju fl-1914, li fittxet li tuża l-wied ta' Meuse bħala rotta lejn Franza. Fil-21 ta' Awwissu 1914, il-Ġermaniżi bbumbardjaw il-belt ta' Namur mingħajr twissija. Diversi nies inqatlu. Minkejja li ġiet deskritta bħala prattikament impenetrabbli, iċ-ċittadella waqgħet wara biss tlett ijiem ta' ġlied u l-belt kienet okkupata mill-Ġermaniżi għall-bqija tal-gwerra.

Namur ma tantx marret aħjar fit-Tieni Gwerra Dinjija; kienet fil-linji ta' quddiem kemm tal-Battalja tal-Ardennes fl-1940 kif ukoll tal-Battalja tal-Bulge fl-1944. Il-belt sofriet ħsarat kbar fiż-żewġ gwerer. Namur kompliet tospita l-paratruppi tal-Armata Belġjana sat-tluq tagħhom fl-1977^[7].

Wara l-ħolqien tar-Reġjun tal-Vallonja, Namur intgħażlet bħala s-sede tal-eżekuttiv u l-parlament tagħha. Fl-1986, Namur ġiet iddikjarata uffiċjalment bħala l-kapitali tal-Vallonja. Il-pożizzjoni tagħha bħala kapitali reġjonali ġiet ikkonfermata mill-Parlament tal-Vallonja fl-2010.

Ekonomija

Namur huwa ċentru kummerċjali u industrijali importanti, li jinsab fuq is-sinsla industrijali tal-Wallonja, il-wied ta’ Sambre u Meuse. Jipproduċi makkinarju, oġġetti tal-ġilda, metalli u porċellana. L-istazzjon tal-ferrovija tiegħu huwa wkoll junction importanti li jinsab fuq il-linja tat-tramuntana-nofsinhar bejn Brussell u l-Belt ta’ Lussemburgu, u l-linja tal-lvant-punent bejn Lille u Liège. It-traffiku tal-barkun tax-xmajjar jgħaddi minn nofs il-belt tul ix-xmara Meuse.

Il-Belt Kapitali tal-Vallonja

Il-kunċett ta’ reġjuni, u għalhekk tar-Reġjun tal-Vallonja, deher fil-leġiżlazzjoni Belġjana fl-1970, iżda ħa madwar għaxar snin biex l-artikolu jiġi implimentat.

Il-bidu ta’ dan il-moviment jista’ jidher sa mill-1944, bil-ħolqien tal-Kunsill Ekonomiku tal-Vallonja minn organizzazzjonijiet ta’ min iħaddem f’Liège.

Fl-1979, il-Vallonja stabbilixxiet Gvern tal-Vallonja, u fl-1980, ġie kkonfermat li l-Belġju kien magħmul minn tliet reġjuni, inkluż ir-Reġjun tal-Vallonja, iżda ma ġietx magħżula kapitali.

Fit-12 ta’ Lulju 1983, il-gvern mar jgħix f’Namur.

Id-diversi direttorati operattivi responsabbli għall-amministrazzjoni tal-Vallonja jinsabu prinċipalment fid-distrett ta' Bomel-Heuvy, wara l-istazzjon (ex Ministeru tat-Tagħmir u t-Trasport) u s-subborg ta' Jambes (ex Ministeru tar-Reġjun tal-Vallonja).

Reliġjon

Tradizzjonalment Kattolika, il-belt ta’ Namur ilha s-sede tad-djoċesi bl-istess isem mill-1559, li tinkludi l-provinċji ta’ Namur u l-Lussemburgu. Il-belt għandha bosta parroċċi. Il-parroċċa oriġinali ta’ Namur ma ġietx identifikata formalment; setgħet kienet Saint-Martin de Frizet (Vedrin), jew forsi Notre-Dame, f’Grognon.

Barra minn hekk, hemm diversi knejjes u moskej Protestanti, u mill-1966, lukanda Masonika.