Mto Geba

Mdomo wa Mto Geba unavyoonekana kutoka kwenye picha ya setilaiti

Mto Geba (kwa Kifaransa: Rivière Geba; kwa Kireno: Rio Geba) ni mto uliopo upande wa magharibi mwa Afrika. Mto huu una urefu wa takribani kilomita 550 (sawa na maili 340) na unatiririka kupitia nchi za Guinea, Senegal, na Guinea-Bissau. Katika nchi ya Senegal, mto huu unajulikana pia kwa jina la Kayanga.

Jiografia

Mto Geba unaanzia katika nyanda za juu za Fouta Djallon zilizopo kaskazini kabisa mwa nchi ya Guinea. Kutoka hapo, unavuka kuelekea kusini mwa Senegal na hatimaye kuingia Guinea-Bissau ambako unaishia kwenye Bahari ya Atlantiki. Kwa asilimia kubwa, mto huu unapita kwenye maeneo ya tambarare, huku kiasi cha maji kikiongezeka kwa kasi wakati wa msimu wa mvua kuanzia mwezi Juni hadi Oktoba. Maeneo yanayozunguka sehemu ya chini ya mto huu yanajumuisha savanna na misitu yenye rutuba, ambayo inakaliwa na idadi kubwa ya watu wanaotegemea kilimo cha kujikimu.

Mdomo wa Mto Geba una sifa ya kuwa na mlango mpana wa bahari (estuary) unaoathiriwa sana na maji kupwa na kujaa (tidal estuary), ambapo unachangia eneo hili na Mto Corubal. Katika mlango huo, nguvu ya mawimbi ya bahari inaweza kupandisha kina cha maji kwa hadi mita 7. Bissau, ambalo ndilo jiji kuu la Guinea-Bissau, lipo upande wa kaskazini mwa mlango huu wa mto, ambao unazidi kupanuka unapoingia baharini karibu na fungu la Visiwa vya Bijagós.

Bonde la mto na mtandao wake

Bonde la Mto Geba lina ukubwa wa takribani kilomita za mraba 12,440. Kati ya eneo hilo lote, asilimia 65 ipo ndani ya Guinea-Bissau, asilimia 34 ipo nchini Senegal, na asilimia ndogo iliyobaki ipo upande wa kaskazini mwa nchi ya Guinea. Matawiri makuu yanayoingiza maji kwenye mto huu ni pamoja na mito ya Anambé, Gambiel, na Colufe (unaojulikana pia kama Campossa) ambao unajiunga na Geba katika mji wa Bafatá. Pamoja na Mto Corubal na Mto Farim, Mto Geba unasaidia kushusha na kusafirisha maji kutoka kwenye uwanda wa juu wa Bafatá na tambarare za Gabú.

Uchumi na historia

Kihistoria, Mto Geba umekuwa njia muhimu sana ya usafiri na biashara kuelekea maeneo ya ndani ya bara. Mto huu una uwezo wa kupitisha meli zenye uzito wa tani 2,000 kwa umbali wa kilomita 140 kuelekea ndani, na vyombo vidogo vya majini vinaweza kwenda mbali zaidi kuliko hapo.

Mji wa kale wa Geba uliopo kando ya mto huu ulikuwa kituo kikubwa cha kibiashara kilichounganisha njia za biashara za makabila ya Wasoninke, Wamande, ufalme wa Kaabu, na Wabiafada. Katika karne zilizopita, kituo hiki kilihusika pia katika biashara haramu ya utumwa ya Atlantiki, pamoja na biashara ya bidhaa za asili kama vile karanga za kola, madini, na pembe za ndovu.