Keizerin Lü
| Keizerin Lü | ||
|---|---|---|
.jpg) | ||
| Algemene informatie | ||
| Geboren | Shan | |
| Overleden | 18 augustus 180 v.Chr. (juliaans) Han-dynastie | |
| Beroep | heerser | |
| Familie | ||
| Partner | Han Gaozu | |
| Vader | Lü Gong | |
| Kinderen | Han Huidi, Yuan | |
Keizerin Lü, ook wel bekend als keizerin-weduwe Lü, Kao-hou, Lü Exu, Lühou, Lüshi, Gaohou of haar geboortenaam Lü Zhi[1] (in origineel Chinees: 呂后) (Shanxi, 241 v.Chr.-180 v.Chr.)[2] was de echtgenote van Han Gaozu, de keizer die de Han-dynastie stichtte. Ze zou na de dood van Gaozu optreden als regent van haar zoon, Han Huidi. Ze wordt daardoor wel gezien als de eerste vrouwelijke bestuurder van China. Na zijn dood hielp ze een tweetal extreem jonge marionettenkoningen aan de macht en bleef optreden als regentes tot haar dood in 180 en opgevolgd werd door Han Wendi.[1] De keizerin-weduwe wordt wel beschreven als uitgesproken wreed, maar tevens als erg invloedrijk.
Vroege leven
[bewerken | brontekst bewerken]Lü Zhi werd geboren in een onrustige tijd, de periode van de Strijdende Staten. Ze werd geboren in de huidige provincie Shanxi, die toen in een van de grote strijdende staten lag, Zhao. Haar familie was niet van adel, maar wel in goede doen en had veel banden met Handan, het politieke, economische en culturele centrum van Zhao. De onrust in deze periode zorgde voor grotere sociale mobiliteit dan in andere tijden mogelijk was, iets waarvan Han Gaozu, de latere keizer van China en toekomstige echtgenoot van Lü gebruik van zou maken. Hoewel hij geboren was in een boerenfamilie, was hij een rijzende ster binnen het bestuur van de Qin, een van de andere Strijdende Staten. Lü's familie zag hem daardoor - en door zijn goede fysionomische kenmerken, een 'wetenschap' die Lü's vader aanhing - als een goede huwelijkskandidaat en huwelijkte haar aan hem uit.[3][4]
Gaozu zou in het conflict tussen de Strijdende Staten als winnaar uit de bus komen en wist een eigen dynastie te vestigen als eerste keizer van de Han. Hij maakte zijn echtgenote Lü tot zijn keizerin. Hun zoon, Liu Ying, werd aangewezen als opvolger. Toch zou zij niet de enige vrouw zijn die een relatie met hem aanging of hem kinderen schonk. Het was niet ongebruikelijk dat een Chinese keizer in deze tijd een harem of minnares had.[2]
Conflict over opvolging
[bewerken | brontekst bewerken]Gaozu had een favoriete minnares, vaak vrouwe Qi genoemd, die hem eveneens een zoon had gebaard, Liu Ruyi. Hoewel Gaozu Liu Ying aangewezen had als opvolger bij zijn troonsbestijging, kreeg hij in zijn latere leven toch twijfels. Liu Ying werd alom gezien als zwak op zowel emotioneel als fysiek vlak. Daarnaast probeerde vrouwe Qi, die de keizer na lag, door een vrijwel onafgebroken huilen hem over te halen haar zoon als opvolger aan te wijzen.[5]
Keizerin Lü wist de politieke facties achter haar zoon te scharen en zo bleef hij echter - ondanks Qi's pogingen dit te veranderen - de troonopvolger. Het bestaan van Liu Ruyi en de pogingen van Qi om hem tot troonopvolger te maken, zouden echter een blijvend gevaar voor de keizerin en haar zoon zijn.[4] De pogingen van vrouwe Qi kunnen volgens onderzoekster Anne Kinney wel gezien worden als een vorm van hoogverraad, wat bestraft moest worden met grote gestrengheid.[2]
Regentesschap
[bewerken | brontekst bewerken]Enige tijd later, in 195 v. Chr. overleed keizer Gaozu. Door haar inspanningen kwam Lü's zoon op de troon. De jongen, slechts vijftien jaar toen hij aan de macht kwam, werd vanaf het begin al overheerst door zijn moeder. Lü liet binnen het jaar Liu Ruyi ombrengen. Dat het nog een jaar had geduurd voor haar dit lukte, was te danken aan Liu Ying, die tot die tijd geprobeerd had zijn halfbroer te beschermen tegen zijn moeder.[5]
Afrekening met vrouwe Qi
[bewerken | brontekst bewerken]Na de dood van Ruyi, besloot Lü Zhi af te rekenen met vrouwe Qi. Het is de gebeurtenis die haar de reputatie van extreme wreedheid opleverde. In de Historische Verslagen van Sima Tan en Sima Qian, dat wel bijna honderd jaar later pas op schrift werd gesteld, worden de gebeurtenissen als volgt beschreven:[6]
Keizerin Lü hakte vrouwe Qi's handen en voeten af, stak haar de ogen uit, verbrandde haar oren, gaf haar een gif dat haar de spraak ontnam en liet haar in een varkensstal gooien, terwijl ze haar het 'menselijke varken' noemde. Na enkele dagen liet ze keizer Hui ophalen en toonde hem het 'menselijke varken'. Terwijl hij naar haar staarde, vroeg hij wie deze persoon was, en toen realiseerde hij zich pas dat het vrouwe Qi was. Toen hij dat door had, huilde hij zo smartelijk dat hij ziek werd en een jaar lang zijn bed niet kon verlaten. Hij stuurde een boodschapper die zijn moeder moest zeggen: "Geen mens zou ooit zoiets kunnen doen als dit! Aangezien ik jouw zoon ben, kan ik het rijk nooit regeren."
De Shiji vermeldt tot slot nog dat dit het moment was waarop de keizer zich afwendde van het regeren van de staat. Er kwam in zijn regeerperiode zo weinig tot stand, dat de Shiji zijn regeerperiode samenvoegt met die van keizerin-weduwe Lü, die hem totaal domineerde en de macht goeddeels overnam.[5]
Opvolging na dood Han Huidi
[bewerken | brontekst bewerken]Keizer Han Huidi overleed jong, op 22-jarige leeftijd. Hij was op dat moment gehuwd met Zhang Yan, een dochter van zijn zus. Het huwelijk was ten tijde van Huidi's dood echter kinderloos gebleven. Het verhaal wil dat Zhang Yan uit het harem een jongetje weghaalde, zijn moeder vermoordde (hoewel Lü ook als mogelijke dader wordt aangewezen) en het kind, Shaodi Gong, op de troon zette. Het kind, dat tussen 188 en 184 v.Chr. fungeerde als marionettenkeizer, waarbij Lü Zhi de touwtjes in handen had, kwam in 184 v.Chr. ter ore wie zijn echte moeder was en wat er met haar was gebeurd. Hij confronteerde de regentes ermee en werd prompt ziek verklaard en geëxecuteerd.[2]
Na de dood van Shaodi Gong, werd er een nieuw jongetje gevonden dat tot keizer Hong werd gebombardeerd. De macht bleef echter in handen van keizerin-weduwe Lü.[2] In de annalen werd echter gemeld dat van 180-188 v.Chr. er officieel geen keizer was.[5]
Bijzonderheden uit haar regering
[bewerken | brontekst bewerken]De keizerin-weduwe wist een aantal overwinningen te behalen tijdens haar regering. Ten tijde van het keizerschap van haar echtgenoot, woedden er continue burgeroorlogen die de bestendigheid van het Han-rijk bedreigden. Lü Zhi wist deze te stoppen en zo de vroegtijdige ondergang van het rijk te voorkomen.[5]
Ondanks haar succes in het stoppen van interne conflicten, wist ze externe aanvallen op het keizerrijk, zoals die van de Xiongnu en het koninkrijk Nanyue niet te voorkomen.[7]
Sima Qian meldde over haar regering, ondanks de eerder genoemde wreedheden: [8]
Er was vrede in de wereld. Straffen hoefden zelden uitgedeeld te worden en mensen die slecht deden werden uitzonderlijk, terwijl de mensen zich stortten op de taken rondom het boerenbedrijf, en voedsel en kleding waren alom tegenwoordig.
Dood
[bewerken | brontekst bewerken]Toen de keizerin rond de 60 was, stierf zij. Het tweede jongetje dat op de troon zat, keizer Hong, werd daarop vermoord. Han Wendi, een volwassen zoon van de eerste Han keizer en vrouwe Bo, een concubine, volgde haar op. Haar familie, die door nepotisme hoge posities had gekregen, werd afgezet en vrijwel de hele familie Lü werd vermoord.[5]
Betrouwbaarheid bronnen
[bewerken | brontekst bewerken]De bronnen die over keizerin Lü schrijven, zijn over het algemeen zeer negatief van toon, juist ook omdat een andere tak van de keizerlijke familie haar opvolgde. De moord op haar familie hield ook een reputatiemoord in. De Lü's werden ervan beschuldigd het keizerrijk te willen opeisen.[5] Onderzoekster Anne Kinney meent dat het verhaal van de afrekening met vrouwe Qi mogelijk ook een verzinsel is om de reputatie van de vrouw die het waagde de troon op te eisen aan te tasten. Ook wijst ze erop dat de bloederige tactieken die Lü Zhi toepaste, de (mannelijke) heersers van deze tijd niet vreemd waren.[2]
- 1 2 Gaohou: Empress of Han Dynasty. Britannica (26 mei 2026).
- 1 2 3 4 5 6 Kinney, Anne (2021). Empress Lü. China's First Female Ruler. Geschlecht macht Herrschaft - Interdisziplinäre Studien zu vormoderner Macht und Herrschaft
- ↑ A Biography: Empress Lü - Formidable Han Queen (2026).
- 1 2 Chen, Fan Pen Li (2017). Empress Lü Usurps the Throne. Marionette Plays from Northern China
- 1 2 3 4 5 6 7 Brown, Kerry (2014). Berkshire Dictionary of Chinese Biography, p. 201-204.
- ↑ Citaat in het originele Chineees en een Engelse vertaling in: Kinney, Anne (2021). Empress Lü. China's First Female Ruler. Geschlecht macht Herrschaft - Interdisziplinäre Studien zu vormoderner Macht und Herrschaft, blz. 202.
- ↑ Tanner, Harold (2009). China: A History, p. 94-96.
- ↑ Tanner, Harold (2009). China: A History, citaat op blz. 95-96.
