Sitia
35°12′N 26°06′E/35,200000 26,100000 Widok części nadbrzeżnej z przystanią żeglarską | |
| Państwo | |
|---|---|
| Administracja zdecentralizowana | |
| Region | |
| Jednostka regionalna | |
| Gmina | |
| Wysokość |
5 m n.p.m. |
| Populacja (2021) |
|
| • liczba ludności |
11 166 |
| Nr kierunkowy |
284 |
| Kod pocztowy |
72x xx |
| Tablice rejestracyjne |
ΑΝ |
Położenie na mapie Grecji  | |
| 35°12′N 26°06′E/35,200000 26,100000 | |
| Strona internetowa | |
Sitia (ngr. Σητεία) – miejscowość w Grecji, na północno-wschodnim wybrzeżu Krety, nad Morzem Egejskim, przynależna do administracji zdecentralizowanej Kreta, do regionu Kreta i jednostki regionalnej Lasiti. Siedziba gminy Sitia. W 2021 roku liczyła 11 166 mieszkańców[1].
Położona na wschód od Ajos Nikolaos i na północny wschód od Jerapetry. Jest miejscowością docelową europejskiej trasy E75 mającej swój początek w norweskim Vardø. Stanowi dogodny punkt tranzytowy na wschodniej Krecie, dzięki portowej przystani (skąd dostępne są połączenia do Pireusu i na wyspy Dodekanezu) oraz lotnisku (obsługującemu na ogół połączenia krajowe). Główne zajęcie mieszkańców wciąż stanowi bardziej rolnictwo niż stopniowo rozwijająca się turystyka[2][3].
Warunki turystyczne
[edytuj | edytuj kod]Sitia to najważniejszy punkt słabo dotąd wykorzystywanego wschodniego wybrzeża wyspy. Jej obecność w branży turystycznej została zapoczątkowana dopiero w latach 80. XX wieku, odkąd rodzina Poole rozpoczęła na miejscu wynajem sprzętu windsurfingowego[potrzebny przypis]. Typowo śródziemnomorski charakter nadaje Sitii półkolista zabudowa pastelowo malowanymi domami na tarasowatym zboczu nad zatoką oraz biegnąca poniżej, obsadzona palmami, nadmorska promenada z licznymi kawiarniami i tawernami. Ponad nimi i portem góruje wenecka twierdza na szczycie wzgórza. Na wschód od tego centrum rozciąga się szeroka plaża z odpowiednimi warunkami do pływania i windsurfingu. Sitia w dalszym ciągu przyciąga więcej krajowych niż zagranicznych (głównie francuskich i włoskich) urlopowiczów i turystów[2][4]. W porównaniu z ruchliwym i hałaśliwym Ajos Nikolaos miejscowość zachęca przybyszów większym spokojem i niezakłóconym, leniwym trybem życia[5], oferując też, prócz rozwiniętej gastronomii, wiele tanich pensjonatów i pokoi do wynajęcia[3].
W sierpniu odbywa się tam związany z winobraniem Festival Sultana – doroczna impreza publiczna, urozmaicona tradycyjnymi kreteńskimi tańcami wraz z degustacją wina. Reklamowana turystycznie maskotka Sitii to zamieszkały na nadbrzeżu (zob. tzw. Dom Pelikana) pelikan Nikos[3].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Pierwsze ślady osadnictwa w okolicach Sitii pochodzą z czasów cywilizacji minojskiej. Najstarsze znaleziska są datowane na XXX wiek p.n.e., jednak większość z nich to pochodzące z okresu 3000-1050 p.n.e. zabytki z epoki brązu[potrzebny przypis]. Za historyczną poprzedniczkę dzisiejszej miejscowości uważana jest minojska Itia będąca portem miasta Praisos. Obydwa organizmy miejskie rozwijały się pomyślnie zarówno w epoce grecko-rzymskiej, jak i w czasach bizantyjskich. Pozostałości miasta bizantyjskiego znajdują się pod obecną zabudową[2][4].
Pod panowaniem Republiki Weneckiej miejscowa nazwa uległa zmianie na Sitia (od czego pochodną jest też nazwa okolicznego regionu Lasiti). Wenecjanie, którzy w XIII wieku przejęli miasto po czwartej krucjacie, ufortyfikowali je i wytyczyli jego zabudowę, a przebudowując pobizantyjską twierdzę, stworzyli tu jeden z silnych punktów oparcia we wschodniej części Śródziemnomorza[4]. Później Sitia była niszczona kilkakrotnie: najpierw w wyniku trzęsień ziemi (w 1303 i 1508), ponownie wskutek napaści piratów (1538)[5] i ostatecznie w 1651 roku przez wycofujących się Wenecjan podczas walk z Osmanami o Kretę w latach 1645-1669. Po zrujnowaniu miejscowość była opuszczona przez dwa stulecia. Ponowne jej zaludnianie i odbudowa rozpoczęły się w 1870 roku, kiedy na ten teren zaczęła powracać i osiedlać się miejscowa ludność.
Zabytki i obiekty turystyczne
[edytuj | edytuj kod]W porównaniu z innymi kreteńskimi miejscowościami Sitia jest stosunkowo uboga w zabytkowe obiekty, do których m.in. należą stare weneckie i potureckie domy rozproszone w tarasowatej zabudowie miejskiej czy ruiny wczesnochrześcijańskiej bazyliki (po odkryciu zasypane i ukryte pod nowym budownictwem). Pod względem architektonicznym główną atrakcją historyczną jest
- Kazarma (gr. Καζάρμα, z wł. Casa di arma) – pozostała po czasach weneckich, masywna forteca wzniesiona ponad portem, obecnie wykorzystywana dla widowisk jako amfiteatr[2];
na pobrzeżu w porcie, naprzeciw wzgórza twierdzy szczątkowo zachowano
- pozostałości rzymskich cystern na ryby – wykutych w skale na długości ok. 200 m (obecnie też w większości zasypane)[3];
pomniejsze zabytki i pamiątki przeszłości skupiają
- muzeum archeologiczne – ze zbiorami pochodzącymi z wykopalisk na wschodniej Krecie, głównie z czasów minojskich (m.in. ceramiką, tabliczkami z pismem linearnym B z Zakros i chryzelefantynową rzeźbą kurosa z Palaikastro)[2];
- muzeum folkloru (sztuki ludowej) – regionalnych artefaktów z XIX i początków XX wieku w postaci tkanin i haftów, wyrobów snycerskich, a także strojów ludowych i narzędzi domowych[2].
Poza tym Sitia w charakterze bazy turystycznej stanowi wygodny punkt wypadowy do pobliskich miejscowości i okolicznych miejsc historycznych wschodniej Krety[6][5]:
- Petras – odległe o 1 km w kierunku wschodnim pozostałości pałacu minojskiego, osady i cmentarzyska;
- Tripitos – skalna przystań z czasów hellenistycznych;
- Aja Fotia – cmentarzysko wczesnominojskie;
- klasztor Toplú (Μονή Τοπλού) – pochodzący z XIV w. monaster, wsławiony tragicznymi wydarzeniami w historii Krety;
- Itanos – resztki antycznego portu na przylądku, położone o 2 km na północ od znanej wśród turystów plaży Wai rozciągniętej obok naturalnego gaju palmowego (największego w Europie);
w dalszej odległości znajduje się
- Rusolakkos – oddalone o 2 km od miejscowości Palekastro (przy plaży Chiona) pozostałości osady minojskiej z fragmentami świątyni Zeusa;
- Kato Zakros – najmniejszy z 4 okazałych pałaców minojskich na Krecie, położony przy wiosce rybackiej Zakros, z dojazdem od Palekastro w kierunku południowym, w stronę morskiego wybrzeża.
Znane postacie miejscowe
[edytuj | edytuj kod]- Myzon z Chen (VI w. p.n.e.) – myśliciel zaliczany przez Platona do siedmiu mędrców starożytnej Grecji[7]
- Vincenzo Cornaro/Vicencos Kornaros (XVI/XVII w.) – grecki poeta pochodzenia weneckiego, autor narodowego poematu Erotokritos
- Terpsichori Chrisulaki-Wlachu – operatorka radiowa pracująca dla greckiego ruchu oporu podczas II wojny światowej, ujęta i zamordowana przez niemieckich nazistów
- Jannis Chamilakis – archeolog, badacz zagadnień etnicznych i pisarz
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Αποτελέσματα Απογραφής Πληθυσμού - Κατοικιών 2021, Μόνιμος Πληθυσμός κατά οικισμό [spis ludności osiadłej wg danych Hellenic Statistical Authority].
- 1 2 3 4 5 6 Wiesława Rusin: Kreta i Santorini. Przewodnik ilustrowany. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2015, s. 206-207, ISBN 978-83-7642-479-8.
- 1 2 3 4 Mark Ellingham, Marc Dubin, Natalia Jansz, John Fisher: Grecja. Praktyczny przewodnik. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2000, s. 671-673, ISBN 83-87696-97-8.
- 1 2 3 Kreta (opr. zbiorowe). Wyd. 2. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2000, s. 207, ISBN 83-87696-89-7.
- 1 2 3 Brigitte von Seckendorff-Kourgierakis: Kreta. Wyd. 2. Warszawa: Wydawnictwo RM, 2007, s. 82-84, ISBN 978-83-7243-574-3.
- ↑ Wiesława Rusin: Kreta i Santorini, dz. cyt., s. 207-212.
- ↑ Giovanni Reale: Historia filozofii starożytnej. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1999, s. 226.
