Shko te përmbajtja

Burgenlandi

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
(Ridrejtuar nga Burgenland)
Burgenland
Shtet federal
Flag of Burgenland
Flamuri
Coat of arms of Burgenland
Coat of arms
Location of Burgenland
VendiAustria Austria
KryeqytetiEisenstadt
Qeverisja
 • BodyLandtag i Burgenlandit
 • KryetariHans Peter Doskozil (SPÖ)
Sipërfaqja
 • Total
3,680 km2 (1,420 sq mi)
Popullsia
 (1 janar 2025)
 • Total
301.790
 • Dendësia820/km2 (2,100/sq mi)
GDP
[1]
 • Gjithsej€11.762 trilion (2024)
 • Per capita€39,076 (2024)
Zona kohoreUTC+1 (CET)
 • Verë (DST)UTC+2 (CEST)
HDI (2022)0.890[2]
very high · 9-të nga 9
Faqja zyrtarewww.burgenland.at

Burgenland (Shqiptimi gjermanisht: [ˈbʊʁɡn̩lant] (dëgjoniⓘ); hungarisht: Őrvidék; kroatisht: Gradišće) është shteti më lindor dhe më pak i populluar i Austrisë. Ai përbëhet nga dy qytete statutore dhe shtatë rrethe rurale, me gjithsej 171 bashki. Është e gjatë 166 km (103 mi) nga veriu në jug, por shumë më i ngushtë nga perëndimi në lindje (5 km (3,1 mi) i gjerë në Sieggraben). Rajoni është pjesë e Projektit Centrope.

Emrat

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Meqenëse rajoni nuk ishte një entitet territorial para vitit 1921, ai nuk pati kurrë një emër zyrtar. Deri në fund të Luftës së Parë Botërore, kufiri perëndimor gjermanofolës i Mbretërisë së Hungarisë nganjëherë quhej jozyrtarisht Deutsch-Westungarn (Hungaria Perëndimore Gjermane). Rajoni historik përfshinte qytetin kufitar të Sopronit në Hungari (i njohur si Ödenburg në gjermanisht).

Emri Vierburgenland (Toka e Katër Kështjellave) u krijua në vitin 1919 nga Odo Rötig, një banor vjenez i Sopronit. Ai rrjedh nga katër vármegye të Mbretërisë së Hungarisë (në gjermanisht Komitaten, 'qarqe') të njohura në hungarisht si Pozsony, Moson, Sopron dhe Vas, ose në gjermanisht si Pressburg, Wieselburg, Ödenburg dhe Eisenburg. Pasi qyteti i Pozsony/Pressburg (Bratisllava) iu caktua Çekosllovakisë, numri vier do të ndryshohej në drei (= tre), por pasi u bë e qartë se asnjë nga Burgen nuk do të ishte pjesë e Burgenlandit, numri u hoq plotësisht, por emri Burgenland u mbajt sepse u konsiderua i përshtatshëm për një rajon me kaq shumë kështjella të vjetra kufitare.[3] Emri "Burgenland" u miratua nga Landtagu i parë provincial në vitin 1922.

Gjeografia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Burgenland është i treti më i vogël nga nëntë shtetet e Austrisë me 3,962 km2 (1,530 milje katrore). Pika më e lartë e provincës është pikërisht në kufirin me Hungarinë, në Geschriebenstein, 884 metra (2,900 ft) mbi nivelin e detit. Pika më e lartë tërësisht brenda Burgenlandit është 879 metra mbi nivelin e detit; pika më e ulët (e cila është gjithashtu pika më e ulët e Austrisë) me 114 metra (374 ft), është në zonën komunale të Apetlon.

Burgenland kufizohet me shtetet austriake të Stirisë në jugperëndim dhe me Austrinë e Poshtme në veriperëndim. Në lindje kufizohet me Hungarinë (Qarku Vas dhe Qarku Győr-Moson-Sopron). Në veri dhe jug ekstrem ka kufij të shkurtër përkatësisht me Sllovakinë (Rajoni i Bratisllavës) dhe Slloveninë (Rajoni Statistikor Mura).

Burgenland dhe Hungaria ndajnë liqenin Neusiedler (hungarisht: Fertő-tó), një liqen i njohur për kallamishtet dhe cekëtinën e tij, si dhe klimën e butë gjatë gjithë vitit. Liqeni Neusiedler është liqeni më i madh i Austrisë. Është një atraksion turistik, që sjell ornitologë, marinarë dhe surferë me erë dhe kite në rajonin në veri të liqenit.[4]

Ndarja administrative

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Distriktet e Burgenlandit

Burgenland përbëhet nga nëntë distrikte, dy qytete statutore dhe shtatë distrikte rurale. Nga veriu në jug:

Qytetet statutore

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Distriktet rurale

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kultura

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Ofertat kulturore janë të larmishme dhe veçanërisht në verë të famshme për Seefestspiele Mörbisch dhe Nova Rock Festival me grupe të shumta ndërkombëtare rock.

Ekspozita e përhershme në Kështjellën Forchtenstein tregon një koleksion mbresëlënës të dukëve të Esterházy, në oborrin e të cilëve në Pallatin Esterházy punoi muzikanti me famë botërore Joseph Haydn, i cili kompozoi nga kënga popullore kroate e Burgenlandit "V jutro rano se ja stanem" ("Në mëngjes zgjohem herët") melodinë e "Gott erhalte Franz den Kaiser" ("Zoti e ruajtë Franz Perandorin"), e cila u bë melodia e himnit kombëtar të sotëm të Gjermanisë.[5] Ka edhe ngjarje kulturore të organizuara nga pakicat, siç janë mbrëmjet popullore kroate ose hungareze.

Dialekti i folur në Burgenland quhet Hianzisch.

Njerëzit nga Burgenlandi kanë tendencë të jenë pre e një cikli shakash nga njerëz nga rajone të tjera të Austrisë, të ngjashme me shakatë gjermane të frizianëve lindorë. Këto shaka i portretizojnë njerëzit nga Burgenlandi si budallenj ose të ngadaltë në përvetësim.[6][7][8]

Referime

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  1. ↑ "EU regions by GDP, Eurostat". www.ec.europa.eu (në anglisht). Marrë më 18 shtator 2023.
  2. ↑ "Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org (në anglisht). Marrë më 2018-09-13.
  3. ↑ "Von den "vier Burgen" blieb nur eine". Die Presse (në gjermanisht). 2011-11-11. Arkivuar nga origjinali më 2021-01-12. Marrë më 2021-08-15.
  4. ↑ Gunnar Strunz (2012). Burgenland: Natur und Kultur zwischen Neusiedler See und Alpen (në gjermanisht). Trescher Verlag. ISBN 978-3-89794-221-9.
  5. ↑ Slavonic and East European review, Volume 34, page 2, University of London. School of Slavonic and East European Studies, Committee of American Scholars, Sir Bernard Pares, Robert William Seton-Watson, Harold Williams, Norman Brooke Jopson, Published by the Modern Humanities Research Association for the School of Slavonic and East European Studies, University of London, 1955.
  6. ↑ Die lustigsten Burgenländer-Witze. Arkivuar 28 shtator 2023 tek Wayback Machine oe24.at, retrieved 22 March 2023.
  7. ↑ Burgenländer-Witze – Hier findest du die lustigsten! witze.tv, retrieved 22 March 2023.
  8. ↑ Burgenländer-Witze. witze.at, retrieved 22 March 2023.

Lidhje të jashtme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Burgenlandi&oldid=3007438"