Lantanid

Lantanid a reer, diouzh erbedadenn an International Union of Pure an Applied Chemistry (IUPAC) eus pep hini eus ar pemzek elfenn gimiek eo o niver atomek etre 57 ha 71 e taolenn drovezhiek an elfennoù, da lavaret eo etre ₅₇La ha ₇₁Lu.

Niver atomek Arouez anv Tolz atomek

57 La Lantanom 138,905

58 Ce Keriom 140,116

59 Pr Prazeodimiom 140,908

60 Nd Neodimiom 144,240

61 Pm Prometiom 144,913

62 Sm Samariom 150,360

63 Eu Europiom 151,964

64 Gd Gadoliniom 157,250

65 Tb Terbiom 158,925

66 Dy Disproziom 162,500

67 Ho Holmiom 164,930

68 Er Erbiom 167,259

69 Tm Tuliom 168,934

70 Yb Iterbiom 173,040

71 Lu Lutesiom 174,970

Gerdarzh

Eus anv al lantanom e teu hini ar rummad. Gant ar c'himiour svedat Carl Gustav Mosander (1797-1858) e voe goveliet an anv latin arnevez lanthanum e 1839 diwar an henc'hresianeg λανθανειν lantanein,"bezañ diverzhet", abalamour d'an diaes ma oa bet hiniennekaat al lantanom a-douez ar c'heriom oksidet.
E 1841 e tremenas ar ger e saozneg, ha gallekaet e voe e 1846 (lanthane) kent bezañ brezhonekaet e "lantanom".
E 1925 e voe dibabet anv ar rummad gant ar maenoniour suis Victor Moritz Goldschmidt (1888-1947).

Perzhioù

Fizikel

• Metaloù lufrus liv an arc'hant dezho eo al lantanidoù. Govelius int, da lavaret eo e c'haller o fladañ a-daolioù mailh. Orjalennus int ivez : tu zo d'o astenn hep na dorrfent.
• Kaletoc'h-kaletañ eo al lantanidoù a-feur ma kresk o niver atomek.
• Uhel eo ar gwrezverkoù ma c'haller o zeuziñ, hag o lakaat da virviñ war-lerc'h.
• Gwarellek eo al lantanidoù.

Kimiek

• Dilufrañ a ra al lantanidoù en aer en abeg d'an oksidadur, hag e 150°C pe war-dro e peg an tan enno.
• An holl anezho a zazgwered gant an dour, gorrek gant dour yen ha prim gant dour zomm.
• An holl anezho a zazgwered gant an halogenoù.

Taolenn ar perzhioù

ELFENN	La	Ce	Pr	Nd	Pm	Sm	Eu	Gd	Tb	Dy	Ho	Er	Tm	Yb	Lu
Niver atomek	57	58	59	60	61	62	63	64	65	66	67	68	69	70	71
Neuz					?
Douester (g/cm3)	6,174	6,711	6,779	7,00	7,22	7,536	5,428	7,870	8,267	8,531	8,797	9,044	9,325	6,966	9,842
Teuzverk (°C)	920	799	931	1 016	1 042	1 072	822	1 313	1 356	2 573	1 472	1 529	1 545	824	1 663
Bevverk (°C)	3 464	3 443	3 520	3 074	3 000	1 794	1 522	3 273	3 230	4 652	2 700	2 868	1 950	1 196	3 402
Aozadur elektronek*	5d1	4f15d1	4f3	4f4	4f5	4f6	4f7	4f75d1	4f9	4f10	4f11	4f12	4f13	4f14	4f145d1
Skin atomek (pm)	243	242	240	239	238	236	235	234	233	231	230	229	227	226	224

Notenn * : etre an diazez [ Xe ] hag ar gwiskad diavaez 6s² ; da skouer, [Xe] 4f¹⁴5d¹ 6s² eo aozadur elektronek an lantanid diwezhañ, al lutesiom.

Kenderc'hadur

Er c'hailhoù bastnasit, monazit ha loparit e kaver lantanidoù, kevret gant skandiom hag itriom. Douaroù rouez a reer eus ar seitek elfenn-se.

Arver

Arver	Dregantad
Treloskerioù	62 %
Metalouriezh ha kendeuzadoù	13 %
Lintradur ar gwer, kroc'hanoù	9 %
gwarelloù	7 %
Fosforoù	3 %
Implijoù all	6 %
Andon : USGS

Evit gouzout hiroc'h, gwelit ar pennad Douar rouez.

Daveennoù

• American Chemical Society (en) Liamm oberiant 25 DU 12
• AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Gimiezh, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
• AN NOALLEG Yann-Baol, Geriadur ar Fizik, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
• Annales de chimie et de physique, Gallica / Bibliothèque nationale de France (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
• Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report) Pure an Applied Chemistry (en) Liamm oberiant 26 HER 12
• Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements National Institute of Standards and Technology (en) Liamm oberiant 18 HER 12
• Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM) (fr) Liamm oberiant 26 HER 12
• CONSIDINE Glenn D., Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry, Wiley-Interscience, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 (en)
• DEPOVERE Paul, La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 (fr)
• EMSLEY John, Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 (en)
• Geriadur brezhoneg An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
• ÉTIENNE Guy, Geriadur ar Stlenneg, Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
• HOLDEN Norman, History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers, New York, 2001 Brookhaven National Laboratory (en) Liamm oberiant 26 HER 12
• International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) (en) Liamm oberiant 26 HER 12
• Jefferson Lab (en) Liamm oberiant 22 KZU 2012
• Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna) (en) Liamm oberiant 25 DU 2012
• Les propriétés chimiques (fr) Liamm oberiant 07 GEN 13
• LIDE David R., CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition, CRC Press,2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 (en)
• Royal Society of Chemistry (en) Liamm oberiant 03 KZU 2012
• STWERTKA Albert, A Guide to the Elements, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 (en)
• Webelements (en) Liamm oberiant 26 HER 2012

Kimiezh | Elfennoù kimiek
Rolloù hervez an arouez ~ hervez an anv • Taolenn beriodek Taolennoù an izotopoù rannet ~ klok
Dmitriy Mendeleyev • Ernest Rutherford