کلیسای ارتدکس شرقی

کلیسای ارتدکس شرقی یکی از سه شاخهٔ اصلی مسیحیت می‌باشد.^[۱] این شاخه در سال ۱۰۵۴ پس از میلاد و در پی جدایش بزرگ از پاپ رم جدا گشت.^[۲] در پی این جدایش پاپ لئون نهم و اسقف اعظم قسطنطنیه یکدیگر را طرد کردند.^[۳] این جدایش به دلایل گوناگونی انجام پذیرفت. از جمله می‌توان به اختلاف نظر در مورد ماهیت روح‌القدس و برتری جهانی پاپ اشاره کرد. عقیده کلیسای ارتدکس شرقی این بود که روح‌القدس تنها صادر شده از پدر می‌باشد و به متن اصلی اعتقادنامه نیقیه-قسطنطنیه پایبند ماند، زیرا تغییر در این اعتقادنامه در قوانین کلیسا ممنوع اعلام شده بود؛ ولی کلیسای کاتولیک رومی بر این باور بود که روح‌القدس صادر شده از پدر و پسر می‌باشد و پس از جدایی از کلیسای ارتدوکس شرقی، کلمه (فیلیوکه) را به اعتقادنامه خود افزود.^[۴]^[۵]

همچنین کلیسای ارتدکس شرقی، باور به آموزه لقاح مطهر ندارد و تفسیر متفاوتی از گناه نخستین ارائه میدهد و آن را جرم موروثی نمیداند، بلکه تنها به موروثی بودن آثار گناه نخستین مانند رنج و تمایل به گناه و... معتقد است.

برخلاف کلیسای کاتولیک رومی که تفسیر کتاب مقدس و سنت کلیسا بیشتر متمرکز بر آموزه های پاپ است، تفسیر کتاب مقدس در کلیسای ارتدکس شرقی مبتنی بر آثار و الهیات پدران اولیه کلیسا و شوراهای سراسری است و کتاب مقدس را بخشی از خود سنت کلیسا محسوب میکنند.

در کلیسای ارتدکس شرقی، تنها سه جایگاه شماس، کشیش و اسقف در سلسله مراتب روحانیون وجود دارد و با پیروی از سنت های اولیه کلیسا معتقد است هیچ یک از اسقفان نمیتواند اسقف اسقفان و یا اسقف جهانی باشد، بدین ترتیب اسقف اعظم قسطنطنیه را اسقف جهانی و مسلط بر تمام کلیسا نمیدانند، بلکه او را نخستین درمیان برابران (primus inter pares) میداند، که در سنت کلیسای ارتدکس شرقی این جایگاه را تا قبل از جدایش بزرگ، پاپ رم دارا بود، یعنی تصمیم گیری برای تشکیل شوراها و بعضی امور کلیسا بر عهده پاپ رم بود، اما قلمرو اداری پاپ رم محدود به قلمرو تحت کنترل رم میشد و نمیتوانست در قلمرو شرق یعنی پاتریارک قسطنطنیه، انطاکیه، اسکندریه و اورشلیم دخالتی کند.

واژه یونانی ὀρθόδοχος صفتی مرکب از پیشوند ὀρθός به معنای درست و واژه یونانی δόξα به مفهوم عقیده است. هنگامی که این واژه صفت رفتار و اعتقاد به معنای رسمی باشد، پذیرفته و صحیح است و اگر برای توصیف شخص به کار رود، به معنای درست آیین و سنتی خواهد بود. اگر این واژه با حرف O بزرگ نوشته شود، نام گروهی از مسیحیان است که در طول تاریخ، برخی آموزه‌های میان مسیحیان را بدعت و خروج از کلیسای حقیقی دانسته و پایبندی به آموزه‌های سنتی را شرط راست کیشی در نظر گرفتند.^[۶] امروزه کلیسای ارتدکس از اسقف نشین های متعدد مستقلی تشکیل شده که معمولاً با یکدیگر در تماس‌اند، اما هریک عهده‌دار ادارهٔ خویش هستند. در این کلیساها، آداب عبادت، اصول اعتقادی و قوانین کلیسایی مشترک است و نوع واحدی از روحانیت ترویج می‌شود.^[۷]

مهم‌ترین کلیساهای ارتدکس عبارتند از:

تاریخ کلیسای ارتدکس شرقی

کلیسای ارتدکس شرقی و کلیسای کاتولیک در سده یازدهم میلادی در تعاریف و اصول بنیادین خود دچار اختلاف شدند.^[۹]
در دوران گذشته، امپراتوری بیزانس مکان اصلی کلیسای ارتدکس شرقی بوده و با نام کلیسای ارتدکس روم شرقی شناخته می‌شده است. پس از فروپاشی بیزانس به دست اعراب در خلال جنگ‌های اعراب و بیزانس کلیسای ارتدکس تضعیف شد و پس از فروپاشی دوباره به دست ترکان عثمانی، قطب مسیحیت ارتدکس به کلی در این کشور نابود گشت. سپس امپراتوری روسیه اظهار رهبری بر جهان مسیحیت ارتدکس شرقی کرد و مسکو را رم سوم نامید، اما با فروپاشی امپراتوری روسیه و انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ کلیسای ارتدکس شرقی در روسیه و سایر کشور های اروپای شرقی نیز بسیار تضعیف شد. امروزه پس از فروپاشی شوروی، کلیسای ارتدکس شرقی در اروپای شرقی در حال تقویت و بازسازی محبوبیت خود در میان مردم است.

پیروان

یک کلیسا در ارمنستان

بیشتر مسیحیان اروپای شرقی و بالکان پیروی این کلیسا هستند. پیروان این کلیسا در کشورهای بلاروس، بلغارستان، قبرس، گرجستان، یونان، مقدونیه، مولداوی، روسیه، مونتنگرو، رومانی، صربستان و اوکراین اکثریت مسیحیان را تشکیل می‌دهند. همچنین پیروان بسیاری از این کلیسا در خاورمیانه، آمریکای شمالی و استرالیا مستقر هستند. پیروان این کلیسا پیشوای اصلی خود را اسقف اعظم قسطنطنیه (استانبول) - و نه یک پاپ - می‌دانند، اگر چه عملاً بسیاری از کلیساهای آن (مانند کلیسای ارتدکس روسیه و کلیسای ارتدکس یونان) به‌صورت مستقل توسط اسقف و پدران خود هدایت می‌شوند.^[۱]^[۱۰] کلیساهای ارتدکس در کشورهای گوناگون از زبان‌های گوناگونی مانند یونانی کوینه (زبان متن اصلی عهد جدید)، اسلاوی کلیسایی و حتی عربی استفاده می‌کنند.

مواضع و باورها

کلیسای ارتدکس شرقی به کشیش‌ها اجازهٔ ازدواج پیش از ورود به سلسله مراتب روحانیت را می‌دهد، ولی تنها کشیش‌های مجرد (راهب) می‌توانند به درجات بالاتر همچون «اسقف» شدن دست یابند؛ این در حالی است که کلیساهای کاتولیک لاتین (کلیساهای کاتولیک رومی) هرگز اجازهٔ ازدواج به کشیش‌ها را نمی‌دهند.

در کلیساهای ارتدکس شرقی اگر زن یک کشیش فوت شود، آن کشیش اجازهٔ ازدواج دوباره را ندارد. این کلیساها به پیروان خود اجازهٔ طلاق و ازدواج دوباره را تا حداکثر سه بار می‌دهند (اما مراسم اصلی ازدواج کلیسایی تنها یکبار برگزار میشود، و دفعات بعد تنها یک مراسم کوتاه دعا و توبه خوانده میشود)؛ این در حالی است که کلیساهای کاتولیک لاتین هرگز اجازهٔ مجدد ازدواج را به پیروانشان نمی‌دهند مگر اینکه همسر شخص فوت کرده باشد.^[۱۰]

در کلیساهای ارتدکس شرقی و کاتولیک رومی این باور وجود دارد که فاسد نشدن جسد به شکل معمول آن، نشانهٔ «تقدس» است.^[۱۱] محوطهٔ داخلی کلیسای ارتدکس چهارگوش است و در دو سطح قرار دارد که قسمت بالایی به منزله آسمان، محل اولیاء دین و روحانیون و قسمت پایینی به منزلهٔ زمین و محل اجتماع پیروان است.

پانویس

1 2 «Eastern Orthodoxy." Encyclopædia Britannica, http://www.britannica.com/EBchecked/topic/177174/Eastern-Orthodoxy
↑ Allan O. Kownslar, The European Texans, p. 170, Texas A&M University Press.
↑ «Schism of 1054.» Encyclopædia Britannica.
↑ Michael D. Coogan, The Illustrated Guide to World Religions, p.65, Oxford University Press
↑ Ware, Bishop Kallistos (Timothy) (29 April 1993), The Orthodox Church (new ed.), New York: Penguin Books, ISBN 978-0-14-014656-1
↑ بخشنده، حمیده، مسیحیت شرقی؛ کلیساها، آموزه‌ها و آیین‌های مقدس، فصلنامه هفت آسمان، شماره ۲۵، بهار ۱۳۸۴، ص ۱۰۰
↑ مولند، اینار، ترجمه محمدباقر انصاری و مسیح مهاجری، جهان مسیحیت، امیرکبیر، ۱۳۸۱، ص ۴۱، شابک: ۹۷۸-۹۶۴-۰۰-۰۷۸۱-۵
↑ Eastern Orthodox Church, Main communion
↑ با تحریم مسیحیان گرجستان، پاپ در ورزشگاه نیمه‌خالی تفلیس دعا خواند، بی‌بی‌سی فارسی
1 2 Allan O. Kownslar, The European Texans, p. 171, Texas A&M University Press.
↑ جسدهای مومیایی؛ آخرین تلاش برای «بقای رهبران»، بی‌بی‌سی فارسی

[Britanica-1] 1 2 «Eastern Orthodoxy." Encyclopædia Britannica, http://www.britannica.com/EBchecked/topic/177174/Eastern-Orthodoxy

[Allan170-2] Allan O. Kownslar, The European Texans, p. 170, Texas A&M University Press.

[3] «Schism of 1054.» Encyclopædia Britannica.

[4] Michael D. Coogan, The Illustrated Guide to World Religions, p.65, Oxford University Press

[5] Ware, Bishop Kallistos (Timothy) (29 April 1993), The Orthodox Church (new ed.), New York: Penguin Books, ISBN 978-0-14-014656-1

[6] بخشنده، حمیده، مسیحیت شرقی؛ کلیساها، آموزه‌ها و آیین‌های مقدس، فصلنامه هفت آسمان، شماره ۲۵، بهار ۱۳۸۴، ص ۱۰۰

[7] مولند، اینار، ترجمه محمدباقر انصاری و مسیح مهاجری، جهان مسیحیت، امیرکبیر، ۱۳۸۱، ص ۴۱، شابک: ۹۷۸-۹۶۴-۰۰-۰۷۸۱-۵

[8] Eastern Orthodox Church, Main communion

[9] با تحریم مسیحیان گرجستان، پاپ در ورزشگاه نیمه‌خالی تفلیس دعا خواند، بی‌بی‌سی فارسی

[Allan-10] 1 2 Allan O. Kownslar, The European Texans, p. 171, Texas A&M University Press.

[11] جسدهای مومیایی؛ آخرین تلاش برای «بقای رهبران»، بی‌بی‌سی فارسی

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]