Kontent qismiga oʻtish

Oltin ayiq

Vikipediya, erkin ensiklopediya
Oltin ayiq

2026-yilgi laureat: İlker Çatak
Asl nomi nemischa: Goldener Bär
Turi kinomukofot
Tavsif Berlin xalqaro kinofestivalining eng oliy mukofoti
Sana har yili
Tadbir oʻtkazilgan joy Berlin
Mamlakat Germaniya
Taqdim etuvchi Berlin xalqaro kinofestivali
Nomzodlik huquqiga egalar festival tanlovida ishtirok etgan filmlar
Holati topshiriladi
Oxirgi bor taqdirlanish Yellow Letters (İlker Çatak, 2026)
Vebsayt berlinale.de

Oltin ayiq“ (nemischa: Goldener Bär) — Berlin xalqaro kinofestivalida eng yaxshi film uchun beriladigan eng oliy mukofot boʻlib, u „Oltin palma shoxi“ va „Oltin sher“ bilan bir qatorda, eng nufuzli kinofestival mukofotlari sirasiga kiradi[1][2]. Ayiq Berlinning geraldik jonivori boʻlib, u Berlinning ham gerbi, ham bayrogʻida tasvirlangan.

1951-yilda oʻtkazilgan birinchi Berlin xalqaro kinofestivali gʻoliblari Gʻarbiy Germaniya hay’ati tomonidan aniqlangan boʻlib, unda toifalar va janrlar boʻyicha beshta „Oltin ayiq“ gʻolibi belgilangan edi[3].

1952-yildan 1955-yilgacha „Oltin ayiq“ gʻoliblari tomoshabinlar tomonidan aniqlangan[4].

1956-yilda Xalqaro kino ishlab chiqaruvchilar assotsiatsiyalari federatsiyasi festivalni rasman akkreditatsiyadan oʻtkazdi va oʻshandan beri „Oltin ayiq“ xalqaro hakamlar hay’ati tomonidan topshirib kelinmoqda[4].

Haykalcha orqa oyoqlarida turgan ayiqni tasvirlaydi va u nemis haykaltaroshi Renée Sintenisning 1932-yilda yaratgan Berlin geraldik maskoti dizayniga asoslangan boʻlib, u keyinchalik festival ramziga aylandi[5]. U birinchi yoki uchinchi nashridan beri Hermann Noack badiiy quyish zavodi tomonidan tayyorlab kelinmoqda[6][7].

Asl mukofot 1960-yilda kattaroq shaklda qayta ishlandi[8], bunda oldingi modeldan farqli oʻlaroq, ayiqning oʻng emas, balki chap qoʻli yuqoriga koʻtarilgan edi[9].

2010-yil holatiga koʻra, ayiqning balandligi 20 sm (7,9 dyuym) boʻlib, u gʻolibning ismi oʻyib yozilgan poydevorga mahkamlangan[10]. Haykalcha bronza oʻzakdan iborat boʻlib, uning usti oltin qatlami bilan qoplangan. Mukofotning umumiy ogʻirligi 4 kg (8,8 funt) ni tashkil etadi[11].

Gene Kelly Invitation to the Dance (1956) filmi uchun g‘olib bo‘lgan.
Ingmar Bergman Wild Strawberries (1958) filmi uchun g‘olib bo‘lgan.
Pier Paolo Pasolini The Canterbury Tales (1972) filmi uchun g‘olib bo‘lgan.
Satyajit Ray Distant Thunder (1973) filmi uchun g‘olib bo‘lgan.
Rainer Werner Fassbinder Veronika Voss (1982) filmi uchun g‘olib bo‘lgan.
John Cassavetes Love Streams (1983) filmi uchun g‘olib bo‘lgan.
Zhang Yimou Red Sorghum (1988) filmi uchun g‘olib bo‘lgan.
Ang Lee The Wedding Banquet (1993) va Sense and Sensibility (1996) filmlari uchun ikki marta g‘olib bo‘lgan.
Asghar Farhadi A Separation (2011) filmi uchun g‘olib bo‘lgan.
Jafar Panahi Taxi (2015) filmi uchun g‘olib bo‘lgan.
Adina Pintilie Touch Me Not (2018) filmi uchun g‘olib bo‘lgan.
Carla Simón Alcarràs (2022) filmi uchun g‘olib bo‘lgan.
Nicolas Philibert On the Adamant (2023) filmi uchun g‘olib bo‘lgan.
Mati Diop Dahomey (2024) filmi uchun g‘olib bo‘lgan.
Dag Johan Haugerud Dreams (Sex Love) (2025) filmi uchun g‘olib bo‘lgan.

Quyida 1951-yildan beri „Oltin ayiq“ sovrini gʻoliblarining roʻyxati keltirilgan[12]:

Yil Inglizcha nomi Asl nomi Rejissyor(lar) Ishlab chiqarilgan davlat
1951 Four in a Jeep (Drama) Die Vier im Jeep Leopold Lindtberg Shveysariya
Without Leaving an Address (Komediya) ...Sans laisser d'adresse Jean-Paul Le Chanois Fransiya
In Beaver Valley (Hujjatli) James Algar AQSh
Justice Is Done (Triller va sarguzasht) Justice est faite André Cayatte Fransiya
Cinderella (Musiqiy film) Wilfred Jackson AQSh
1952 One Summer of Happiness Hon dansade en sommar Arne Mattsson Shvetsiya
1953 The Wages of Fear Le salaire de la peur Henri-Georges Clouzot Fransiya, Italiya
1954 Hobson's Choice David Lean Buyuk Britaniya
1955 Die Ratten Robert Siodmak G‘arbiy Germaniya
1956 Invitation to the Dance Gene Kelly AQSh
1957 12 Angry Men Sidney Lumet
1958 Wild Strawberries Smultronstället Ingmar Bergman Shvetsiya
1959 Les Cousins Claude Chabrol Fransiya
Yil Inglizcha nomi Asl nomi Rejissyor(lar) Ishlab chiqarilgan davlat
1960 El Lazarillo de Tormes César Fernández Ardavín Ispaniya
1961 La Notte Michelangelo Antonioni Italiya
1962 A Kind of Loving John Schlesinger Buyuk Britaniya
1963 Bushido, Samurai Saga 武士道残酷物語 Tadashi Imai Yaponiya
To Bed or Not to Bed Il diavolo Gian Luigi Polidoro Italiya
1964 Dry Summer Susuz yaz Metin Erksan Turkiya
1965 Alphaville Alphaville, une étrange aventure de Lemmy Caution Jean-Luc Godard Fransiya, Italiya
1966 Cul-de-Sac Roman Polanski Buyuk Britaniya
1967 Le Départ Jerzy Skolimowski Belgiya
1968 Who Saw Him Die? Ole dole doff Jan Troell Shvetsiya
1969 Early Works Rani radovi / Рани радови Želimir Žilnik Yugoslaviya
Yil Inglizcha nomi Asl nomi Rejissyor(lar) Ishlab chiqarilgan davlat
1970 Mukofotlar berilmadi, chunki Michael Verhoevenning urushga qarshi o.k. filmi atrofida bahs-munozaralar yuzaga kelgan[13]
1971 The Garden of the Finzi-Continis Il giardino dei Finzi Contini Vittorio De Sica G‘arbiy Germaniya, Italiya
1972 The Canterbury Tales I racconti di Canterbury Pier Paolo Pasolini Italiya
1973 Distant Thunder অশনি সংকেত Satyajit Ray Hindiston
1974 The Apprenticeship of Duddy Kravitz Ted Kotcheff Kanada
1975 Adoption Örökbefogadás Márta Mészáros Vengriya
1976 Buffalo Bill and the Indians, or Sitting Bull's History Lesson Robert Altman AQSh
1977 The Ascent Восхождение Larisa Shepitko Sovet Ittifoqi
1978 Ascensor Tomás Muñoz Ispaniya
Las truchas José Luis García Sánchez
What Max Said Las palabras de Max Emilio Martínez-Lázaro
1979 David Peter Lilienthal G‘arbiy Germaniya
Yil Inglizcha nomi Asl nomi Rejissyor(lar) Ishlab chiqarilgan davlat
1980 Heartland Richard Pearce AQSh
Palermo or Wolfsburg Palermo oder Wolfsburg Werner Schroeter G‘arbiy Germaniya
1981 Deprisa, deprisa Carlos Saura Ispaniya
1982 Veronika Voss Die Sehnsucht der Veronika Voss Rainer Werner Fassbinder G‘arbiy Germaniya
1983 Ascendancy Edward Bennett Buyuk Britaniya
La colmena Mario Camus Ispaniya
1984 Love Streams John Cassavetes AQSh
1985 Wetherby David Hare Buyuk Britaniya
The Woman and the Stranger Die Frau und der Fremde Rainer Simon Sharqiy Germaniya
1986 Stammheim Stammheim – Die Baader-Meinhof-Gruppe vor Gericht Reinhard Hauff G‘arbiy Germaniya
1987 The Theme Teмa Gleb Panfilov Sovet Ittifoqi
1988 Red Sorghum 红高粱 Zhang Yimou Xitoy
1989 Rain Man Barry Levinson AQSh
Yil Inglizcha nomi Asl nomi Rejissyor(lar) Ishlab chiqarilgan davlat
1990 Larks on a String Skřivánci na niti Jiří Menzel Chexoslovakiya
Music Box Costa-Gavras AQSh
1991 The House of Smiles La casa del sorriso Marco Ferreri Italiya
1992 Grand Canyon Lawrence Kasdan AQSh
1993 The Wedding Banquet 喜宴 Ang Lee Tayvan, AQSh
Woman Sesame Oil Maker 香魂女 Xie Fei Xitoy
1994 In the Name of the Father Jim Sheridan Buyuk Britaniya, Irlandiya
1995 The Bait L'appât Bertrand Tavernier Fransiya
1996 Sense and Sensibility Ang Lee AQSh
1997 The People vs. Larry Flynt Miloš Forman
1998 Central Station Central do Brasil Walter Salles Braziliya, Fransiya
1999 The Thin Red Line Terrence Malick AQSh
Yil Inglizcha nomi Asl nomi Rejissyor(lar) Ishlab chiqarilgan davlat
2000 Magnolia Paul Thomas Anderson AQSh
2001 Intimacy Patrice Chéreau Fransiya
2002 Bloody Sunday Paul Greengrass Buyuk Britaniya, Irlandiya
Spirited Away 千と千尋の神隠し Hayao Miyazaki Yaponiya
2003 In This World Michael Winterbottom Buyuk Britaniya
2004 Head-On Gegen die Wand Fatih Akin Germaniya
2005 U-Carmen eKhayelitsha Mark Dornford-May Janubiy Afrika Respublikasi
2006 Grbavica Jasmila Žbanić Bosniya va Gersegovina
2007 Tuya's Marriage 图雅的婚事 Wang Quan'an Xitoy
2008 Elite Squad Tropa de Elite José Padilha Braziliya
2009 The Milk of Sorrow La teta asustada Claudia Llosa Ispaniya, Peru
Yil Inglizcha nomi Asl nomi Rejissyor(lar) Ishlab chiqarilgan davlat
2010 Honey Bal Semih Kaplanoğlu Turkiya
2011 A Separation جدایی نادر از سیمین Asghar Farhadi Eron
2012 Caesar Must Die Cesare deve morire Paolo and Vittorio Taviani Italiya
2013 Child's Pose Poziția copilului Călin Peter Netzer Ruminiya
2014 Black Coal, Thin Ice 白日焰火 Diao Yinan Xitoy
2015 Taxi تاکسی Jafar Panahi Eron
2016 Fire at Sea Fuocoammare Gianfranco Rosi Italiya
2017 On Body and Soul Testről és lélekről Ildikó Enyedi Vengriya
2018 Touch Me Not Nu mă atinge-mă Adina Pintilie Ruminiya
2019 Synonyms Synonymes Nadav Lapid Fransiya, Isroil
Yil Inglizcha nomi Asl nomi Rejissyor(lar) Ishlab chiqarilgan davlat
2020 There Is No Evil شیطان وجود ندارد Mohammad Rasoulof Eron
2021 Bad Luck Banging or Loony Porn Babardeală cu bucluc sau porno balamuc Radu Jude Ruminiya
2022 Alcarràs Carla Simón Ispaniya, Italiya
2023 On the Adamant Sur l'Adamant Nicolas Philibert Fransiya, Yaponiya
2024 Dahomey Mati Diop Fransiya, Senegal, Benin
2025 Dreams (Sex Love) Drømmer Dag Johan Haugerud Norvegiya
2026 Yellow Letters Gelbe Briefe İlker Çatak Germaniya, Fransiya, Turkiya
  1. „Where was African joy at Cannes or African humour at Sundance? The big film festivals need to look beyond stereotypes“ (en-GB). The Guardian (2024-yil 4-iyun). Qaraldi: 2024-yil 28-avgust.
  2. Carey, Matthew „No Documentary Triple Crown, But Cannes Gives Big Platform To Nonfiction Cinema“. Deadline (2023-yil 30-may). Qaraldi: 2024-yil 28-avgust.
  3. „Juries 1951“.
  4. 1 2 „- Berlinale – Archive – Annual Archives – 1952 – Juries“.
  5. „Eventful Berlinale“. deutschland.de (2020-yil 19-fevral). Qaraldi: 2020-yil 9-aprel.
  6. François, Emmanuelle „The woman behind the Bär“. Exberliner (2018-yil 2-mart). Qaraldi: 2022-yil 23-sentyabr.
  7. „Making of the bear: Berlin International Film Festival trophy“. Daily Sabah (2022-yil 7-fevral). Qaraldi: 2023-yil 25-fevral.
  8. „Große kleine Tiere“ (de). Cicero. Qaraldi: 2019-yil 9-aprel.
  9. English, James F.. The Economy of Prestige: prizes, awards, and the circulation of cultural value. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 2008 167–168-bet. ISBN 978-0-674-03043-5. 
  10. Günther, Ulrich. „Berlinale Cineasten blicken auf den Bären“ (de). Frankfurter Allgemeine Zeitung (2010-yil 19-fevral). 2023-yil 27-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 9-aprel.
  11. „In pictures“. Novinite (2010-yil 8-fevral). Qaraldi: 2019-yil 9-aprel.
  12. „Awards“ (en). www.berlinale.de. Qaraldi: 2025-yil 22-fevral.
  13. „Berlinale 1970: Prize Winners“. berlinale.de. Qaraldi: 2010-yil 7-mart.