Edukira joan

Jatsu

Artikulu hau Lapurdiko udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Jatsu (argipena)».
Jatsu
 Lapurdi, Euskal Herria
Jatsuko pilotalekua.


Armarria


Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Lapurdi
Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
ElkargoaEuskal Hirigune Elkargoa
BarrutiaBaiona
KantonamenduaBaigura eta Mondarrain
Izen ofiziala  Jatxou
Auzapeza
(2026-2032)
Laurence Elizalde
Posta kodea64480
INSEE kodea64282
Herritarrajatsuar[1]
Geografia
Koordenatuak43°23′19″N 1°25′49″W / 43.3886°N 1.4303°W / 43.3886; -1.4303
Mapa
Azalera13,95 km²
Garaiera7-175 metro
Distantzia15 km (Baionatik)
Demografia
Biztanleria1.161 (2018:  9)
alt_left 605 (%48,2) (%51,8) 651 alt_right
Dentsitatea90,82 biztanle/km²
Euskara
Euskaldunak% 18,1 (2010)
Erabilera% 1,95 (2011)
Datu gehigarriak
Webguneahttp://www.annuaire-mairie.fr/mairie-jatxou.html

Jatsu Lapurdiko udalerri bat da, Lapurdi Erdialdean kokatua. Nafarroa Beherean dagoen izen bereko herritik desberdindu behar denean, Jatsu Lapurdi izena erabiltzen da euskara batuan.[2]

Frantsesez forma desberdinak sortu badituzte ere[3], jats edo isats zuhaixkak eman die Jatsu izeneko bi herriei adituen arabera. "Itsasu" ere lotzen dute etimologia berberarekin eta Jeztaze herri zuberotar-biarnesaren izena ere zuhaixka beretik dator baina kasu honetan okzitanierazko formatik (Gestars) euskaraz erabiltzen dena geroago sortuz[4].

Udalerria 7 eta 176 metroko garaieren artean dago; baxuena Errobiko ertzetan kokatzen da eta altuena ipar-ekialdeko basoetako muinoetan, Lurmintoa etxetaldetik hurbil Faldarakon basoan, RD 22 errepidearen alboan. Herri barneak berak 64 m ditu.

Muino horiek banatzen dituzte Errobi eta Ardanabiaren arroak eta horregatik azken honen ertzetan, udalerriko ipar-ekialdean garaierak berriro jaisten dira: 28 m Jatsu-Mugerre-Hazparneren arteko bilgunean.

Aturriko bi ibaiadarren arroetan daude udalerri honetako lurrak.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Etxeak eta auzoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Karrikakiztalia
  • Kapera
  • Hormintoa
  • Larrea
  • Inbidia
  • Basoa
  • Oihana

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko aldatua du[8]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[9]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak)[10]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago[11].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 13,9 °C-koa da, 12,7 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1355 mm-koa da, urtarrilean 13,1 euri-egun eta uztailean 8,3 egun izanik[8]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Anglet udalerrian dago, 12,3 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 14,5 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1473,6 mm-koa delarik[12]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 42,9 °C-koa da, 2022ko ekainaren 18an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -12,7 °C-koa da, 1985ko urtarrilaren 16an lortua[oh 1][12].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 13,6 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena abuztua da (20,8 °C) eta hotzena urtarrila (7,1 °C). Urteko prezipitazioa 1309 mm-koa da; hilabeterik euritsuena azaroa da (170 mm) eta lehorrena uztaila (71 mm).[13]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,22 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (13,1 °C) baino 1,3 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2020, 2022, 2023, 2024 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (15,1 °C) eta hotzena 1972 (12,2 °C).[13]

    Datu klimatikoak (Jatsu)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 7.1 7.6 10.2 12.2 15.7 18.8 20.6 20.8 17.8 14.6 10.1 7.7 13.6
Pilatutako prezipitazioa (mm) 128 106 100 118 111 86 71 73 101 116 170 129 1309
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (13,1 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+0,3−0,3+0,9+0,7+1,1+1,1+0,5+1,0−0,2+0,3+0,5+0,6
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 25 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (13,1 °C)
+3 °C−3 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Herriaren lehen aipamenak 1253 eta 1264koak dira, Baionako kartularioan. XVII. mendea arte Uztaritzeko auzoa izan zen[14].

Frantziako Iraultzaren garaietan parrokiako buru Haltsuko Martin Mundutegi zebilen; konstituzioari zin egiteari uko egin eta erbesteratu behar izan zuen; iraultzazaleek zenbait objektu lapurtu zituzten elizatik.

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 799 biztanleetatik 645 aktibo ziren (% 80,7), horietako 612 lanean (% 76,6) eta 32 langabezian (aktiboen % 5,0).

79915-64 urteko biztanle
% 80,7aktibo
% 76,6lanean
% 5,0langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 50,0
25-54 urte% 96,1
55-64 urte% 66,7
Gizonak% 82,0
Emakumeak% 79,2

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 13,6
BEPC, brebeta% 6,2
CAP-BEP% 5,1
Batxilergoa% 8,6
Goi-mailako +2% 4,5
Goi-mailako +3/4% 0,9
Goi-mailako +5% 2,9

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 5,0). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

155 ez-aktibotik 59 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 38,1), 55 erretiraturik zeuden (% 35,5) eta 41 bestelako ez-aktibo ziren (% 26,5).

Ez-aktiboak

% 38
% 35
% 26
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 3]

% 22
% 31
% 26
% 16
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 194 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 612 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 4]

194enplegu udalerrian
% 83,0soldatapeko
% 17,0ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 28.400 eurokoa zen.

28.400 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 26.300 €

Jatsu herri txikia zen XIX. mendean, 400 biztanle ingurukoa. Beheranzko joera izan zuen biztanleak XX. mendearen erdialdera arte, baina BAB eta Lapurdiko kostaldean dagoen presio demografikoak bultzatuta, 1980ko hamarkadatik biztanleen hazkundea handia izan zen eta XXI. mendeko lehen hamarkadan 1.000 biztanleen maila gainditu zen.

BiztanleriaUrtea2004006008001000120014001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 651 gizon, 605 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
95+
 
0.00
0.92
 
90-94
 
0.00
0.92
 
85-89
 
1.82
1.69
 
80-84
 
0.00
1.69
 
75-79
 
4.63
4.30
 
70-74
 
2.81
5.07
 
65-69
 
6.45
8.45
 
60-64
 
5.45
10.75
 
55-59
 
14.38
7.37
 
50-54
 
9.59
6.45
 
45-49
 
5.29
11.37
 
40-44
 
5.95
3.23
 
35-39
 
5.29
2.46
 
30-34
 
5.29
2.46
 
25-29
 
1.65
8.14
 
20-24
 
5.29
4.76
 
15-19
 
12.07
10.45
 
10-14
 
8.76
4.76
 
5-9
 
3.47
4.76
 
0-4
 
1.82
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[16].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Jatxou udalerrian 1.254 biztanle zeuden eta 509 elkarbizitza unitate[oh 5], hau da, 2,46 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena seme-alabekin bizi ziren bikoteak ziren (% 37,3). Kide bakarreko elkarbizitza-unitateak % 22,0 ziren, Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).[18]

1.254biztanle
509elkarbizitza-unitate
2,46lagun elkarbizitza-unitateko
398familia
Udalerria
% 37
% 33
% 22
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 398 familia zeuden, eta horien artean seme-alabak etxean zituzten bikoteak ziren ugarienak (190). Guraso bakarreko 38 familietatik 24etan ama zen guraso bakarra. 194 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 74k seme-alaba bakarra zuten etxean, 119k bi, eta 11k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 190 bikoteetatik 10tan (% 5,3) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.[18]

169
190
38
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean194
Seme-alaba bat74
Bi seme-alaba119
Hiru seme-alaba11
Lau edo gehiago0

15 urte edo gehiago zituzten 1.029 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 0,8 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 24,5. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 55-64 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 85,4).[18]

Bakarrik bizi da
15-24% 1
25-39% 10
40-54% 8
55-64% 8
65-79% 21
80 +% 24
Bikotean bizi da
15-24% 6
25-39% 77
40-54% 84
55-64% 85
65-79% 78
80 +% 67

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 49,0 ezkonduta zegoen, eta beste % 22,8 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 10,1 izatezko bikotean eta % 12,7 PACS bidez lotuta). % 20,6 ezkongabeak ziren, % 3,5 alargunak eta % 4,1 dibortziatuak.[18]

Ezkonduta% 49,0
Ezkongabea% 20,6
PACS bidez lotuta% 12,7
Izatezko bikotean% 10,1
Dibortziatuta% 4,1
Alarguna% 3,5

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 35,6), enplegatuak (% 18,7), erdi-mailako lanbideak (% 15,3), goi-mailako langileak (% 12,6). Talde nagusia (erretiratuak, % 35,6) Pirinio Atlantikoak departamenduko batez bestekoaren (% 34,1) gainetik dago. 5 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 1,0).[18]

Udalerria
% 13
% 15
% 19
% 11
% 35
Pirinio Atlantikoak
% 11
% 16
% 15
% 12
% 34
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 566 etxebizitza zeuden. Horietatik 504 egoitza nagusi ziren, 38 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 23 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (483), eta apartamentuak gutxi ziren (81). Egoitza nagusietatik 404 beren jabearen bizilekuak ziren, 91 alokairuan zeuden, 3 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 10 doan lagata.[19]

566etxebizitza
504egoitza nagusi
483etxe
81apartamentu

Etxebizitza multzoa

504
Egoitza nagusia (504)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (38)Hutsik (23)

Etxe mota

483
81
Etxea (483)Apartamentua (81)

Jabetza egoera

404
91
Jabeak (404)Alokairuan (91)HLM (3)Doan lagata (10)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1991-2005 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (137).[19]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik23
1919-194510
1946-197033
1971-1990128
1991-2005137
2006-2020133

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (314). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (285 etxebizitzatan). 472 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 142 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 349tan bi edo gehiago.[19]

Gela kopurua

1 gela2
2 gela27
3 gela44
4 gela117
5 gela edo gehiago314

Berogailu mota

49
285
123
Gas sarea (49)Fuel-olioa (18)Elektrizitatea (285)Gas botila (28)Bestelakoak (123)

Aparkalekua eta ibilgailuak

472aparkalekua
142ibilgailu 1
349ibilgailu 2+
Jatsuko herriko etxea.
AlkateaAgintaldiaAlderdia
Alain Castaing1995-2001
Alain Castaing2001-2008
Alain Castaing2008-2014
Alain Castaing2014-2020
Marc Labeguerie2020-2026
Laurence Elizalde2026-2032

Herri elkargoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri batzuen artean sortutako zenbait elkargoren kidea da, adibidez:

Errepide hauek dira udalerria zeharkatzen duten inportanteenak:

Jatsuko geltokia: herriak bere izena ematen dio Baiona-Donibane Garaziko trenbideko geltoki bati baina metro gutxirengatik Uztaritzen dago, ez Jatsun.

Jatsuko Sabina Hontebeyrie[26] (Ahotsak[27] proiekturako)

Jatsun[28] Uztaritze inguruko hizkera[29] mintzatzen da, nafar-lapurtarraren aldaera.

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jatsuar ezagunak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Estazioko erregistroak 1956ko urtarrilaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 5,1 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  4. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.
  5. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Jatsu EODAn.
  2. ↑ Euskaltzaindiaren izendegia.
  3. ↑ Jatxou eta Jaxu hurrenez hurren.
  4. ↑ Jean-Baptiste Orpustan, Nouvelle toponymie basque, Presses universitaires de Bordeaux, Talença, 2006. ISBN 2-86781-396-4.
  5. ↑ IGNko mapetan ruisseau de Caudia.
  6. ↑ Ez konfunditu oso hurbil dagoen Ur Handiarekin, Ardanabiaren beste ibaiadar batekin.
  7. ↑ Aipua Piarres Larzabalen hitzetan.
  8. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  9. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  10. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  11. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  12. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Biarritz-Pays-Basque », fiche climatologique. .
  13. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  14. ↑ Jean-Baptiste Orpustan, Nouvelle toponymie basque, Presses universitaires de Bordeaux, Talença, 2006. ISBN 2-86781-396-4
  15. ↑ Herri-baso honetako zatirik handiena Jatsun dago. Ikus La Forêt au Pays Basque français[Betiko hautsitako esteka] lana, Louis Dassancerena.
  16. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  17. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  18. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  19. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  20. ↑ Frantsesez Route (impériale) des Cimes.
  21. ↑ Aipamena eskolako webgunean.
  22. ↑ Eskolako webgunea.
  23. ↑ Euskal Dantzarien Biltzarraren webgunea.
  24. ↑ Uztaritzeko Mediatekako bloga.[Betiko hautsitako esteka].
  25. ↑ Taldearen webgunea.
  26. ↑ «Hontebeyrie Larzabal, Sabina - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2019-01-03).
  27. ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» ahotsak.eus (kontsulta data: 2019-01-03).
  28. ↑ «Jatsu - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-11-15).
  29. ↑ «Uztaritze ingurukoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-11-15).
  30. ↑ Frantsesez Saint-Sauveur. Euskarazko izenerako ikus webgune hau.
  31. ↑ Kapera Kultura Ministerioaren katalogoan.
  32. ↑ Datua Jatsuri buruzko informazioetan.
  33. ↑ Errobiko Salbatore parrokiako webgunea.
  34. ↑ Frantsesez Saint-Sébastien; euskarazko forma arautu gabe dago.
  35. ↑ Eliza Kultura Ministerioaren webgunean.
  36. ↑ Bere webgunea.
  • IGNko 1:25.000 eskalako 1345 OT (Cambo-les-Bains Hasparren) eta 1344 OT (Bayonne. Anglet. Biarritz) mapak.

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]