Anturium
| Anthurium | |
|---|---|
 | |
Ilmiy tasniflash | |
| Olam: | O‘simliklar |
| Tip: | Tomirli o‘simliklar |
| Sinf: | Gulli o‘simliklar |
| Infrasinf: | Bir urug‘ pallalilar |
| Turkum: | Alismatales |
| Oila: | Araceae |
| Kenja oila: | Pothoideae |
| Urugʻ: |
Anthurium Schott |
| Binar nomi | |
|
Anthurium acaule ((Jacq.) Schott) | |
| Xilma-xillik | |
| Taxminan 1 000 ta tur | |
Anthurium — Araceae oilasiga mansub, taxminan 1 000 turni oʻz ichiga oluvchi gulli oʻsimliklar urugʻi[1][2]. U Araceae oilasidagi eng yirik urugʻ hisoblanadi. Uning keng tarqalgan nomlariga anturium, dumgul, flamingo guli[3], choʻchqadum[4] va toʻrli barg kabi nomlar kiradi[5][6][7].
Bu urugʻning vatani Amerika qitʼasi hisoblanadi, shuningdek u Shimoliy Meksikadan Shimoliy Argentinagacha va Karib havzasining ayrim qismlarida tarqalgan[8].
Tavsifi va biologiyasi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Anturium — koʻpincha boshqa oʻsimliklarda epifit sifatida oʻsuvchi oʻtsimon oʻsimliklar urugʻi. Ayrim turlari yerda oʻsadi. Barglari koʻpincha toʻp boʻlib joylashadi va shakli turlicha boʻladi. Toʻpgulida ham changchili, ham urugʻchili, yaʼni ikki jinsli mayda gullar joylashgan. Gullar soʻtada bir-biriga yaqin spirallar hosil qilib joylashadi. Soʻta koʻpincha choʻzinchoq boshoq shaklida boʻlsa-da, sharsimon yoki toʻqmoqsimon boʻlishi ham mumkin. Soʻtaning ostida gultoʻshak, yaʼni gulyonbargning bir turi joylashgan. Uning ham shakli oʻzgaruvchan, ammo koʻplab turlarda nayzasimon boʻladi. Gultoʻshak yassi yoki qayrilgan holda oʻsishi mumkin. Baʼzan u soʻtani qalpoq kabi oʻrab turadi. Mevalar soʻtadagi gullardan rivojlanadi. Ular turli rangdagi sersuv rezavor mevalar boʻlib, odatda ikkita urugʻ saqlaydi[9].
Soʻta va gultoʻshak anturium seleksionerlarining asosiy diqqat markazida turadi; ular yorqin rangli va oʻziga xos shakldagi navlarni yaratadilar. Madaniy sharoitda eng koʻp oʻstiriladigan ikki takson — Anthurium scherzerianum va A. andraeanum — yorqin qizil gultoʻshak hosil qiluvchi yagona turlardir. Shuningdek, ulardan boshqa koʻplab rang va naqshlardagi gultoʻshaklarni yetishtirish uchun ham foydalanilgan[10].
Anturium oʻsimliklari tarkibidagi kalsiy oksalat kristallari tufayli zaharli hisoblanadi. Uning shirasi terini va koʻzni achishtiradi[6].
Oʻstirish
[tahrir | manbasini tahrirlash]Aroidlar oilasining boshqa vakillari singari, Anturiumning koʻp turlarini xona oʻsimligi sifatida yoki moʻtadil iqlimli hududlarda ochiq havoda, salqin joylarda oʻstirish mumkin. Bular qatoriga katta, baxmalsimon, toʻq yashil barglari va kumushrang tomirlari bilan ajralib turadigan Anthurium crystallinum hamda Anthurium clarinervium kiradi. Koʻpgina duragaylar oʻzlarining rang-barang gulqoʻrgʻonlari tufayli Anthurium andraeanum yoki Anthurium scherzerianum turlaridan olingan. Ular organik moddalarga boy nam tuproqlarda yaxshi oʻsadi. Moʻtadil iqlim sharoitida oʻsimliklarni tuproqli tuvaklarda oʻstirish mumkin. Xona sharoitida oʻsimliklar 16–22 °C haroratda va boshqa xona oʻsimliklariga qaraganda kamroq yorugʻlikda yaxshi rivojlanadi. Barglarini suv bilan artib turish chang va hasharotlardan xalos qiladi. Yaxshi rivojlangan ildiz tizimiga ega tuvakdagi oʻsimliklarga har ikki haftada bir marta kuchsizlantirilgan oʻgʻit eritmasi berish foydali. Chirmashib oʻsuvchi Anturium turlari uchun maxsus tirgak oʻrnatib berilsa, ular bundan faqat foyda koʻradi[11].
Koʻpaytirish
[tahrir | manbasini tahrirlash]Anturium urugʻdan yoki vegetativ yoʻl bilan, yaʼni qalamchalardan koʻpaytiriladi. Anturiumning tijoriy savdosida koʻpaytirish asosan toʻqima kulturasi usulida amalga oshiriladi[12].
Zaharliligi
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Anturium urugʻiga mansub barcha oʻsimliklar mushuk, it va hatto otlar uchun ham zaharli hisoblanadi. Oʻsimlikning ildizi, poyasi, barglari, gullari va urugʻlari kabi barcha qismlari zaharlanish xavfini tugʻdiradi. Uning tarkibida erimaydigan kalsiy oksalat kristallari mavjud boʻlib, ular ogʻiz boʻshligʻining yalligʻlanishi, ogʻriq, shish, kuchli soʻlak oqishi, qusish va yutinish qiyinlashuviga sabab boʻlishi mumkin. Bunday oʻsimliklarni uy hayvonlaringizdan (va otlardan) uzoqroq tutish — shoshilinch tibbiy holatlarning oldini olishning eng samarali usulidir[13].
Galereya
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Flamingo Flower
Anthurium digitatum to‘pguli
Anthurium scandens mevalari va barglari
Anthurium andraeanumni Previa navi
.jpg)
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Mantovani, A. and T. E. Pereira. (2005). Anthurium (section Urospadix; subsection Flavescentiviridia). Rodriguesia 56(88), 145–60.
- ↑ Haigh, A. Araceae. (Wayback Machine saytida 2020-11-12 sanasida arxivlangan) Neotropical Araceae. Royal Botanic Gardens, Kew.
- ↑ Anthurium. ITIS.
- ↑ Govaerts, R. & Frodin, D. G. (2002). World Checklist and Bibliography of Araceae (and Acoraceae): 1–560. The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew.
- ↑ Nadruz Coelho, M. A., Waechter, J. L. & Mayo, S. J. (2009). Revisão taxonômica das espécies de Anthurium (Araceae) seção Urospadix subseção Flavescentiviridia. Rodriguésia; Revista do Instituto de Biologia Vegetal, Jardim Botânico e Estaçao Biologica do Itatiaya 60: 799–864.
- 1 2 „Flamingo Flower | ASPCA“ (en). www.aspca.org. Qaraldi: 2024-yil 26-may.
- ↑ Anthurium spp. (Wayback Machine saytida 2013-10-03 sanasida arxivlangan) Poisonous Plants of North Carolina. North Carolina State University.
- ↑ Croat, T. (1983). A revision of the genus Anthurium (Araceae) of Mexico and Central America. Part 1: Mexico and Middle America. (Wayback Machine saytida 2023-03-21 sanasida arxivlangan) Ann. Missouri Bot. Gard. 70: 211–417.
- ↑ Croat, T. B. Anthurium description. (Wayback Machine saytida 2022-10-15 sanasida arxivlangan) aroid.org
- ↑ Anthurium scherzerianum (flamingo flower). (Wayback Machine saytida 2013-10-23 sanasida arxivlangan) Royal Botanic Gardens, Kew.
- ↑ „How to grow anthurium“ (en-GB). BBC Gardeners World Magazine. Qaraldi: 2024-yil 26-may.
- ↑ Chen, J., et al. Cultural guidelines for commercial production of interiorscape Anthurium. ENH956. Environmental Horticulture. Florida Cooperative Extension Service. University of Florida IFAS. Published 2003, revised 2009.
- ↑ „Anthurium | Description, Houseplant, Poisonous, & Facts | Britannica“ (en). www.britannica.com. Qaraldi: 2024-yil 26-may.
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Vikiomborda „Anthurium“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.
