Tadeusz Dyńko
 kapitan artylerii | |
| Data i miejsce urodzenia |
11 października 1894 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1914–1940 |
| Siły zbrojne | |
| Formacja | |
| Jednostki |
I Brygada Legionów Polskich, |
| Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa |
| Odznaczenia | |
    | |
.png){kind=small}
Tadeusz Adam Dyńko (ur. 11 października 1894 w Brodach, zm. 4–7 kwietnia 1940 w Katyniu) – kapitan artylerii Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Syn Pawła i Herminy z Ujwarów[1]. Członek „Zarzewia” i w latach 1912–1914 Związku Strzeleckiego.
3 sierpnia 1914 wstąpił do Legionów Polskich. Żołnierz I Brygady Legionów. Służył w III plutonie telefonicznym kompanii saperów[2], następnie w 1 pułku artylerii[3], walczył pod Łowczówkiem (ranny) i Kamionką. Po powrocie do Stanisławowa wraz z Antonim Deblessem, Czesławem Hofmoklem, Gustawem Dobruckim i Emilem Heniszem tworzą stanisławowski sztab POW. Dyńko zostaje szefem wywiadu[4]. Przystępują do przygotowań do odzyskania z rąk Ukraińców Stanisławowa. 25 maja 1919 Polacy przejmują bezkrwawo władzę w mieście. W 1920 zaangażowany w służbie wywiadowczej.
Po zakończeniu działań wojennych pozostał w Wojsku Polskim. W 1923 służył w stopniu porucznika (starszeństwo z dniem 1 czerwca 1919 i 236 lokatą w korpusie oficerów artylerii)[5] w 11 pułku artylerii polowej. W 1924 awansował do stopnia kapitana (starszeństwo z dniem 15 sierpnia 1924 i 71. lokatą w korpusie oficerów artylerii)[6]. W 1931 został przeniesiony do rezerwy. W 1934 posiadał przydział w rezerwie do 11 pal i pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Stanisławów[7]. We wrześniu 1923 zostaje wybrany do Zarządu Oddziału Stanisławowskiego Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego[8]. W 1936 był w Komitecie Organizacyjnym uroczystego Zjazdu Zarzewiaków, Drużyniaków, Skautów, który odbył się w dniach 10–11 listopada 1936 w Stanisławowie. Po zakończeniu służby wojskowej został zatrudniony w Urzędzie Wojewódzkim w Stanisławowie na stanowisku naczelnika Wydziału IV Wojskowego[9].
Po agresji ZSRR na Polskę w nieznanych okolicznościach wzięty do niewoli radzieckiej. W grudniu 1939 był jeńcem obozu w Kozielsku[10][1]. Między 3 a 5 kwietnia 1940 przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego[10] – lista wywózkowa bez numeru z 5 kwietnia 1940[1], poz. 86[11]. Został zamordowany między 4 a 7 kwietnia 1940 w Katyniu[10] przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano potajemnie w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu[12][13]. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne[14][15]. Zidentyfikowany podczas ekshumacji nadzorowanych przez Niemców w 1943[16] pod numerem 2198[17][10][18][1][19] – dosł. określony jako Dynko Adam Tadeusz[17], zapis w dzienniku ekshumacji pod datą 15 maja 1943[10]. Przy jego zwłokach odnaleziono: legitymację Krzyża Niepodległości oraz świadectwo szczepień 2174 w Kozielsku[19][20]. Po ekshumacji z dołu śmierci spoczął w Bratniej Mogile IV. Figuruje na liście Komisji Technicznej PCK pod numerem 02198[20]. Nazwisko Dyńki znajduje się na liście ofiar opublikowanej w Gońcu Krakowskim nr 135[21] i w Nowym Kurierze Warszawskim nr 139 z 1943.
5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień majora[22][23][24]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
Życie prywatne
[edytuj | edytuj kod]Ożenił się z Ludmiłą Staff (ur. styczeń 1901 r. w Stanisławowie). Miał syna, Jana[25]. Po wywiezieniu kpt. Tadeusza Dyńko do Katynia jego żona Ludmiła i syn Jan zostali zesłani na Sybir. Oboje zostali ewakuowani do Teheranu, gdzie Ludmiła Dyńko zmarła. Stanisław Staff odszukał siostrzeńca przez PCK i sprowadził go do Brzeska w 1948.
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Niepodległości z Mieczami (28 grudnia 1933)[26]
- Krzyż Walecznych (czterokrotnie[5] (po raz pierwszy za służbę w POW w b. zaborze austriackim i b. okupacji austriackiej[27])
- Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: po raz drugi 16 sierpnia 1938[9])
- Srebrny Krzyż Zasługi (10 listopada 1928)[28]
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]13 kwietnia 2016, w ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, w ogrodzie Pałacu Prezydenckiego został zasadzony Dąb Pamięci poświęcony wszystkim Ofiarom Zbrodni Katyńskiej, certyfikat z numerem 1[29][30][31].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 4 Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 125.
- ↑ Żmigrodzki 1935 ↓, s. 73.
- ↑ Żołnierze Niepodległości ↓.
- ↑ Cracovia Leopolis - historia i kultura Lwowa oraz Małopolski Wschodniej [online], www.cracovia-leopolis.pl [dostęp 2017-09-02].
- 1 2 Rocznik Oficerski MSWojsk., 1923, s. 735, 823.
- ↑ Rocznik Oficerski MSWojsk., 1924, s. 657, 747.
- ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 135, 623.
- ↑ Wierchy, t. 2, Lwów 1924: Oddział Lwowski PTT, 1924, s. 248.
- 1 2 M.P. z 1938 r. Nr 188, poz. 357 (ISAP) „za zasługi na polu pracy społecznej”.
- 1 2 3 4 5 Убиты в Катыни 2015 ↓, s. 320.
- ↑ Jędrzej Tucholski, Mord w Katyniu, 1991, s. 612.
- ↑ 20 lat temu otwarto Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu - Redakcja Polska - polskieradio.pl [online], polskieradio.pl [dostęp 2024-06-27] (pol.).
- ↑ Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. LIII.
- ↑ Historia Zbrodni Katynskiej [online] [dostęp 2024-12-10] (pol.).
- ↑ Pierwsze ekshumacje w Katyniu. "Wszystko było przesiąknięte zapachem śmierci" - Historia [online], www.polskieradio.pl [dostęp 2025-01-04] (pol.).
- ↑ Instytut Pamięci Narodowej - Kraków, Niemcy w Katyniu w 1943 roku, „Instytut Pamięci Narodowej - Kraków” [dostęp 2024-12-31] [zarchiwizowane z adresu 2024-12-06].
- 1 2 Auswärtiges Amt, „Amtliches Material zum Massenmord von Katyn“, 1943, s. 226 [dostęp 2025-01-10] (niem.).
- ↑ Katyń według źródeł niemieckich – 1943 r.. stankiewicze.com. [dostęp 2025-01-09].
- 1 2 Lista imienna zaginionych w ZSRR polskich jeńców wojennych z obozów Kozielsk - Ostaszków - Starobielsk, „Orzeł Biały. Polska walcząca o wolność.” (45 (331)), pbc.uw.edu.pl, 6 listopada 1948, s. 3 [dostęp 2025-01-10] (pol.).
- 1 2 Mariusz Olczak (red.), Katyń. Listy ekshumacyjne i dokumenty Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża 1943–1944., koszalin.ap.gov.pl, s. 217, ISBN 83-89986-91-4 [dostęp 2025-01-10] (pol.).
- ↑ Goniec Krakowski. 1943, nr 135, 11 czerwca 1943 [dostęp 2026-06-10].
- ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. [online], web.archive.org, s. 32 [dostęp 2025-01-10] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-27] (pol.).
- ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 roku w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
- ↑ Zbrodnia katyńska, między prawdą i kłamstwem [online], edukacja.ipn.gov.pl, 2008, s. 215 [dostęp 2025-01-06] (pol.).
- ↑ Przyczynek do biografii rodziny Filipkiewiczów i Staffów osiadłych w Brzesku w I połowie XX w. [online], brzesko.ws, 4 kwietnia 2016 [dostęp 2017-09-02].
- ↑ M.P. z 1934 r. Nr 23, poz. 35 (ISAP) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” - zamiast uprzednio nadanego Krzyża Niepodległości (M.P. z 1931 r. Nr 132, poz. 199 (ISAP)).
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 35 z 26 września 1922, s. 735.
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 636 „w uznaniu zasług, położonych na polu pracy w poszczególnych działach wojskowości”.
- ↑ Dąb pamięci w ogrodach Pałacu Prezydeckiego - Polska Prowincja Zakonu Pijarów [online], pijarzy.pl [dostęp 2026-06-10].
- ↑ Katyń… Ocalić od zapomnienia. [online], katyn-pamietam.pl [dostęp 2026-06-10].
- ↑ Obchody Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej [online], dzieje.pl [dostęp 2026-06-10].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2021-01-07].
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
- Stanisław Żmigrodzki: Przed i po 6 sierpnia. Wspomnienia oficera łączności I Brygady. Instytut Badania Najnowszej Historii Polski, 1935.
- Adam Moszyński (oprac.): Lista Katyńska. Jeńcy obozów Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk, zaginieni w Rosji sowieckiej. Warszawa: Agencja Omnipress – Spółdzielnia Pracy Dziennikarzy, Polskie Towarzystwo Historyczne, 1989. ISBN 83-85028-81-1.
- Jędrzej Tucholski: Mord w Katyniu. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1991. ISBN 83-211-1408-3.
- Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2.
- Убиты в Катыни. Księga pamięci polskich jeńców wojennych – więźniów Kozielskiego Obozu NKWD rozstrzelanych decyzją Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940 roku. Лариса Еремина (red.). Moskwa: Stowarzyszenie Memoriał, 2015. ISBN 978-5-78700-123-5.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Żołnierze Niepodległości : Dyńko Tadeusz Adam. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2021-11-16].
- Członkowie Organizacji Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie”
- Członkowie Polskich Drużyn Strzeleckich
- Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej
- Jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (kampania wrześniowa)
- Kapitanowie artylerii II Rzeczypospolitej
- Ludzie urodzeni w Brodach
- Odznaczeni dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Krzyżem Niepodległości z Mieczami
- Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie)
- Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita)
- Oficerowie 11 Karpackiego Pułku Artylerii Lekkiej
- Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Katyniu
- Pochowani na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu
- Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska)
- Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska)
- Urodzeni w 1894
- Zmarli w 1940
- Żołnierze I Brygady Legionów Polskich
