Edukira joan

Urueña

Wikipedia, Entziklopedia askea
Urueña
Espainiako udalerria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe Espainia
Autonomia Gaztela eta Leon
ProbintziaValladolideko probintzia
AlkateaManuel Pérez Minayo Reguera
Izen ofizialaUrueña
Posta kodea47862
INEk ezarritako kodea47178
HerriburuaUrueña
Geografia
Koordenatuak41°43′37″N 5°12′12″W / 41.726944444444°N 5.2033333333333°W / 41.726944444444; -5.2033333333333
Mapa
Azalera44 km²
Altitudea830 m
MugakideakCastromonte, San Cebrián de Mazote, Villardefrades, Villanueva de los Caballeros eta Villagarcía de Campos
Demografia
Biztanleria200 (2025)
alt_left 93 (%46,3) (%53,7) 108 alt_right
Dentsitatea5 bizt/km²
MatrikulaVA
ayto-uruena.es

Urueña Valladolideko udalerria da, Tierra de Campos eskualdean dago Gaztela eta Leongo komunitatean[1].

Azken erroldaren arabera 200 biztanle zituen 44 km²-ko azaleran. 1975ean, Urueña eta ondoan dagoen Anunciada eliza multzo historiko-artistiko izendatu zituzten. 2007tik, bestetik, Liburuaren Hiribilduaren izendapena du. 2014ko urtarrilaren 1ean «Espainiako herririk politenetako» bat bihurtu zen.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleriaren tamainaUrtea180190200210220230240200020052010201520202025UrueñaBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 108 gizon, 93 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.00
0.00
 
95-99
 
0.00
1.85
 
90-94
 
3.23
7.41
 
85-89
 
5.38
3.70
 
80-84
 
9.68
4.63
 
75-79
 
5.38
9.26
 
70-74
 
10.75
9.26
 
65-69
 
6.45
10.19
 
60-64
 
6.45
9.26
 
55-59
 
9.68
8.33
 
50-54
 
13.98
8.33
 
45-49
 
5.38
3.70
 
40-44
 
1.08
5.56
 
35-39
 
3.23
2.78
 
30-34
 
0.00
3.70
 
25-29
 
5.38
2.78
 
20-24
 
1.08
2.78
 
15-19
 
5.38
2.78
 
10-14
 
6.45
3.70
 
5-9
 
1.08
0.00
 
0-4
 
0.00
Iturria: Instituto Nacional de Estadística[2]

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 39,8 udalerri berean jaioak ziren[3], probintziako batez bestekoaren (% 44,5) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 15,4 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 12,9 —probintzian % 10,8—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Valladolideko mapa
Udal
Prob
Best
Esta
Udalerri berean · % 39,8Probintzia berean · % 26,9Erkidegoan · % 5Beste erkidegoa · % 15,4Estatutik kanpo · % 12,9
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 26 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 46,2)[4]. Jaiotza herrialde nagusiak Bolivia, Italia, Bulgaria dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Amerika · % 46,2Europa · % 46,2Afrika · % 3,8Asia · % 3,8
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
1
Bolivia
3
2
Bulgaria
2
3
Italia
1
1
Peru
2
0
Erresuma Batua
2
1
Kanada
1
2
Kuba
0
1
Errumania
0
1
Honduras
0
1
Suitza
0
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 185 etxebizitza zeuden: 88 (% 47,6) nagusiak eta 97 (% 52,4) ez-nagusiak.[5] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 6 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 59 plazarekin (9,83 plaza etxebizitzako).[6]

185etxebizitza
88etxegune
6etxebizitza turistiko (2026) Valladolideko mapa

Etxebizitza multzoa Valladolideko mapa

88
97
Etxebizitza nagusia (88)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (97)

Guztira 88 etxegune zeuden, eta horietatik 37 (% 42,0) pertsona bakarrekoak ziren.[7]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 137
2 pertsona21
3 pertsona20
4 pertsona4
5 edo gehiago6

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 193 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 38,3 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 15,0; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 24,4; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 22,3.[8] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 34,1 zen 2021ean eta % 38,3 2024an; beraz, 4,3 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 26,8 izatetik % 22,3 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 37,5 ziren, eta gizonen artean % 39,0; 1,5 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 25,0 eta gizonen % 20,0 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

193biztanle 15 urte edo +, 2024
% 38,3goi-mailako ikasketak+4,3 puntu 2021etik mapa
% 22,3lehen hezkuntza edo gutxiago−4,5 puntu 2021etik mapa
% 22,3
% 24,4
% 15,0
% 38,3
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 22,3Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 24,4Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 15,0Goi-mailako ikasketak · % 38,3
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Valladolideko mapa
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Urueña, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak74% 38,341% 39,033% 37,5
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa29% 15,017% 16,212% 13,6
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)47% 24,426% 24,821% 23,9
Lehen hezkuntza edo gutxiago43% 22,321% 20,022% 25,0
Guztira193% 100,0105% 100,088% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Urueña, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 34,1% 12,8% 26,3% 26,8179
2022% 35,4% 14,8% 27,0% 22,8189
2023% 38,8% 11,7% 26,1% 23,4188
2024% 38,3% 15,0% 24,4% 22,3193
500 biztanletik beherako udalerrietan, INEk ikasketa-maila lau multzo nagusitan baino ez du argitaratzen, eta ez du jaiolekuaren araberako daturik ez ikasten ari direnei buruzkorik ematen.

Haren hirigune historiko Valladolideko zainduenen artean dago, hortaz, 1975ean, Multzo historiko artistiko deklaratu zen. Gaur egun harresietatik zatirik handienak eta bi atek diraute. Honetaz gain, badaude beste eraikin batzuk, hala nola, gazteluko kanpoko hormak, zenbait harrizko etxetzar eta Santa María del Azogue parrokia-eliza, gotiko-errenazentista estilokoa.

Herriak baditu hainbat kultur-gune, adibidez "Joaquín Díaz" museo etnografikoa, Munduko musika-tresna museoa (Luis Delgadoren oroimenez zabaldutakoa), "Mercedes Rueda" erakusketa-aretoa, kanpai museoa, liburu museoa, kontu museoa, e.a. Gainera, 1975ean Liburu-hiria deklaratu zuten, hortaz, munduko Liburu-hirien artean sartuta egotea[9].

Herriko jaiak martxoaren 25ean ospatzen dira Santa Maria de la Anunciada ohorean. Erromeria irailaren 8an da.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 14.744 euro-koa zen[10], eta etxegune bakoitzeko 31.732 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (15.590 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) parean. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 18.900 euro zen. Errenta gordina 17.351 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 42,2[11]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 32,5), beste diru-sarrerak (% 20,5), langabezia-prestazioak (% 1,1), beste prestazioak (% 3,8).

42%
33%
21%
Soldata · % 42,2Pentsioak · % 32,5Langabezia · % 1,1Beste prestazioak · % 3,8Beste sarrerak · % 20,5
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[12][oh 1]. Udalerrian indizea 30,1 da, probintziakoaren (29,2; Valladolideko mapa) gainetik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,3 da, probintziakoaren (2,5; Valladolideko mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Urueña udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 92 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 48,4; gainerako % 51,6 inaktibo zeuden.[13] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 4,3 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 48,1 zen eta emakumezkoena % 48,8; langabezia-tasa, aldiz, % 4,0 eta % 4,8 zen, hurrenez hurren.[13]

Okupatuen kopurua 93 zen 2023ean, 2021eko 87etik gora.[14] Emakumeek okupatuen % 43,0 osatzen dute, eta gizonek % 57,0.

93okupatu, 2023+% 6,9 2021etik
% 43,0emakumeak okupatuen artean
% 48,4jarduera-tasa, 2024
% 4,3langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 46,3
% 51,6
Okupatuak · % 46,3Langabeak · % 2,1Inaktiboak · % 51,6
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Urueña, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak88% 46,348% 46,240% 46,5
Langabeak4% 2,12% 1,92% 2,3
Inaktiboak98% 51,654% 51,944% 51,2
Guztira190% 100,0104% 100,086% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 71,0), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 17,2), industria (% 7,5) eta eraikuntza (% 4,3).[14]

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Valladolideko mapa
% 17,2
% 71,0
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 17,2Industria · % 7,5Eraikuntza · % 4,3Zerbitzuak · % 71,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 54,8; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 26,9), eta oinarrizko okupazioak % 9,7.[15] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 52,8 eta emakumeen % 57,5).

% 26,9
% 54,8
% 9,7
% 8,6
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 26,9Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 54,8Oinarrizko okupazioak · % 9,7Ez dago jasota · % 8,6
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Urueña, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak25% 26,914% 26,411% 27,5
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak51% 54,828% 52,823% 57,5
Oinarrizko okupazioak9% 9,75% 9,44% 10,0
Ez dago jasota8% 8,66% 11,32% 5,0
Guztira93% 100,053% 100,040% 100,0

Okupatuen % 62,4 besteren konturako langileak dira, eta % 37,6 norberaren konturakoak.[16]

% 37,6
% 62,4
Norberaren kontura · % 37,6Besteren kontura eta beste egoera bat · % 62,4
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Urueña, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura35% 37,618% 34,017% 42,5
Besteren kontura58% 62,435% 66,023% 57,5
Guztira93% 100,053% 100,040% 100,0

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 42 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 3.690 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[17][oh 2]. Udalerriaren azalera 44 km² denez, NAE lurraldearen % 83,9 da[18]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 92,3 lur goldagarria (3.405 ha, 42 ustiategitan), % 6,6 larre iraunkorrak (245 ha, 11 ustiategitan) eta % 1,1 arbolak (40,5 ha, 7 ustiategitan)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
84%
16%
NAE · 3.690 ha (% 83,9)Gainerako azalera · 710 ha (% 16,1)
NAE, lur-erabileraren arabera
92%
Lur goldagarria · 3.405 ha (% 92,3)Larre iraunkorrak · 245 ha (% 6,6)Arbolak · 40,5 ha (% 1,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 753 behi eta 1.494 ardi eta ahuntz zeuden[19].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 103 gidari zeuden erroldatuta: 70 gizon (% 68) eta 33 emakume (% 32)[20]. Biztanleen % 51,2 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 184 ibilgailuk osatzen zuten: 127 turismo, 17 motozikleta, 14 furgoneta, 12 kamioi eta 5 ziklomotor[20]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 632 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (525) gainetik.

Turismoen batez besteko adina 13,6 urtekoa zen; turismoen % 4,7k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 19,7k 25 urte baino gehiago[20]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 61,1 diesel zen eta % 37,8 gasolinazko; 2 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,1; probintzian % 0,8). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 2,8k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 34,4k ez zuen etiketarik[oh 4].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
32%
31%
34%
0 etiketa · 3 (% 1,7)ECO · 2 (% 1,1)C etiketa · 57 (% 31,7)B etiketa · 56 (% 31,1)Etiketarik gabe · 62 (% 34,4)
Turismoak, adinaren arabera
14%
24%
37%
20%
< 4 urte · 6 (% 4,7)4–8 urte · 18 (% 14,2)8–15 urte · 31 (% 24,4)15–25 urte · 47 (% 37)≥ 25 urte · 25 (% 19,7)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Toponimia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urueña eusko-iberiar ur hitzetik etor zitekeen, gehi tokiko erromatar aurreko atzizkia -anka, gero anga eta azkenean ueñan eraldatuta. Álvaro Galmés de Fuentes hizkuntzalariaren arabera, atzizkia baliteke onna zelterako hitzetik etortzea, iturri edo erreka adierazi nahi zuena.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria Tierra de Campos eskualdean dago, muino baten gainean, Torozo mendien inguruan.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Castromonte, San Cebrián de Mazote, Villardefrades, Villanueva de los Caballeros eta Villagarcía de Campos.

Mapa
Urueña eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bakzeoa izan zen leku honetan ezarri zen lehenengo herria, gure aroaren hasieran erromanizatu zen eta X. mendean kristautua. XII. eta XIV. mendeen artean Valladolideko infanterriaren hiriburua izan zen.

Erromatarrak K.a. lehenengo urtean heldu ziren. Herri honetatik Palentzia eta Zamoraren arteko bideak zeharkatzen zuen, Toresanako bidea. Oraindik ere, badaude galtzadaren eta zubi baten aztarnak.

Urueña Erdi Aroan, Antso II.a Gaztelakoarekin, (Antso Indartsua), Valladolideko infanterriaren hiriburua izan zen. Bere arreba, Urraka feudo horretan bizi zen. Beranduago, Alfontso VII.ak bere arrebari, Gaztelako Antsa (Antsa Raimundez) Valladolideko infanterria eman zion, baita Medina de Rioseco, Castromonte eta Urueñako hirien gaineko dominiuma ere, hirurak Leon eta Gaztelaren arteko antzineko mugan. Alfontso VII.ak hiltzean 1157an, erresuma haren semeen artean banatu zituen: Leon Fernando II.ari, eta Gaztela Antso III.ari (Desiratua), Urueña gotortu zuena. Antso III.aren erregealdiak urte bat iraun zuen eta oinordekoa Alfontso VIII.a Gaztelakoa izan zen, adin gutxikoa bazen ere. Hale ere, Valladolideko infanterria Fernando II.aren eskuz geratu zen. Errege honek Alfontso VII.aren testamentuak kaltetzen zuela argudiatuz, Alfontso VIII.aren adingabetasuna aprobetxatu zuen lurralde horiek eskuratzeko. Alfontso VIII.ak adin-nagusitasunera heldu zenean, Fernando II.aren kontra borroka egin zuen. Azkenean, Medina de Riosecon sinatutako itunean bi erresumen arteko mugak ezarri ziren, hau da, Alfontso II.ak utzi zuen moduan. Edozein modutan, liskarrak ez ziren bukatu eta beste itun bat sinatu behar zen, Fresno-Lavanderakoa, non adostu baitzen erresuma bakoitzari zegozkien lurraldeak. Urueña Gaztelaren barruan geratu zen. Hurrengo erregealdietan, Gaztela eta Leonen arteko gune erabakigarria izango zen.

Joanes II.ak XV. mendean, hiri hau Pedro Gironeri eman zion, maiordomo eta hurrengo erregearen, Henrike IV.aren, faboritoa.

Lau mende geroago, 1876an, izugarrizko sute batek herri erdia suntsitu zuen. Udaletxea eta artxibategia desagertu ziren. XX. mendearen azken urtetan eta XXI. aren lehenengoetan, herriaren itxurak aldaketa nabarmena izan du: kaleak zolatuta, etxeak eta zenbait jauregi berreraikita. Gaztelua zaharberritu zen eta lorategi bihurtu zen hilerri moduan erabiltzeko. Honetaz gain, bizitza kultural interesgarria da museo etnologikoari esker. Gero beste batzuk zabaldu dira liburuekin zerikusi dutenak.

Santa María de la Anunciada eliza

Toki interesgarriak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kaleek eta berriztutako etxeek hiriari Erdi Aroko itxura ematen diote. Garai horren irauten duten elementuek honako hauek dira: harresiaren zatirik gehiena, bi ate, gazteluaren harresi batzuk, zenbait kalitatezko harrizko etxetzar, eta gotiko-errenazentista estiloko eliza. Honetaz gain, lau museo interesgari ditu. Harresitik kanpo, La Anunciada baselisa erromanikoa ikusgai dago baita monasterio baten aztarnak ere. Herrialdean historiaurreko aztarnak aurkitu dira.

Aipatu dugun moduan, kaleek Erdi Aroko itxura dute. Berreraiki diren hainbat etxe harlanduzkoak dira, nahiz eta gehienak pezozkoak izan. La Mayorazga izeneko etxea errekuperatu da museo etnografikoa kokatzeko.

Gaur egun, Urueña Espainian dagoen Liburu-hiri bakarra da.

Urueñako harresiaren ingurabidea.

Harresia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiria inguratzen duen harresia XII. eta XIII. mendekoa da, harri-hormakoa eta toki aldapatsura egokitzen da. Bi ate ditu. Nagusia Puerta del Azogue izenekoa, iparraldean bi dorrek babestuta dago.

Beste atea hegoaldean dago, aurrekoaren mugan; hiribilduaren arkua da, arkitekturaren ikuspegitik gutxien babestua, alde horretatik, paramua malkartsu erortzen baita haraneraino. Dena almenatua dago eta defentsa onerako ingurabide bat du.

Urueñako gaztelua

Gaztelua

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urueñako gazteluak gorazarreko dorre karratu bat dauka, baina nahiko kaltetuta dago. Gaur egun hilerri gisa erabiltzen da. Eraiki zenean, gotorlekua garrantzitsua zen Leon eta Gaztelaren arteko mugan zegoelako. Eraikina Espainiako historiaren pertsona ospetsu batzuen egoitza izan zen, adibidez Maria Padillarena, Pedro I.a Krudelaren amorantea. Beste bat, Beatriz Portugalgoaren kasu, gazteluan preso egon zen. Beatriz Pero Niñorekin, Cigaleseko (Valladolid) jaunarekin ezkondu zen. Jaime II.a Urgelleko kondea, Caspeko hitzarmenean Aragoiko erregea izateko aukerak galdu zituenean eta geroago, Balaguerren militarki garaitua izan ondoren, Fernando Antequerakoak gaztelu honetara ekarri zuen.

Edonola ere, kondaira baten arabera, apopilorik ospetsuena Pedro Vélez Gaztelako kondea izan zen, Antso III.aren lehengusinarekin sexu harremanen erdian ustekabean harrapatu zutelako. Erromantze batek istorio osoa kontatzen du baina hauxe da estrofa esanguratsuenetariko bat.

que el conde don Pedro Vélez
en el palacio fue hallado
con una prima carnal
del rey Sancho el Deseado,
las calzas a la rodilla
y el jubón desabrochado…

Santa María del Azogue eliza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egun hauxe da Urueñako eliza bakarra[21]. Harresiaren barruan kokatuta dago, Puerta del Azogueren ondoan. XVI. eta XVIII. mendeetan eraiki zenez, zenbait estiloz konposatuta dago: gotiko absidean; errenazentista nabean eta bukatu gabeko erreforma barroko bat. Harrizkoa da eta kanpoaldean kontrahormak ditu. Zurez estalitako nabe bakar bat eta abside poligonal bat du. Barruan, 1671ean Juan de Medina Argüellesek egindako erretaula bat dago eta Kristo zutabera lotutako estatua, Andrés Solanesena. Artista hau Gregorio Fernándezen ikasle izan zen[22].

Santa María de la Anunciada baseliza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eraikin hau, harresitik kanpo dagoena, XI. mendekoa da, haranaren beheko aldean. Tenplua harlanduz eginda dago, beraz, hormak oso sendoak izanik ez dituzte kontrahormarik. Hiru absideen eta gurutzaduraren hormetan badago apaindura itsu-arkuakin eta lonbardiar bandekin. XVIII. mendean absideri ganbaratxo bat gehitu zitzaion, oinplanoa angeluzuzenezkoa, eta portada aldatu zen ere. Barruan, Nuestra Señora de la Anunciadaren irudia dago. Birjinaren jaia martxoaren 25ean ospatzen da.

Museoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Museo etnografikoa Joaquín Díaz
  • Munduko musika-tresna "Luis Delgado" museoa
  • Erakusketa-aretoa Mercedes Rueda.
  • Kanpai museoa
  • Liburu museoa
  • Kontu museoa

Iruditegia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Diputación de Valladolid
  2. ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
  3. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Valladolid.tab.
  4. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Valladolid.tab.
  5. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  6. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
  7. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  8. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  9. ↑ Villa del Libro
  10. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Valladolid.tab.
  11. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Valladolid.tab.
  12. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  13. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  14. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  15. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  16. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  17. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Valladolid.tab (Wikimedia Commons).
  18. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q609581.
  19. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Valladolid.tab (Wikimedia Commons).
  20. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Valladolid.tab (Wikimedia Commons).
  21. ↑ Parroquias del Arciprestazgo de Campos
  22. ↑ Nuestra villa

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Urueña&oldid=11837028"(e)tik eskuratuta