Cermen Takvimi
| Cermen Takvimi | |
|---|---|
 | |
| Sistem Özellikleri | |
| Tür | Ay-Güneş (Lunisolar) |
| Köken | Demir Çağı Cermenleri |
| Coğrafya | Kuzey Avrupa, Büyük Britanya, İskandinavya |
| Temel Kaynak | De temporum ratione (Bede, 725) |
| Zaman Birimleri | |
| Gün Başlangıcı | Gün batımı (Gece hesabı) |
| Mevsimler | Yaz ve Kış (İkili sistem) |
| Yılbaşı | Modranicht (Anneler Gecesi, Kış Gündönümü) |
| Kültürel Etkiler | |
| İlişkili Sistemler | Jülyen takvimi, Runik takvim |
| Miras | İngilizce ve Almanca gün/ay isimleri |
Cermen takvimi, Erken Orta Çağ ve öncesinde Cermen halkları (Anglosaksonlar, Gotlar, Vikingler ve Kıta Cermenleri) tarafından kullanılan, Hristiyanlık öncesi döneme ait zaman ölçüm sistemidir. Temelde bir Ay-Güneş takvimi (lunisolar) olan bu sistem, ayın evrelerini takip eden ayları ve güneş döngüsüne (gündönümleri) göre ayarlanan mevsimsel festivalleri esas almaktaydı.[1]
Cermen takvimi hakkındaki bilgilerin büyük çoğunluğu, Northumbrialı keşiş Bede'nin MS 725 yılında yazdığı De temporum ratione (Zamanın Hesaplanması Üzerine) adlı eserine dayanmaktadır. Roma'nın Jülyen takviminin Avrupa'da yaygınlaşmasıyla birlikte terk edilmiş olsa da, günümüzde İngilizce ve Almanca gibi Cermen dillerindeki haftanın günleri ve bazı ay isimleri (örneğin Paskalya anlamına gelen Easter/Ostern) bu takvimin mirasını taşımaktadır.[2]
Tarihsel Kaynaklar ve Köken
[değiştir | kaynağı değiştir]Cermen takvimine dair birincil ve en kapsamlı kaynak, Anglosaksonların kullandığı sistemi detaylandıran Aziz Bede'dir. Bunun yanı sıra, Romalı tarihçi Tacitus'un Germania adlı eseri ve İskandinav sagaları, sistemin daha erken dönem pratiklerine dair ipuçları sunar.
Tacitus ve "Gece" Hesabı
[değiştir | kaynağı değiştir]Tacitus, MS 1. yüzyılda yazdığı eserinde, Cermen kabilelerinin zamanı günlerle değil, gecelerle ölçtüğünü belirtir. Bu durum, günümüzde İngilizcede kullanılan "fortnight" (on dört gece/iki hafta) teriminin kökenini açıklar. Cermenlere göre gün, güneşin batışıyla başlardı. Tacitus ayrıca, Cermenlerin yeni ayı veya dolunayı toplantı ve karar alma zamanı olarak belirlediklerini, ayın büyüme ve küçülme evrelerinin "şans" getirdiğine inandıklarını aktarır.[3]
Bede ve De temporum ratione
[değiştir | kaynağı değiştir]Bede, Hristiyan takvimini (Computus) açıklamak için yazdığı eserinin 15. bölümünü ("Anglosaksonların Ayları Üzerine"), atalarının kullandığı eski sisteme ayırmıştır. Bede'nin kayıtları olmasaydı, Eostre veya Hrethmonath gibi tanrıça ve festival isimlerinin birçoğu tarihte kaybolmuş olacaktı. Bede, bu bilgileri kaydederken Cermenlerin artık Hristiyan olduğunu ve bu "eski putperest" adetleri terk ettiklerini özellikle vurgulamıştır.[4]
Takvim Yapısı
[değiştir | kaynağı değiştir]Cermen takvimi, mevsimsel olayları ay döngüleriyle senkronize etmeye çalışan aritmetik olmayan, gözleme dayalı bir sistemdi.
Yıl ve Mevsimler
[değiştir | kaynağı değiştir]Yıl, temelde sadece iki mevsime ayrılırdı: Yaz ve Kış.
- Yaz: Günlerin uzadığı ve tarımsal faaliyetlerin arttığı dönem.
- Kış: Günlerin kısaldığı, hasadın bittiği ve "yılın öldüğü" dönem.
Yılbaşı, Kış Gündönümü'ne (Winter Solstice) denk gelen ve Bede'nin "Modranicht" (Anneler Gecesi) olarak adlandırdığı geceyle başlardı. Bu tarih, modern takvimde 24-25 Aralık civarına denk düşer. [5]
Artık Ay (Leap Month)
[değiştir | kaynağı değiştir]Ay yılı (yaklaşık 354 gün) ile Güneş yılı (yaklaşık 365 gün) arasındaki 11 günlük farkı kapatmak için, Cermen takvimi belirli yıllarda 13. bir ay eklerdi. Bu "artık yıl"lara Thrilithi (Üç Litha'lı yıl) adı verilirdi. Bu ekleme, yaz ortasına (Litha dönemine) denk getirilirdi, böylece ay takvimi güneş döngüsüyle yeniden hizalanırdı.
Aylar ve Etimoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]Bede'nin aktardığına göre Anglosakson takvimindeki 12 ayın isimleri, o dönemdeki tarımsal faaliyetlere veya pagan tanrılarına yapılan adaklara (Blot) dayanmaktaydı.
| Eski İngilizce (Bede) | Modern Karşılık | Etimolojik Anlam ve Açıklama |
|---|---|---|
| Giuli (Æfterra Yule) | Ocak | "Yule Sonrası". Kış şenliklerinin devamı. |
| Solmonath | Şubat | "Çamur Ayı" veya "Kek Ayı". Tanrılara kek/ekmek sunulan ay. |
| Hrethmonath | Mart | Tanrıça Hretha'ya adanmış ay. |
| Eosturmonath | Nisan | Tanrıça Eostre'ye (Şafak tanrıçası) adanmış ay. (Paskalya/Easter isminin kökeni). |
| Thrimilci | Mayıs | "Üç Sağım". İneklerin günde üç kez sağılabildiği bereketli dönem. |
| Litha (Ærra Litha) | Haziran | "Yaz Ortası Öncesi". Güneşin en tepede olduğu dönem, deniz seyahatlerine uygunluk. |
| Litha (Æfterra Litha) | Temmuz | "Yaz Ortası Sonrası". |
| Weodmonath | Ağustos | "Ot Ayı". Yabani otların ve bitkilerin en bol olduğu zaman. |
| Halegmonath | Eylül | "Kutsal Ay". Hasat şükranları ve dini ritüeller ayı. |
| Winterfylleth | Ekim | "Kış Dolunayı". Kışın başlangıcını işaret eden ilk dolunay. |
| Blotmonath | Kasım | "Kurban Ayı" (Blot: Kan kurbanı). Kış için hayvanların kesildiği ve tanrılara sunulduğu dönem. |
| Giuli (Ærra Yule) | Aralık | "Yule Öncesi". Kış gündönümü şenliklerinin başlangıcı. |
Haftanın Günleri ve Tanrılar
[değiştir | kaynağı değiştir]Cermen halkları, Roma takvimindeki yedi günlük hafta sistemini MS 3. ve 4. yüzyıllarda benimsemiş, ancak gün isimlerini Interpretatio Germanica (Cermen Yorumu) prensibiyle kendi tanrılarıyla değiştirmişlerdir.[6]
- Pazar (Sunday/Sonntag): Latince Dies Solis (Güneş Günü) -> Cermence Sunnandæg (Güneş tanrıçası Sól/Sunna).
- Pazartesi (Monday/Montag): Latince Dies Lunae (Ay Günü) -> Cermence Mōnandæg (Ay tanrısı Mani).
- Salı (Tuesday/Dienstag): Latince Dies Martis (Mars Günü) -> Cermence Tīwesdæg (Savaş ve adalet tanrısı Tyr/Tiw).
- Çarşamba (Wednesday): Latince Dies Mercurii (Merkür Günü) -> Cermence Wōdnesdæg (Baş tanrı Odin/Woden). Not: Almancada kilise etkisiyle Mittwoch (Hafta ortası) olmuştur.
- Perşembe (Thursday/Donnerstag): Latince Dies Iovis (Jüpiter Günü) -> Cermence Þunresdæg (Yıldırım tanrısı Thor/Donar).
- Cuma (Friday/Freitag): Latince Dies Veneris (Venüs Günü) -> Cermence Frīgedæg (Aşk tanrıçası Frigg veya Freyja).
- Cumartesi (Saturday): Cermenler bu gün için bir tanrı eşleştirmesi yapmamış, Roma tanrısı Satürn'ü veya "Yıkama Günü" (İskandinav dillerinde Lørdag) kavramını kullanmışlardır.
Festivaller ve Ritüeller
[değiştir | kaynağı değiştir]Takvimin en önemli nirengi noktaları gündönümleri ve ekinokslardı.
- Yule (Jól): Kış gündönümünde (yaklaşık 21 Aralık) kutlanan, 12 gün süren büyük bir festivaldi. Bereket, yeniden doğuş ve ölülerin anılmasıyla ilişkilendirilirdi. "Yule kütüğü" yakma geleneği bu döneme aittir.[7]
- Modranicht (Anneler Gecesi): Bede'ye göre Yule'un başladığı gece, dişi atasal ruhlara (Disir) veya tanrıçalara (Matres) kurbanlar sunulurdu.
- Litha: Yaz gündönümü kutlamaları. Büyük ateşler yakılır ve tepelerden aşağı yanan tekerlekler yuvarlanırdı.
- Blot: Özellikle Kasım ayında (Blotmonath) yapılan, hayvanların kışın hayatta kalamayacak olanlarının kesilip etinin yendiği, kanının ise toprağa ve putlara sürüldüğü kurban ritüeli.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ↑ Simek, Rudolf (1993). Dictionary of Northern Mythology. D.S. Brewer. s. 127-128. ISBN 978-0859915137.
- ↑ Wallis, Faith (1999). Bede: The Reckoning of Time. Liverpool University Press. s. 53-54. ISBN 978-0853236931.
- ↑ Tacitus, Publius Cornelius (1999). "11". Germania. Oxford University Press. ISBN 978-0198150503.
- ↑ Harrison, Kenneth (1976). The Framework of Anglo-Saxon History to A.D. 900. Cambridge University Press. s. 45-47.
- ↑ Herbert, Kathleen (1994). Looking for the Lost Gods of England. Anglo-Saxon Books. s. 12–14. ISBN 978-1898281047.
- ↑ Grimm, Jacob (1882). Teutonic Mythology. 1. George Bell & Sons. s. 120-125.
- ↑ Orchard, Andy (1997). Dictionary of Norse Myth and Legend. Cassell. s. 189. ISBN 978-0304345205.
