چشایی

دستگاه چِشایی یک دستگاه حسی برای چشیدن و حس مزه می‌باشد.^[۱]

چشایی یکی از حواس پنجگانه است.^[۲] (چهار حس دیگر عبارتند از:بویایی، بساوایی، بینایی، شنوایی) چشایی درک مولکولهای خاصی در مواد است. در جانداران مولکول‌^[۳]های خاصی به نام حساسیت وجود دارد.

ساختار دستگاه چشایی

در زبان و دهان با هزاران برآمدگی کوچک، که برای چشم غیرمسلح قابل مشاهده است، به نام پاپیلا پوشیده شده است. درون هر پاپیلا صدها جوانه طعم‌دار وجود دارد.^[۴] به استثنای پاپیلارهای کریستالی که جوانه‌های چشایی ندارند. بین ۲۰۰۰ تا ۵۰۰۰ جوانه طعم دار وجود دارد که در پشت و جلو زبان قرار دارد.^[۵] مابقی در سقف، دو طرف و پشت دهان و در گلو قرار دارند. هر طعم جوانه شامل ۵۰ تا ۱۰۰ سلول گیرنده طعم است.

چشایی در انسان

در انسان‌ها، در حدود ۵۰ سالگی، به دلیل از دست دادن پاپیلای زبان و کاهش کلی تولید بزاق، تضعیف درک احساس طعم شروع می‌شود. انسان‌ها همچنین می‌توانند اختلالاتی در تحریک طعم از طریق نارسایی چشایی داشته باشند.^[۶]

چشایی در جانوران

همه پستانداران احساسات طعم مشابهی ندارند؛ بعضی از جوندگان می‌توانند مزه نشاسته را، که انسان نمی‌تواند آن را بخورد، بچشند. گربه‌ها نمی‌توانند شیرینی را تشخیص دهند.^[۷]

تصورات اشتباه

بر خلاف تصور عامه مردم، همهٔ مزه‌ها توسط همهٔ قسمت‌های زبان قابل احساس هستند. هرچند بسته به شخص هر قسمت کمی از قسمت‌های دیگر بیشتر یک مزهٔ خاص را حس می‌کند.^[۸] همچنین، پنج مزه اصلی وجود دارد که علاوه بر شوری و ترشی و شیرینی و تلخی شامل مزه گوشتی (اومامی) می‌شود.^[۹]^[۱۰]^[۱۱]^[۱۲]

سنسورهای تشخیص مزه روی زبان

محل قرار گیری سنسورهای تشخیص مزه‌های مختلف بر روی زبان
شیرین
ترش
شور
تلخ

جستارهای وابسته

منابع

↑ مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Gustatory system». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۳ مهر ۱۳۹۳.
↑ «چشایی». لغت نامهٔ دهخدا. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۵ اکتبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۹ اوت ۲۰۱۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
↑ یادگیری چیست؟ :. Afghanistan Centre at Kabul University. ۲۰۱۳.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
↑ Schacter, Daniel (2009). Psychology Second Edition. United States of America: Worth Publishers. p. 169. ISBN 978-1-4292-3719-2.
↑ Boron, W.F. , E.L. Boulpaep. 2003. Medical Physiology. 1st ed. Elsevier Science USA.
↑ Henry M Seidel; Jane W Ball; Joyce E Dains (1 February 2010). Mosby's Guide to Physical Examination. Elsevier Health Sciences. p. 303. ISBN 978-0-323-07357-8. {{cite book}}: یادکرد پارامتر ناشناختهٔ خالی داردs: |laydate=, |laysummary=, and |authormask= (کمک)
↑ Scully, Simone M. "The Animals That Taste Only Saltiness". Nautilus. Archived from the original on 14 ژوئن 2014. Retrieved 8 August 2014.
↑ Huang AL; Chen X; Hoon MA; Chandrashekar, Jayaram; Guo, Wei; Tränkner, Dimitri; Ryba, Nicholas J. P.; Zuker, Charles S. (2006). "The cells and logic for mammalian sour taste detection". Nature. 442 (7105): 934–8. Bibcode:2006Natur.442..934H. doi:10.1038/nature05084. PMC 1571047. PMID 16929298. {{cite journal}}: |display-authors=3 نامعتبر است (کمک); از پارامتر ناشناخته |author-separator= صرف‌نظر شد (کمک); از پارامتر ناشناخته |month= صرف‌نظر شد (کمک)
↑ «‮جهان‬ - ‭BBC ‮فارسی‬ - ‮حواستان را از تنبلی درآورید؛ خوردن با حواس‬». www.bbc.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۶-۱۴.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
↑ Campbell-Platt, Geoffrey (2009). Food Science and Technology. Wiley. p. 31. ISBN 978-0-632-06421-2. Retrieved January 5, 2011.
↑ "Senses Notes" (PDF). Archived from the original (PDF) on 20 ژوئیه 2011. Retrieved January 13, 2011.
↑ Krulwich, Robert (November 5, 2007). "Sweet, Sour, Salty, Bitter … and Umami". Krulwich Wonders, an NPR Science Blog. NPR. Retrieved January 13, 2011.

حواس پنج‌گانه
بینایی · شنوایی · بویایی · چشایی · بساوایی

[1] مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Gustatory system». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۳ مهر ۱۳۹۳.

[2] «چشایی». لغت نامهٔ دهخدا. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۵ اکتبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۹ اوت ۲۰۱۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[3] یادگیری چیست؟ :. Afghanistan Centre at Kabul University. ۲۰۱۳.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[Schacter169-4] Schacter, Daniel (2009). Psychology Second Edition. United States of America: Worth Publishers. p. 169. ISBN 978-1-4292-3719-2.

[Boron,_W.F._2003-5] Boron, W.F. , E.L. Boulpaep. 2003. Medical Physiology. 1st ed. Elsevier Science USA.

[SeidelBall2010-6] Henry M Seidel; Jane W Ball; Joyce E Dains (1 February 2010). Mosby's Guide to Physical Examination. Elsevier Health Sciences. p. 303. ISBN 978-0-323-07357-8. {{cite book}}: یادکرد پارامتر ناشناختهٔ خالی داردs: |laydate=, |laysummary=, and |authormask= (کمک)

[7] Scully, Simone M. "The Animals That Taste Only Saltiness". Nautilus. Archived from the original on 14 ژوئن 2014. Retrieved 8 August 2014.

[8] Huang AL; Chen X; Hoon MA; Chandrashekar, Jayaram; Guo, Wei; Tränkner, Dimitri; Ryba, Nicholas J. P.; Zuker, Charles S. (2006). "The cells and logic for mammalian sour taste detection". Nature. 442 (7105): 934–8. Bibcode:2006Natur.442..934H. doi:10.1038/nature05084. PMC 1571047. PMID 16929298. {{cite journal}}: |display-authors=3 نامعتبر است (کمک); از پارامتر ناشناخته |author-separator= صرف‌نظر شد (کمک); از پارامتر ناشناخته |month= صرف‌نظر شد (کمک)

[9] «‮جهان‬ - ‭BBC ‮فارسی‬ - ‮حواستان را از تنبلی درآورید؛ خوردن با حواس‬». www.bbc.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۶-۱۴.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[10] Campbell-Platt, Geoffrey (2009). Food Science and Technology. Wiley. p. 31. ISBN 978-0-632-06421-2. Retrieved January 5, 2011.

[11] "Senses Notes" (PDF). Archived from the original (PDF) on 20 ژوئیه 2011. Retrieved January 13, 2011.

[12] Krulwich, Robert (November 5, 2007). "Sweet, Sour, Salty, Bitter … and Umami". Krulwich Wonders, an NPR Science Blog. NPR. Retrieved January 13, 2011.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]