Naar inhoud springen

Antitrinitarisme

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Antitrinitarisme, ook wel niet-trinitarisme genoemd, is een verzamelnaam voor religieuze opvattingen, voornamelijk binnen het christendom, die de leer van de drie-eenheid niet onderschrijven. Volgens de klassieke triniteitsleer zijn God de Vader, Jezus Christus en de Heilige Geest drie onderscheiden personen of hypostasen, die ondeelbaar verenigd zijn in één goddelijke essentie of ousia. De drie personen worden daarbij niet beschouwd als afzonderlijke goden of als slechts verschillende verschijningsvormen van één persoon.[1]

De leer van de drie-eenheid wordt niet expliciet in de Bijbel geformuleerd, maar ontwikkelde zich gedurende de eerste eeuwen van het christendom. Zij kreeg een belangrijke formulering tijdens het Eerste Concilie van Nicea (325) en het Eerste Concilie van Constantinopel (381). Binnen het christendom bestaan verschillende opvattingen over de vraag in hoeverre deze leer uit de Bijbelse teksten kan worden afgeleid.[2]

Historische ontwikkeling

[bewerken | brontekst bewerken]

Het vroege christendom

[bewerken | brontekst bewerken]

In de eerste eeuwen van het christendom bestonden uiteenlopende opvattingen over de verhouding tussen God de Vader, Jezus Christus en de Heilige Geest. De theologische discussies hierover droegen bij aan de ontwikkeling van de triniteitsleer, die in de vierde eeuw een belangrijke kerkelijke formulering kreeg.

Een invloedrijke stroming was het arianisme, genoemd naar de priester Arius, die leerde dat de Zoon niet eeuwig was zoals de Vader en zijn bestaan aan de Vader ontleende.

Een andere opvatting was het modalistische monarchianisme, waarbij de Vader, de Zoon en de Heilige Geest niet als drie onderscheiden goddelijke personen werden beschouwd, maar als verschillende wijzen waarop de ene God zich openbaart.

Reformatie en vroegmoderne tijd

[bewerken | brontekst bewerken]

Tijdens de protestantse Reformatie in de zestiende eeuw ontstond opnieuw discussie over de leer van de drie-eenheid. Hoewel de belangrijkste protestantse hervormers deze leer handhaafden, verwierpen sommige denkers en religieuze bewegingen haar.

Een bekende vertegenwoordiger was Michael Servet, die de triniteitsleer bestreed en in 1553 in Genève wegens ketterij werd terechtgesteld.[3]

In Polen en Transsylvanië ontwikkelden zich antitrinitarische geloofsgemeenschappen. Het socinianisme, dat werd beïnvloed door de denkbeelden van Lelio en Fausto Sozzini, verwierp onder meer de leer dat Jezus Christus van eeuwigheid op dezelfde wijze God was als de Vader. Deze bewegingen droegen bij aan de ontwikkeling van het christelijke unitarisme.[4]

In de achttiende en negentiende eeuw verspreidde het unitarisme zich verder, met name in Groot-Brittannië en Noord-Amerika. Daarnaast ontstonden vanaf de negentiende eeuw verschillende nieuwe niet-trinitarische christelijke bewegingen, onder meer binnen het restaurationisme en later de pinksterbeweging. Deze ontwikkelden uiteenlopende opvattingen over de aard van God en de verhouding tussen de Vader, Jezus Christus en de Heilige Geest.

Verschillende opvattingen

[bewerken | brontekst bewerken]

Hoewel antitrinitarische stromingen de klassieke triniteitsleer niet onderschrijven, vormen zij geen samenhangende theologische stroming. Zij verschillen onder meer in hun opvattingen over de aard van God, de goddelijkheid van Jezus Christus en de betekenis van de Heilige Geest.

Veel antitrinitarische stromingen beschouwen hun geloof als monotheïstisch, maar verklaren de eenheid van God op verschillende manieren. Binnen het christelijke unitarisme wordt doorgaans uitsluitend de Vader als de ene ware God beschouwd, terwijl het arianisme de Zoon als ondergeschikt aan de Vader beschouwt. Modalistische stromingen zien de Vader, de Zoon en de Heilige Geest als verschillende wijzen waarop de ene God zich openbaart.

Andere niet-trinitarische bewegingen beschouwen de Vader, de Zoon en de Heilige Geest als onderscheiden goddelijke personen of wezens die verenigd zijn in doel en wil, maar niet in één goddelijke essentie.[5]

Antitrinitarisme betekent daardoor niet noodzakelijk dat de goddelijkheid van Jezus Christus wordt ontkend. Het gemeenschappelijke kenmerk is het niet onderschrijven van de klassieke triniteitsleer.

Hedendaagse stromingen en kerkgenootschappen

[bewerken | brontekst bewerken]

Tot de christelijke stromingen en kerkgenootschappen die de klassieke triniteitsleer niet onderschrijven, behoren onder meer de christadelfianen, de Jehova's getuigen, De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen, Iglesia ni Cristo en verschillende unitarische en niet-trinitarische pinkstergemeenschappen.[6][7][8][9]

  1. ↑ (en) Dale Tuggy, Trinity. Stanford Encyclopedia of Philosophy. Stanford University.
  2. ↑ (en) Dale Tuggy, History of Trinitarian Doctrines. Stanford Encyclopedia of Philosophy. Stanford University.
  3. ↑ (en) Servetus, Michael. Encyclopædia Britannica (1911).
  4. ↑ (en) Unitarianism. Encyclopædia Britannica (1911).
  5. ↑ (en) Godhead. Gospel Topics. The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints.
  6. ↑ (en) Christadelphians. Encyclopædia Britannica (1911).
  7. ↑ (en) Iglesia ni Cristo. The Concise Oxford Dictionary of World Religions.
  8. ↑ (en) Are Jehovah's Witnesses Christians?. Jehovah's Witnesses.
  9. ↑ (en) Godhead. The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints.