سیناتروک دوم
| سیناتروک دوم | |
|---|---|
| Sanatruces II | |
 سکۀ منتسب به سیناتروک دوم. | |
| اطلاعات کلی | |
| عنوان | مدّعی پادشاهی شاهنشاهی اشکانی |
| دوران ادعای سلطنت | حدود ۱۱۶ میلادی |
| دودمان | اشکانیان |
| پدر | مهرداد پنجم |
| نسبت با شاه پیشین | برادرزادۀ خسرو یکم |
| زادروز | اوایل سدۀ دوم میلادی |
| مرگ | حدود ۱۱۶ میلادی (کشتهشده در نبرد با رومیان) |
| زمینهٔ تاریخی | |
| رویداد همزمان | لشکرکشی تراژان به ایران (۱۱۳–۱۱۷ م) |
| حاکم دستنشاندۀ روم | پارتاماسپت (که بهجای خسرو بر تخت نشانده شد) |
| سرانجام | پس از مرگ تراژان و عقبنشینی روم، خسرو یکم به قدرت بازگشت. |
سیناتروک دوم (یا سَنتروک دوم یا سنتورق دوم)، یکی از مدّعیان تاجوتخت شاهنشاهی اشکانی در اوایل سدۀ دوم میلادی بود. او در بحبوحۀ لشکرکشی تراژان به ایران، بههمراه پدرش مهرداد پنجم، علم مخالفت با حاکم دستنشاندۀ روم، پارتاماسپت، را برافراشت و برای مدتی کوتاه در بخشهایی از میانرودان به عنوان شاه حکومت کرد. آگاهی ما از زندگی او تقریباً بهطور کامل محدود به نوشتههای یوهانس مالالاس، مورّخ بیزانسی سدۀ ششم میلادی، است که خود منبعی نهچندان قابلاعتماد به شمار میرود.[۱] از اینرو، شخصیت و رویدادهای مرتبط با او در هالهای از ابهام قرار دارد.
نام و تبار
[ویرایش | اشتراکگذاری]نام «سیناتروک» (Sanatruces) برگرفته از واژۀ ایرانی باستان *sāna-taruka- به معنای «قدرتمند با قدرت میترا» یا «شکستدهندۀ دشمنان» است. این نام در خاندان سلطنتی اشکانی ریشهای کهن داشت و پیشتر نیز یک شاه اشکانی، سیناتروک یکم (حک. ۷۵–۶۹ ق.م)، بدان خوانده میشد. سیناتروک دوم فرزند مهرداد پنجم و برادرزادۀ شاه وقت، خسرو یکم، بود. پدرش، مهرداد، خود برادر کوچکتر خسرو بود و بعدها (حدود ۱۲۹–۱۴۰ م) به پادشاهی رسید.
مدّعی سلطنت و نبرد با روم
[ویرایش | اشتراکگذاری]در سال ۱۱۶ میلادی، در اوج لشکرکشی تراژان به ایران، امپراتور روم تراژان پس از فتح تیسفون و گریزاندن خسرو یکم، شاهزادهای اشکانی به نام پارتاماسپت را به عنوان حاکم دستنشاندۀ خود بر تخت پارت نشاند. در این هنگام، سیناتروک و پدرش مهرداد پنجم که این اقدام را غصب آشکار تاجوتخت میدانستند، عَلَم مخالفت برافراشتند و رهبری مقاومت در برابر اشغالگران رومی و متحد دستنشاندۀ آنها را در میانرودان بر عهده گرفتند.[۲]
تراژان که با مقاومتی غیرمنتظره روبرو شده بود، شخصاً برای سرکوب این شورش به سمت جنوب لشکر کشید. در نبردی که روی داد، تراژان موفق شد نیروهای شورشی را شکست دهد. در جریان همین نبرد، سیناتروک دوم کشته شد. تراژان که اینک موقتاً آرامش را به منطقه بازگردانده بود، با غرور اعلام کرد که میانرودان یکی از استانهای امپراتوری روم است.[۳]
با این حال، این وضعیت بسیار ناپایدار بود. تنها یک سال بعد، در ۱۱۷ میلادی، تراژان درگذشت و جانشین او، هادریان، که تمایلی به حفظ فتوحات پرهزینۀ شرقی نداشت، فرمان عقبنشینی کامل از ارمنستان و میانرودان را صادر کرد. با خروج رومیان، خسرو یکم به آسانی به قدرت بازگشت و پارتاماسپت دستنشانده را بیرون راند.
میراث و سرانجام دودمان
[ویرایش | اشتراکگذاری]قتل زودهنگام سیناتروک دوم به دست رومیان، به دوران کوتاه مدّعیگری او پایان داد. پدرش، مهرداد پنجم، چند سال بعد (حدود ۱۲۹ م) جانشین خسرو یکم شد و تا حدود ۱۴۰ م سلطنت کرد. مهرداد سرانجام در جریان حملهای به کوماژنِ روم کشته شد. پس از مرگ مهرداد، رقیب دیرینۀ او، بلاش سوم، قلمرویش را تصرف کرد. با این حال، این پایان کار این شاخه از دودمان اشکانی نبود؛ زیرا پسر دیگر مهرداد پنجم، بلاش چهارم، توانست پس از مرگ بلاش سوم در سال ۱۴۷ میلادی به تاجوتخت دست یابد.
پانوشتها
[ویرایش | اشتراکگذاری]- ↑ Ernst Herzfeld: Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft, Vol. 68, No. 4 (1914), p. 660
- ↑ John Malalas, Chronographia, Book 11, 1-6; see: A. D. H. Bivar, The Political History of Iran under the Arsacids, in: E. Yarshater (ed.), The Cambridge History of Iran, Volume 3: The Seleucid, Parthian and Sasanid Periods, Part 1, 1981, شابک ۹۷۸−۰−۵۲۱−۲۰۰۹۲−۹, p. 91
- ↑ A. D. H. Bivar, The Political History of Iran under the Arsacids, in: E. Yarshater (ed.), The Cambridge History of Iran, Volume 3, p. 90
منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]منابع باستانی
[ویرایش | اشتراکگذاری]- کاسیوس دیو، تاریخ روم، lxviii, 17–33.
- یوهانس مالالاس، کرونوگرافیا (سدۀ ششم میلادی).
- آلیوس اسپارتیانوس، زندگی هادریان، v, 13.
- پوسانیاس، v, 12.
منابع مدرن
[ویرایش | اشتراکگذاری]- Bivar, A. D. H. (1981). "The Political History of Iran under the Arsacids". In Yarshater, E. (ed.). The Cambridge History of Iran, Volume 3: The Seleucid, Parthian and Sasanid Periods, Part 1. Cambridge University Press. pp. 21–99. ISBN 978-0-521-20092-9.
