Mikronezija
- Ovaj se članak odnosi na veću regiju. Za nezavisnu državu vidite Savezne Države Mikronezije.
Mikronezija | |
|---|---|
 Geografska karta Mikronezije | |
| Država |
|
| Zavisne teritorije | Vanjske (2) |
| Stanovništvo (2021) | |
| • Ukupno | 517,464 |
| • Gustoća | Greška izraza: Nedostaje operator za / /km2 |
.svg)
Mikronezija[1][2] (grč. μικρος malen, νησος ostrvo), je subregija Okeanije, koja se sastoji od otprilike 2.000 malih ostrva u sjeverozapadnom Tihom okeanu (Karolini, Marijani, ostrva Marshall i Gilbert) i izolirana ostrva Nauru i Okean (Banaba). Ima blisku zajedničku kulturnu istoriju sa tri druge ostrvske regije: Pomorskom jugoistočnom Azijom na zapadu, Polinezijom na istoku i Melanezijom na jugu - kao i sa širom zajednicom austronezijskih naroda. Mikronezija je na zapadu omeđena Filipinima, Indonezijom na jugozapadu.
Regija ima tropsku morsku klimu i dio je Okeanskog carstva. Uključuje četiri glavna arhipelaga - Karolinska ostrva, Gilbertova ostrva, Marijanska ostrva i Maršalska ostrva - kao i brojna ostrva koja nisu dio nijednog arhipelaga.
Politička kontrola nad područjima unutar Mikronezije varira u zavisnosti od ostrva i raspoređena je između šest suverenih nacija. Neka od Karolinjskih ostrva su dio Republike Palau, a neka su dio Saveznih Država Mikronezije (često skraćeno na "FSM" ili "Mikronezija" - ne treba ih miješati s istim nazivom za cijelu regiju). Gilbertova ostrva (zajedno s ostrvima Feniks i Linijskim ostrvima u Polineziji) čine Republiku Kiribati. Marijanska ostrva su povezana sa Sjedinjenim Američkim Državama; neka od njih pripadaju američkoj teritoriji Guam, a ostala pripadaju američkom Commonwealthu Sjevernih Marijanskih ostrva. Ostrvo Nauru je zasebna suverena nacija. Maršalska Ostrva pripadaju Republici Maršalova ostrva. Suverenitet ostrva Wake je osporavan: pravo na njega polažu i Sjedinjene Američke Države i Republika Maršalova ostrva. Sjedinjene Američke Države imaju stvarni posjed nad ostrvom Wake, koje je pod neposrednom upravom Zračnih snaga Sjedinjenih Američkih Država.
Uprkos činjenici da je pojam "Mikronezije" prilično dobro uspostavljen od 1832. i da se od tada koristi u većini popularnih djela, ovaj skup ne odgovara nikakvom geomorfološkom, arheološkom, lingvističkom, etničkom ili kulturnom jedinstvu, već naprotiv predstavlja raznorodnu cjelinu, bez stvarnog dubokog jedinstva. U stvari, "mikronezijski narod" ne postoji kao podskup austronezijskog naroda koji migrira morem, koji može uključivati i polinežane i hipotetički australo-melanezijski ili "melanezijski narod".[3]
Ljudsko naseljavanje Mikronezije započelo je prije nekoliko milenijuma.[4] Na osnovu trenutnog naučnog konsenzusa, austronezijski narodi potiču od prahistorijske migracije morem, poznate kao austronezijska ekspanzija, iz perioda prije Hana, oko 3000. do 1500. p. n. e. Austronežani su stigli do najsjevernijih Filipina, tačnije do ostrva Batanes, oko 2200. p. n. e. Austronežani su bili prvi ljudi koji su izumili tehnologije jedrenja na okeanima (posebno katamarane, čamce s pomoćnim ušima, izgradnju čamaca s pričvršćivačima i jedro s rakovim kliještama), što je omogućilo njihovo brzo širenje po ostrvima Indo-Pacifika.[5][6][7] Od 2000. p. n. e. asimilirali su (ili su bili asimilirani od strane) ranijih populacija na ostrvima tokom svog migracijskog puta.[8][9][10][11][12]
Najraniji poznati kontakt Evropljana s Mikronezijom bio je 1521, kada se Magellanova ekspedicija iskrcala na Marijanskim ostrvima. Julesu Dumont d'Urvilleu se obično pripisuje skovao termin "Mikronezija" 1832, ali u stvari, Louis Domeny de Rienzi je koristio ovaj termin godinu dana ranije.[13][14]
Geografija i historija
[uredi | uredi izvor]Mikronezija se sastoji od ukupno 1458 ostrva površine 3420 km2, većinom vulkanskog i koraljnog (atoli) porijekla. Ta ostrvca raspršena su preko čitavog zapadnog i sjeverozapadnog dijela Pacifika. Klima je tropska s čestim tajfunima. Na vulkanskim ostrvima nalaze se tropske šume. Uzgajaju se kokosove palme, tropsko i suptropsko voće i šećerna trska. Razvijen je ribolov. Na ostrvima Nauru i Banaba nalaze se ležišta fosfata, a na Karolinskim ostrvima boksita. Na području Mikronezije većinom žive Mikronezijci, a ima i Filipinaca, Indijaca i Kineza.
Jedino poznato carstvo koje je nastalo u Mikroneziji osnovano je na ostrvu Yap.
Naziv "Mikronezija" prvi je upotrijebio Jules Dumont d'Urville 1831. godine kako bi razlučio regiju od ostatka Okeanije. Prije nastanka ovog naziva u upotrebi je bio termin "Polinezija" kojim su se općenito označavali tihookeanska ostrva.
Mikronezija je politički podijeljena između osam teritorija:
- Savezne Države Mikronezije (ponekad jednostavno "Mikronezija" ili alternativno skraćeno na "FDM");
- Republika Marshallova Ostrva;
- Republika Palau;
- Zajednica Sjevernih Marijanskih Ostrva;
- Republika Nauru;
- Republika Kiribati;
- Teritorija Guam.
- Teritorija Wake.
Velik dio područja prilično je rano došao pod evropsku dominaciju. Španci su rano kolonizirali Guam, Sjeverna Marijanska i Karolinska ostrva (ono što će kasnije postati FDM i Palau). Potpuna evropska ekspanzija dogodila se tek u kasnom 19. vijeku kada su područje međusobno podijelili:
- Sjedinjene Države, koje su uzele Guam i Wake;
- Njemačka, koja je uzela Nauru, Maršalska ostrva, Karolinska i Sjeverna Marijanska; i
- Britansko Carstvo, koje je uzelo Gilbertova ostrva (Kiribate).
Nakon Prvog svjetskog rata Njemačkoj su oduzete njene tihookeanske ostrvske teritorije koji su stavljeni pod mandate Lige naroda. Nauru je stavljen pod australijski mandat, dok su ostale njemačke teritorije stavljene pod mandat Japana. Nakon japanskog poraza u Drugom svjetskom ratu japanski mandati su došli pod UN-ov protektorat kojim su upravljale Sjedinjene Države (Trust Territory of the Pacific Islands). Poslije Drugog svjetskog rata na atolima Bikini i Eniwetok vršeni su pokusi s nuklearnim oružjem. Danas čitavu Mikroneziju čine nezavisne države (uz izuzetak Guama, Sjevernih Marijana i ostrva Wake, koji su američke teritorije).
Jezici
[uredi | uredi izvor]Jezici različitih domorodačkih naroda svrstavaju se pod austronezijsku jezičku porodicu. Gotovo svi ti jezici pripadaju okeanijskoj podgrupi navedene jezičke porodice. Ipak, u zapadnoj Mikroneziji su zabilježena tri izuzetka koja pripadaju zapadnoj malajsko-polinezijskoj grupi:
- chamorro na Marijanskim ostrvima,
- yapski u Federalnim Državama Mikronezije, te
- palauanski na Palauu.
Zapadna malajsko-polinezijska podgrupa uključuje prilično malo jezika koji se danas govore na Filipinima, Maleziji i Indoneziji.
Na istočnom rubu Saveznih Država Mikronezije govori se jezicima nukuoro i kapingamarangi koji predstavljaju krajnje zapadni nastavak polinezijskog.
Reference
[uredi | uredi izvor]- ↑ "Micronesia - List of Oceanian Countries". countriesoceania.com. Pristupljeno 3. 9. 2025.
- ↑ "Micronesian culture | History, Beliefs, Traditions, & Facts | Britannica". www.britannica.com (jezik: engleski). 30. 8. 2025. Pristupljeno 3. 9. 2025.
- ↑ Patrick Vinton Kirch, On the Road of the Winds: an Archeological History of the Pacific Islands before European Contact, Berkeley, University of California Press, 2000:5.
- ↑ Kirch 2001, str. 167.
- ↑ Doran, Edwin B. (1981). Wangka: Austronesian Canoe Origins. Texas A&M University Press. ISBN 978-0-89096-107-0.
- ↑ Dierking, Gary (2007). Building Outrigger Sailing Canoes: Modern Construction Methods for Three Fast, Beautiful Boats. International Marine/McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-159456-1.
- ↑ Horridge, Adrian (1986). "The Evolution of Pacific Canoe Rigs". The Journal of Pacific History. 21 (2): 83–89. doi:10.1080/00223348608572530. JSTOR 25168892.
- ↑ Bellwood, Peter (1988). "A Hypothesis for Austronesian Origins" (PDF). Asian Perspectives. 26 (1): 107–117. Arhivirano (PDF) s originala, 1 May 2019. Pristupljeno 1 May 2019.
- ↑ Bellwood, Peter (1991). "The Austronesian Dispersal and the Origin of Languages". Scientific American. 265 (1): 88–93. Bibcode:1991SciAm.265a..88B. doi:10.1038/scientificamerican0791-88. JSTOR 24936983.
- ↑ Hill, Adrian V.S.; Serjeantson, Susan W., ured. (1989). The Colonization of the Pacific: A Genetic Trail. Research Monographs on Human Population Biology No. 7. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-857695-2.
- ↑ Bellwood P, Fox JJ, Tryon D (2006). The Austronesians: Historical and Comparative Perspectives. Australian National University Press. ISBN 978-1-920942-85-4. Arhivirano s originala, 2 April 2020. Pristupljeno 23 March 2019.
- ↑ Blench, Roger (2012). "Almost Everything You Believed about the Austronesians Isn't True" (PDF). u Tjoa-Bonatz, Mai Lin; Reinecke, Andreas; Bonatz, Dominik (ured.). Crossing Borders. National University of Singapore Press. str. 128–148. ISBN 978-9971-69-642-9. Arhivirano (PDF) s originala, 30 December 2019. Pristupljeno 23 March 2019.
- ↑ Rainbird 2004, str. 6.
- ↑ « Although based on a superficial understanding of the Pacific islanders, Dumont d'Urville's tripartite classification stuck. Indeed, these categories — Polynesians, Micronesians, Melanesians — became so deeply entrenched in Western anthropological thought that it is difficult even now to break out the mould in which they entrap us (Thomas, 1989). Such labels provide handy geographical referents, yet they mislead us greatly if we take them to be meaningful segments of cultural history. Only Polynesia has stood the tests of time and increased knowledge, as a category with historical significance », Patrick Vinton Kirch, On the Road of the Winds : an Archeological History of the Pacific Islands before European Contact, Berkeley, University of California Press, 2000 : 5.
Izvori
[uredi | uredi izvor]- Kirch, Patrick Vinton (2001). On the Road of the Winds: An Archaeological History of the Pacific Islands Before European Contact. University of California Press. ISBN 978-0-520-92896-1.
- Lal, Brij V.; Fortune, Kate (2000). The Pacific Islands: An Encyclopedia. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-2265-1.
- Morgan, William N. (1988). Prehistoric Architecture in Micronesia. Austin, Texas: University of Texas Press. str. 30. ISBN 978-0-292-78621-9.
- Rainbird, Paul (2004). The Archaeology of Micronesia. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-65630-6.
Dodatna literatura
[uredi | uredi izvor]- Goetzfridt, Nicholas J.; Peacock, Karen M. (2002). Micronesian Histories: An Analytical Bibliography and Guide to Interpretations. Westport, Connecticut, USA: Greenwood Press. ISBN 0-313-29103-9.
Vanjski linkovi
[uredi | uredi izvor]- Karta Mikronezije Arhivirano 12. 12. 2006. na Wayback Machine
- Moon Handbooks Micronesia Arhivirano 16. 5. 2005. na Wayback Machine
- myMicronesia.com Arhivirano 28. 9. 2008. na Wayback Machine
- Očuvanje i priroda Mikronezije Arhivirano 7. 12. 2006. na Wayback Machine
