زدنک شستاک

زدنک شستاک
شستاک در سال ۲۰۲۰
زادهٔ	۱۰ دسامبر ۱۹۲۵ چیتولیبی، چکسلواکی
درگذشت	۲۱ اوت ۲۰۲۶ (۱۰۰ سال) پراگ، جمهوری چک
تحصیلات	= کنسرواتوار پراگ
پیشه	= آهنگساز

زدنیک شِستاک (۱۰ دسامبر ۱۹۲۵ – ۲۱ اوت ۲۰۲۶) آهنگساز، موسیقی‌شناس، نوازندهٔ فلوت و آموزگار اهل چک بود که سمفونی‌ها، آثار کنسرتانت، کوارتت‌های زهی و آثار آوازی متعددی ساخت. خاستگاه الهام‌بخش آهنگسازی‌های او، حتی کارهای بدون کلامش، اغلب فلسفه، ادبیات و دین بود. او به‌عنوان موسیقی‌شناس به دلیل پژوهش‌های اختصاصی‌اش دربارهٔ آثار آهنگسازان سدهٔ هجدهم مکتب چیتولیبی، از جمله نگارش کتاب‌هایی دربارهٔ این آهنگسازان، بازسازی موسیقی آن‌ها و تلاش برای ضبطشان که منجر به انتشار چندین آلبوم شد، شناخته می‌شود.

زندگی و حرفه

شستاک در ۱۰ دسامبر ۱۹۲۵ در چیتولیبی در خانواده‌ای اهل موسیقی به دنیا آمد؛ پدرش، یان شستاک، کارمند راه‌آهن ملی و نوازندهٔ ویولنسل در ارکستر فیلارمونیک راه‌آهن در پراگ بود و مادرش، ماری (با نام خانوادگی اصلی هارتمنووا)، آموزگار بود و در گروه کر کلیسا می‌خواند. او دبیرستان را در سال ۱۹۴۴ در لونی به پایان رساند و سپس از سال ۱۹۴۵ تا ۱۹۵۰ در کنسرواتوار پراگ نزد امیل هلوبیل و میروسلاو کریچی به تحصیل آهنگسازی پرداخت. هم‌زمان، به تحصیل در رشتهٔ موسیقی‌شناسی در دانشگاه کارل نزد یوزف هوتر و یان نمچک پرداخت و در سخنرانی‌های مربوط به فلسفهٔ باستان یان پاتوچکا شرکت کرد. او اجازه نیافت تحصیلات موسیقی‌شناسی خود را به پایان برساند، بنابراین پس از فارغ‌التحصیلی از کنسرواتوار مجبور شد خدمت سربازی خود را در ترزین بگذراند.

شستاک کار خود را در دفتر مرکزی «خانهٔ خلاقیت مردمی» در پراگ آغاز کرد، در مجموعهٔ ارتش ویت نیدلی فلوت نواخت و برای ادارهٔ ارتش کار کرد. او در دههٔ ۱۹۵۰ تمرکز خود را بر آهنگسازی معطوف کرد و از سال ۱۹۵۷ به صورت مستقل به کار پرداخت.

او به‌عنوان یک موسیقی‌شناس، بر پژوهش در مورد موسیقی سدهٔ هجدهم که در املاک پاختوف در زادگاهش چیتولیبی کشف کرده بود، اثر واتسلاف یان کوپژیوا و پسرش کارل بلاژی کوپژیوا، یان آدام گالینا, یان نپوموک ونتا و یاکوب لوکای (که بعدها «مکتب آهنگسازان چیتولیبی» نامیده شدند) تمرکز کرد. او پژوهش‌های مرجعی دربارهٔ این آهنگسازان و تک‌نگاری Musica antiqua Citolibensis (موسیقی کهن چیتولیبی) نوشت که در سال ۲۰۰۹ در چیتولیبی و لونی منتشر شد. او ضبط‌هایی از موسیقی آن‌ها آماده کرد که در دو آلبوم وینیل توسط شرکت سوپرافون در سال‌های ۱۹۶۸ و ۱۹۸۵ و بعداً در چهار لوح فشرده منتشر شد.

در سال‌های ۱۹۶۸ و ۱۹۶۹، شستاک مدیر ارشد برنامه‌ریزی موسیقی سمفونیک، مجلسی و آوازی در رادیو چکسلواکی بود. در اوایل دههٔ ۱۹۹۰، او به تدریس موسیقی‌شناسی در دانشگاه چارلز پرداخت.

او عضو انجمن آهنگسازان چک، انجمن موسیقی معاصر پژیتومنوست، انجمن اوملتسکا بسدا و انجمن پوندیلنیکی بود. در سال ۲۰۰۶، سهم او در فلسفهٔ آموزش، مدالی از سوی بنیاد داگمار و واتسلاف هاول برایش به ارمغان آورد. در سال ۲۰۰۸، او جایزه‌ای از وزارت فرهنگ به پاس یک عمر تلاش برای فرهنگ چک در زمینهٔ موسیقی دریافت کرد. در سال ۲۰۱۳ نیز جایزهٔ طلایی انجمن حمایت از حقوق پدیدآورندگان را به پاس یک عمر فعالیت هنری دریافت نمود. ویکتور بهزدیچک زندگی‌نامهٔ او را با عنوان در جستجوی نور: پرتره‌ای از زدنیک شستاک آهنگساز به نگارش درآورد.

به مناسبت صدسالگی او، کنسرت‌های متعددی در سراسر جمهوری چک برگزار شد، از جمله کنسرت انجمن آهنگسازان چک در تالار مارتینو در دانشکدهٔ موسیقی آکادمی هنرهای نمایشی پراگ. رادیو ولتاوای چک یک اقتباس ۱۰ قسمتی از زندگی‌نامهٔ او را تهیه و در روزهای کاری پخش کرد که این متن با موسیقی این آهنگساز همراه بود.

شستاک در ۲۱ اوت ۲۰۲۶ در سن ۱۰۰ سالگی در پراگ درگذشت.

آثار

شستاک به ساخت موسیقی سمفونیک، قطعات کرال و آوازی و موسیقی مجلسی پرداخت. نخستین آهنگسازی‌های او الهام‌گرفته از موسیقی سدهٔ بیستم بود، اما در دههٔ ۱۹۷۰ به سبکی شخصی از آکوردهای اکسپرسیو و تم‌های مشخص در «فرم‌های ایجازیافته و تعادل تناسبی» دست یافت. آثار او اغلب ابعاد فلسفی یا معنوی دارند. سبک سمفونیک او با آرتور اونگر مقایسه شده و موسیقی‌اش دارای نئوکلاسیسیسم قوی اما از نظر هارمونیک قاطع توصیف شده است که اغلب به «روشنی و تزکیهٔ نهایی» می‌رسد. آثار او عبارتند از:

موسیقی برای گروه کر و ارکستر

• Fatum (تقدیر)، پاره‌ای بر اساس سوفوکل برای تک‌خوان‌ها، گروه کر، ارکستر و ارگ (۱۹۸۳)
• Královna Dagmar (ملکه داگمار)، اوراتوریو بر اساس متنی از داگمار لدچووا (۱۹۸۹)

موسیقی ارکستری

• Symphonic Phantasy (فانتزی سمفونیک)، واریاسیون‌ها (۱۹۶۶)
• سمفونی شماره ۲ (۱۹۷۰)
• سمفونی شماره ۳ (۱۹۷۱)
• سمفونی شماره ۴ برای ارکستر زهی (۱۹۷۳)
• کنسرتو برای ارکستر زهی (۱۹۷۳)
• Sonata sinfonica برای ارکستر بادی، گلکن‌اشپیل و تیمپانی (۱۹۷۶)
• سمفونی شماره ۵ "Chronos" (کرونوس) (۱۹۷۸)
• سمفونی شماره ۶ "Věčný nepokoj srdce" (بی‌قراری ابدی قلب) (۱۹۷۹)
• Symphonic Variations "Zpřítomnění okamžiku" (تجسم لحظه) (۱۹۸۰)
• Symphonic Fresco "Paměť" (حافظه) (۱۹۸۱)
• Dramatic Symphonic Image "Euripides" (اوریپید) (۲۰۰۱)

آثار کنسرتانت

• کنسرتو ویولن شماره ۱ "Sursum corda" (۱۹۸۱)
• کنسرتو ویولا "Sokratovské meditace" (تأملات سقراطی) (۱۹۸۲)
• کنسرتو ویولن شماره ۲ "Jan houslista" (یانِ نوازندهٔ ویولن) (۱۹۸۳)
• کنسرتو ویولنسل شماره ۱ "Světlo naděje" (نور امید) (۲۰۰۲)
• کنسرتو ویولنسل شماره ۲ "Cesta poznání" (مسیر دانش) (۲۰۰۵)

موسیقی مذهبی

• Missa brevis Citolibensis، کانتات (۱۹۴۹)
• In Deo speravit cor meum، کانتات (۱۹۷۶)
• Cantate Domino canticum novum، کانتات (۱۹۸۱)
• Laudate Dominum omnes gentes، کانتات (۱۹۸۳)
• Excita, Domine corda nostra، کانتات (۱۹۸۹)
• Laetentur coeli et exultet terra، کانتات (۱۹۹۲)
• Canticum poeticum de Adalberto sancto، کانتات برای تک‌خوان‌ها، گروه کر و ارگ (۱۹۹۶)

موسیقی مجلسی

• کوارتت زهی شماره ۳ "Akroasis" (۱۹۷۴)
• کوارتت زهی شماره ۴ "Známý hlas" (صدای آشنا) (۱۹۷۵)
• کوینتت زهی شماره ۱ "Concentus musicus" (۱۹۷۵)
• کوارتت زهی شماره ۵ "Labyrint duše" (هزارتوی روح) (۱۹۷۶)
• کوارتت زهی شماره ۶ "Máchovské variace" (واریاسیون‌های ماخا) (۱۹۹۳)
• کوارتت زهی شماره ۷ "Soliloquia" (۱۹۹۴)
• کوارتت زهی شماره ۸ "Hledání světla" (در جستجوی نور) (۱۹۹۶)
• کوارتت زهی شماره ۹ "Sisyfos" (سیزیف) (۱۹۹۹)
• کوینتت زهی شماره ۲ "Conscientia temporis" (۲۰۰۰)
• سکستت زهی "Chvála života" (ستایش زندگی) (۲۰۰۱)

موسیقی کرال

• Co to zvoní, co to cinká (آن چیست که زنگ می‌زند، آن چیست که جیرجیر می‌کند)، بر اساس متنی از یان چارک برای گروه کر کودکان و پیانو (۱۹۵۹)
• Hommage à Apollinaire برای گروه کر مختلط آکاپلا (۱۹۷۲)
• Portrét Konstantina Biebla (پرترهٔ کونستانتین بیبل)، بر اساس متن‌های او، برای گروه کر مختلط آکاپلا (۱۹۷۴)
• Puškinské vigilie (شب‌زنده‌داری برای پوشکین) برای گروه کر مختلط آکاپلا (۱۹۷۸)
• Zvěstování jara (نوید بهار)، کانتات بر اساس شعر عامیانهٔ اسلواکی برای گروه کر کودکان و پیانو (۱۹۷۹)
• Vítej, slunko líbezné (خوش آمدی ای خورشید دلپذیر)، کانتات بر اساس شعر عامیانهٔ چک برای گروه کر کودکان و پیانو (۱۹۸۰)
• Vychádzalo súnečko (خورشید طلوع می‌کرد)، کانتات بر اساس شعر عامیانهٔ موراویا برای گروه کر کودکان و پیانو (۱۹۸۰)
• Kdež ta ruože prokvitá (این گل سرخ کجا می‌شکفد)، کانتات بر اساس شعر عامیانهٔ سده‌های میانه‌ای چک برای گروه کر کودکان و پیانو (۱۹۸۲)
• V nově zem se zase směje (زمین بار دیگر لبخند می‌زند)، کانتات بر اساس متنی از آنتونین یاروسلاو پوخمایر برای گروه کر کودکان و پیانو (۱۹۸۴)

پیوند به بیرون

• ترانه‌شناسی زدنک شستاک در دیسکاگز
• Šesták Zdeněk در musicbase.cz (به [[{{{پیوند زبان}}}|{{{نام زبان}}}]]: cs، en)
• Folklorní inspirace ve sborové tvorbě Zdeňka Šestáka نوشتهٔ استانیسلاو پخاچک، Musicologica Olomucensia ۱۹، ژوئن ۲۰۱۴ (به [[{{{پیوند زبان}}}|{{{نام زبان}}}]]: cs)