Syntetisk grunnstoff

██ Syntetiske grunnstoff██ Sjeldne radioaktive naturlege grunnstoff som ofte blir produserte syntetisk.

  Vanlege radioaktive naturleg grunnstoff.

Syntetiske grunnstoff er grunnstoff som er for ustabile til å finnast naturleg på jorda og som er blitt framstilte kunstig, eller syntetisk. Desse grunnstoffa har halveringstider som er så korte, i høve til alderen på jorda, at alle atom av desse stoffa som kunne ha eksistert då jorda blei danna har desintegrert for lenge sidan. På grunn av dette er syntetiske grunnstoff berre til stades på jorda som produkt av eksperiment som involverer kjernereaktorar eller partikkelakseleratorar via fusjon eller nøytronfanging. Uran og thorium har ingen stabile isotopar, men finst naturleg i jordskorpa og atmosfæren, så ingen av desse to grunnstoffa blir kalla syntetiske. Likeeins kan ustabile grunnstoff som polonium, radium og radon, som blir danna ved forfall av uran og thorium, finst i naturen på trass av dei korte halveringstidene sine.

Det fyrste grunnstoffet som blei oppdaga gjennom syntese var technetium. Denne oppdaginga fylte eit hol i periodesystemet. Det at det ikkje finst nokon stabile technetiumisotopar forklarer kvifor det ikkje finst naturleg på jorda. Med ei halveringstid på 4,2 millionar år er det ikkje att nokon technetiumatom frå danninga av jorda. Det finst berre minimale spor av technetium i jordskorpa (som produkt av spontan fisjon av uran-238 eller ved nøytronfanging i molybdenårer), men technetium finst naturleg i raude kjempestjerner.

Atommassen for naturlege grunnstoff er basert på eit gjennomsnitt av vogne isotopar etter naturleg førekomst i jordskorpa eller atmosfæren. For syntetiske grunnstoff avheng den danna isotopen av middelet til syntesen, så konseptet om naturleg førekomst av isotopar gjev inga meining. Derfor nyttar ein massen (nøytron pluss proton) av den mest stabile isotopen (lengst halveringstid) på lista over syntetiske grunnstoff.

Halvsyntetiske grunnstoff inkluderer:

• Technetium, atomnummer 43
• Promethium, atomnummer 61
• Astat, atomnummer 85
• Francium, atomnummer 87
• Neptunium, atomnummer 93
• Plutonium, atomnummer 94

(Alle grunnstoff med atomnummer 1-94 kan førekoma naturleg, i det minste i sporbare mengder)

• Americium symbol Am, atomnummer 95
• Curium symbol Cm, atomnummer 96
• Berkelium symbol Bk, atomnummer 97
• Californium symbol Cf, atomnummer 98
• Einsteinium symbol Ess, atomnummer 99
• Fermium symbol Fm, atomnummer 100
• Mendelevium symbol Md, atomnummer 101
• Nobelium symbol No, atomnummer 102
• Lawrencium symbol Lr, atomnummer 103
• Rutherfordium symbol Rf, atomnummer 104

• Transactinide grunnstoff
  • Dubnium symbol Db, atomnummer 105
  • Seaborgium symbol Sg, atomnummer 106
  • Bohrium symbol Bh, atomnummer 107
  • Hassium symbol Hs, atomnummer 108
  • Meitnerium symbol Mt, atomnummer 109
  • Darmstadtium symbol Ds, atomnummer 110
  • Røntgenium symbol Rg, atomnummer 111
  • Copernicium symbol Cn, atomnummer 112
  • Nihonium symbol Nh, atomnummer 113
  • Flerovium symbol Fl, atomnummer 114
  • Moscovium symbol Mc, atomnummer 115
  • Livermorium symbol Lv, atomnummer 116
  • Tennessin symbol Ts, atomnummer 117
  • Oganesson symbol Og, atomnummer 118

Kjelder

• Denne artikkelen bygger på «Syntetisk grundstof» frå Wikipedia på dansk, den 25. april 2026.