پرش به محتوا

کردستان ترکیه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
کردستان ترکیه
نقشهٔ مناطق کردنشین ترکیه در سال ۱۹۹۲ میلادی (بر اساس نقشهٔ سیا)
کل جمعیت
۱۴ تا ۲۰ میلیون نفر[۱]
مناطق با جمعیت چشمگیر
بخش‌های عمده‌ای از مناطق آناتولی جنوب شرقی و آناتولی شرقی (به عنوان سرزمین مادری)؛ همچنین جمعیت قابل توجهی در استان‌های استانبول، آنکارا، ازمیر، آدانا، مرسین و آنتالیا (به عنوان مهاجر)
زبان‌ها
کردی کرمانجی، گویش زازاکی از زازا-گورانی
دین
اکثریت سنی؛ اقلیتی از علویان[۲]
قومیت‌های وابسته
کرد‌ها
نقشه سرزمین کردستان بر پایه پیمان سور
رنگ قرمز درصد جمعیت کرد نسبت به باقی جمعیت ترکیه در مناطق مختلف این کشور را نشان می‌دهد (قرمز کمرنگ نشان‌گر درصد جمعیت پایین‌تر می‌باشد)

بخش‌های کردنشین ترکیه یا کردستان ترکیه (به کردی:«Bakurê Kurdistanê» یا «Bakura Kurdistana» و «Kurdistanê Turkîyê» یا «Kurdstana Turkîya» )[۳] اصطلاحی غیر‌رسمی است که برای اشاره به بخش‌هایی از شرق و جنوب شرق ترکیه به کار می‌رود که در آن‌ها کردها اکثریت جمعیت یا اقلیت قابل توجهی را تشکیل می‌دهند. این نام در گفتمان سیاسی، رسانه‌ای و پژوهش‌های دانشگاهی دیده می‌شود، هرچند در ساختار رسمی اداری ترکیه به رسمیت شناخته نشده‌ است.[۴]

بر پایهٔ داده‌های مؤسسه کردی پاریس، مناطق کردنشین ترکیه با مساحتی حدود ۲۳۰ هزار کیلومتر مربع[۱] (به‌طور تقریبی معادل ۶۳٪ مساحت ناحیه آناتولی شرقی و ۶۳٪ ناحیه آناتولی جنوب شرقی) نزدیک به ۳۰٪ از خاک ترکیه را دربر می‌گیرد.[۵][۴]

جمعیت و پراکندگی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

برآورد جمعیت کردهای ترکیه بسته به منبع متفاوت است. گزارش‌های سازمان سیا در سال ۲۰۱۶ ترکیب قومیتی ترکیه را شامل حدود ۷۰ تا ۷۵ درصد ترک، ۱۹ درصد کرد و ۷ تا ۱۲ درصد سایر گروه‌های قومی عنوان کرده‌اند.[۶]

بر اساس گفته مؤسسه کردی پاریس در سال ۲۰۱۶، جمعیت کُردهای ترکیه حدود ۲۰ میلیون نفر و دست‌ِبالا ۲۵٪ جمعیت ترکیه برآورد شده‌است.[۷] برخی منابع دیگر نیز نسبت‌های ۲۰ تا ۲۵ درصد را برای سهم جمعیتی کردها در ترکیه پیشنهاد کرده‌اند.[۸][۹][۱۰]

همچنین بر پایه آماری که در سال ۲۰۱۲ توسط آژانس خبری فرات منتشر شد، جمعیت کردها در ترکیه بیش از ۲۲ میلیون نفر برآورد شده‌است.[۴]

حدود ۶۰٪ از کردهای ترکیه در جنوب شرقی و شرق ترکیه (موسوم به بخش‌های کردنشین ترکیه) سکونت دارند. از سال ۱۹۹۰، مهاجرت اجباری و اقتصادی از جنوب شرقی ترکیه، صدها هزار کرد را به شهرهایی مانند استانبول، آنکارا و ازمیر منتقل کرده‌است.[۱۱]

برآوردها درباره جمعیت کردهای استانبول متفاوت است و در برخی منابع بین ۵۰۰ هزار تا ۱ میلیون نفر (در دهه ۱۹۹۰) ذکر شده‌است.[۱][۱۲][۱۳] طبق تخمین دیگری که اعتبار آن مورد بحث است، جمعیت کردها در استانبول، آنکارا، ازمیر و سایر شهرهای بزرگ (به جز استان‌های کردنشین ترکیه) حدود ۳۵٪ کل جمعیت کردهای ترکیه عنوان شده‌است که چیزی در حدود ۵ تا ۷ میلیون نفر برآورد می‌شود.[۱۴]

بستر سیاسی و اجتماعی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

مسائل مربوط به حقوق فرهنگی، زبانی و سیاسی کردها در ترکیه از دهه ۱۹۸۰ به یکی از محورهای مهم سیاست داخلی این کشور تبدیل شده‌است. در این چارچوب، تنش‌ها و درگیری‌هایی میان دولت ترکیه و گروه‌هایی مانند پ‌ک‌ک رخ داده که در منابع مختلف با تعابیر و ارزیابی‌های متفاوتی توصیف شده‌اند. برخی تحلیل‌ها بر ابعاد امنیتی و برخی دیگر بر ابعاد اجتماعی، اقتصادی و هویتی این مسئله تأکید می‌کنند.[۱۵][۱۶][۱۷][۱۸][۱۹]

پیشینه

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
مناطقی که با رنگ سبز مشخص شده مناطق با حداکثریت کرد است.

کردوئنه سرزمینی باستانی در جنوب دریاچهٔ وان و شمال میانرودان در هزارهٔ اول پیش از میلاد بود. بسیاری بر این باورند که کردوئنه همان سرزمینی‌ست که امروز کردستان خوانده می‌شود.[۲۰][۲۱][۲۲][۲۳][۲۴][۲۵][۲۶][۲۷][۲۸] و دانشنامه کلمبیا این ارتباط را ذکر کرده است.[۲۹]

برخی از دانشوران قرن نوزدهم نظیر جرج رولینسن کردوئنه و کاردوخی را با کردهای امروزی یکی دانستند و اظهار کردند کاردوخی معادل لغوی باستانی کردستان است.[۳۰][۳۱][۳۲] برخی منابع آکادمیک تازه معتقدند باید پروتو-کرد دانسته شود.[۳۳] نمونه‌های زیادی از این‌گونه نام‌ها وجود دارد که به دلیل سختی بیان حرف «خ» در لاتین است.[۳۴] با این حال باور بر این است که مردم کردوئنا به زبانی ایرانی سخن می‌گفته‌اند.[۳۵]

می‌راندند.[۳۶]

مصطفی کمال‌پاشا (آتاترک) که جنگ‌های استقلال ترکیه را فرماندهی می‌کرد، به نقش حساس کردها در این جنگ واقف بود، از این‌رو با دادن وعده‌های زیاد به کردها حمایت آن‌ها را جلب، و در سایهٔ پیروزی‌های چشمگیر مصطفی کمال، براساس معاهدهٔ لوزان، دولت نوین ترکیه تحت حاکمیت کمالیسم به رسمیت شناخته شد. اما ممنوع‌شدن مظاهر هویت کردی از جمله زبان و پوشش، تمامی نیروهای ملی و مذهبی را وادار به عکس‌العمل نمود و از سال ۱۹۲۴ تا ۱۹۳۹، در اثر سخت‌گیری‌های دولت ترکیه یک سلسله شورش‌هایی در میان کردها علیه دولت مرکزی ترکیه به وقوع پیوست. شورش شیخ سعید پیران، قیام آرارات و قیام درسیم از مهم‌ترین شورش‌های این دوره هستند. دولت مرکزی ترکیه با واکنش‌های سخت و خشن، کلیه شورش‌های صورت گرفته را سرکوب کرد.[۳۷]

مهم‌ترین حرکتی که در بخش‌های کردنشین ترکیه بوقوع پیوست، تشکیل جمهوری آرارات در سال ۱۹۲۷ در بخش‌های کردنشین ترکیه بود. جمهوری آرارات توسط روشنفکران کرد و خاندان بدرخانیان برپا گشته بود که توسط حکومت ترکیه سرکوب گردید.[۳۸]

در بین سال‌های ۱۹۳۷ تا ۱۹۳۸ در پی قیام درسیم، ارتش ترکیه به رهبری آتاتورک ۶۵٬۰۰۰ تا ۷۰٬۰۰۰ از کردهای علوی ساکن استان درسیم (استان تونج‌ایلی امروزی) را قتل‌عام کردند.[۳۹]

فرهنگ و مردم

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

بیشتر کردهای ترکیه به گویش کرمانجی و بخشی از کوردها به گویش زازا سخن می‌گویند. در کل کردهای ترکیه اشتراکات فراوانی با سایر کردها در کشورهای دیگر دارند و در طول تاریخ و به ویژه پیش از مرزبندی‌های معاصر، همواره با سایر کردها پیوند داشته‌اند، اکثریت کردهای ترکیه سنی مذهب هستند.[۴۰][۴۱][۴۲]

یکی از مهم‌ترین جشن‌ها و مراسم‌هایی که در مناطق کردنشین ترکیه رایج‌است، جشن نوروز است. این جشن‌ها در واقع حدود یک هفته قبل از نوروز توسط جوانانی که در روستاها و شهرها آتش روشن می‌کنند و از روی شعله‌ها می‌پرند (سنتی که در ایران نیز دیده می‌شود) آغاز می‌شوند.[۴۳][۴۴] به علت راهپیمایی‌هایی که کردها مخصوصاً در شهر دیاربکر به مناسبت نوروز ترتیب می‌دهند و حساسیت‌هایی که دولت ترکیه به این تجمعات داشته است، این گردهمایی در خیابان‌ها رنگ و بوی سیاسی گرفته است.[۴۵][۴۶][۴۷]

وضعیت زبان کردی در ترکیه

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

طبق آمارها اکثر کردتباران ترکیه نمی توانند به کردی صحبت کنند؛ طبق آمار موسسه نظرسنجی راوه‌ست در شهرهای بزرگ کردنشین ترکیه ۷۴ درصد از کردهای ترکیه نمی‌توانند کردی حرف بزنند.[۴۸]

بر اساس پژوهش‌های میدانی اخیر (از جمله نظرسنجی SAMER در سال ۲۰۲۶) اکثریت کردهای ترکیه به گویش کرمانجی سخن می‌گویند:

  • ۸۲.۸٪ کرمانجی را زبان مادری خود اعلام کرده‌اند.
  • ۹.۴٪ کرمانجکی/زازاکی.
  • ۳.۳٪ هر دو گونه را.
  • درصدهای اندکی نیز عربی، چرکسی، لازی/گرجی و سایر زبان‌ها را ذکر کرده‌اند.

در محیط خانه، کرمانجی (حدود ۴۹.۵٪) و ترکی (۳۸.۱٪) رایج‌ترین زبان‌ها هستند. با این حال، در فضای اجتماعی و عمومی، ترکی با حدود ۶۰٪ غالب است؛ بیش از نیمی از کسانی که زبان مادری‌شان کرمانجی است، در تعاملات اجتماعی عمدتاً از ترکی استفاده می‌کنند.[۴۹]

ممنوعیت ساختاری زبان کردی در نظام رسمی آموزشی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

کردی در نظام آموزش عمومی ترکیه زبان آموزش نیست و تنها به‌صورت محدود و اختیاری در برخی مدارس ارائه شده است. پس از فروپاشی روند صلح در سال ۲۰۱۶، با انتصاب قیم‌های دولتی به شهرداری‌های کردنشین، بسیاری از نهادهای فرهنگی و آموزشی؛ از جمله مهدکودک‌های کردی موسوم به «زاروکستان» در دیاربکر (آمَد) بسته شدند.

در شهر دیاربکر(که در کردی «آمَد» خوانده می‌شود)، نسبت کودکانی که در سال ۲۰۱۳ در زاروکستان‌ها کردی نمی‌دانستند حدود ۲ از ۱۰ بود؛ این رقم امروز به حدود ۸ از ۱۰ گزارش شده است. پس از انتخابات محلی ۲۰۲۴ و بازگشت برخی شهرداری‌ها به مدیریت نیروهای نزدیک به جریان کردی، بخشی از این مراکز دوباره بازگشایی شدند، اما همچنان فاقد پشتوانه قانونی پایدارند.[۴۹]

سیاست

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

در انتخابات مجلس ملی ترکیه (۲۰۱۱) حزب عدالت و توسعه توانست که قریب به نیمی از آرای شرکت کنندگان در انتخابات را کسب کند و جبهه رنج، دمکراسی و آزادی نیز که احزاب کردی BDP و PAR - HAK و KADEP از آن حمایت به عمل آورده بودند با شعار «برای جمهوری دمکراتیک، برای خودمختاری دمکراتیک» در انتخاب با نامزدهای مستقل شرکت کرده بود.[۵۰]

در انتخابات ریاست‌جمهوری ترکیه (۲۰۱۴) حزب دموکراتیک خلق‌ها، صلاح الدین دمیرتاش را به عنوان نامزد انتخابات ریاست جمهوری معرفی کرد که به رقابت با دو نامزد دیگر از جمله رجب طیب اردوغان، نخست‌وزیر ترکیه و نامزد حزب عدالت و توسعه، پرداخت، با این حال رجب طیب اردوغان با کسب ۵۱/۷۹٪ آرا پیروز انتخابات شد.

اقتصاد

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
درآمد سرانهٔ استان‌های ترکیه بر اساس آمار سال ۲۰۱۱ (به دلار):
  ۲۶ ۰۰۰ و بیشتر
  ۲۲ ۰۰۰ – ۲۶ ۰۰۰
  ۱۸ ۰۰۰ – ۲۲ ۰۰۰
  ۱۳ ۷۰۰ (میانگین ترکیه) – ۱۸ ۰۰۰
  ۱۰ ۰۰۰– ۱۳ ۷۰۰
  ۶ ۰۰۰ – ۱۰ ۰۰۰
  ۲ ۰۰۰ – ۶ ۰۰۰
   کمتر از۲ ۰۰۰

مناطق کردنشین ترکیه همواره جزو فقیرترین و توسعه نیافته‌ترین مناطق این کشور بوده‌اند و نرخ بیکاری جوانان در این منطقه بسیار بیشتر از دیگر نقاط کشور است. تهیدستی، بیکاری، محرومیت، سرکوب و خفقان در نواحی جنوب‌شرقی و شرق ترکیه در طی سدهٔ اخیر، موجب پدید آمدن جریانی به نام پ‌ک‌ک در دههٔ ۱۹۷۰ شده است.

کردها و ترکیه

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

بنیاد حقوق بشر دیاربکر (İHD) اعلام کرده که در سالیان ۱۹۹۳ تا ۱۹۹۷ بیش از پنج هزار نفر از شهروندان عادی کُرد در ترکیه توسط واحد اطلاعات و ضدترور ژاندارمری (JITEM) کشته شده‌اند و اجساد اغلب این قربانیان کشف نشده است.[۵۱] شرکت رادیو تلویزیون دولتی ترکیه کانالی به نام ت‌رت کردی (TRT KURDI) را که به صورت ۲۴ ساعته به زبان کردی پخش می‌کند راه‌اندازی کرده است.[۵۲][۵۳] به گفته کمیته حمایت از روزنامه‌نگاران، ۷۰ درصد از روزنامه‌نگارانی که در سال ۲۰۱۲ در ترکیه زندانی شده‌اند، کرد هستند و در این سال ترکیه بزرگ‌ترین زندان روزنامه‌نگاران در جهان بوده است.[۵۴]

نلسون ماندلا، قهرمان مبارزه با نژادپرستی، در سال ۱۹۹۲ از پذیرش «جایزه صلح آتاترک» سرباز زد.[۵۵][۵۶][۵۷] در تلاشی برای انکار هویت کردها دولت ترکیه تا سال ۱۹۹۱ کردها را جزو ترک‌های کوهستانی رده‌بندی می‌کرد.[۵۸][۵۹]

ناحیه‌های کردنشین ترکیه

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
ردیفناممرکزنام کردیوسعت (کیلومتر مربع)جمعیت (۲۰۲۲)
۱ آناتولی جنوب شرقی (۶ استان از مجموع ۸ استان)دیاربکرناوچهٔ ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژهه‌ڵات۶۲٬۷۶۲۹٬۳۰۵٬۳۱۲
۲ آناتولی شرقی (۸ استان از مجموع ۱۵ استان)وانناوچهٔ ئاناتۆلیای ڕۆژهه‌ڵات۱۵۱٬۷۹۵۶٬۳۷۵٬۸۶۶
کل بخش‌های کردنشین ترکیهدیاربکرباکووری کوردستان۲۱۴٬۵۵۷۱۵٬۶۸۱٬۱۷۸

استان‌ها

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

سرزمین‌های کردنشین در ترکیه در تقسیمات کشوری ترکیه در گذشته ۱۱ استان (به ترکی: ایل) بودند.[۶۰] و بعدتر بر اثر تقسیمات کشوری مجدد، همان سرزمین‌ها را این بار به ۱۷ استان تقسیم کردند.[۶۱] و بعدتر در آغاز دهه ۹۰ بر اثر تقسیمات کشوری جدیدتر، همان سرزمین‌ها را این بار به ۲۱ استان تقسیم کردند.[۶۱] کشور ترکیه دارای ۸۱ استان است که بر اساس دانشنامه بریتانیکا کردها در ۲۱ استان کردنشین در اکثریت هستند. بخش‌های کردنشین ترکیه شامل تمام ۱۵ استان آناتولی شرقی و ۶ استان از ۸ استان آناتولی جنوب شرقی (به جز دو استان استان غازی عینتاب و استان کیلیس) است. همچنین کردها در سایر مناطق و استان‌های ترکیه نیز حضور دارند. برای نمونه در خارج از بخش‌های کردنشین ترکیه در استان غازی عینتاب (پارێزگای دیلۆک) در آناتولی جنوب شرقی یا استان آق‌سرای (پارێزگای ئاکسارای) یا استان سیواس (پارێزگای سێواس) در ناحیه آناتولی مرکزی تعداد زیادی کرد زندگی می‌کنند و اقلیت‌هایی پرشمار در ناحیه مدیترانه و ناحیه اژه و ناحیه مرمره دارند ولی در ناحیه دریای سیاه جمعیت بسیار کمی دارند.[۶۲]

فهرست استان‌های کردنشین ترکیه

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
ناحیه آناتولی جنوب شرقی
ناحیه آناتولی شرقی
استان‌های آناتولی جنوب شرقی
استان‌های آناتولی شرقی

از استان‌های ترکیه ۲۱ استان به عنوان مناطق با اکثریت کرد معرفی می‌شود. در این مناطق اقلیت‌های قابل توجه عرب، ارمنی، آشوری و ترک نیز وجود دارد و در سایر مناطق ترکیه اقلیت‌های قابل توجهی از کردها همانند کردهای استانبول و کردهای آناتولی مرکزی و سایر اقوام وجود دارند. استان‌های هر ناحیه به ترتیب وسعت مرتب شده‌اند:[۶۳]

ردیفناممرکزنام کردیوسعت (کیلومتر مربع)جمعیت (۲۰۱۹)
آناتولی جنوب شرقی
۱ استان اورفااورفاڕحا۱۹٬۳۳۶۲٬۰۷۳٬۶۱۴
۲ استان دیاربکردیاربکرئامه‌د۱۵٬۲۰۴۱٬۷۵۶٬۳۵۳
۳ استان ماردینماردینمێردین۸٬۸۰۶۸۳۸٬۷۷۸
۴ استان آدیامانآدیامانسه‌مسوور۷٬۶۰۶۶۲۶٬۴۶۵
۵ استان شرناکشرناکشڕنه‌خ۷٬۱۵۱۵۲۹٬۶۱۵
۶ استان باتمانباتمانئێلح۴٬۶۵۹۶۰۸٬۶۵۹
آناتولی شرقی
۷ استان ارزرومارزرومئه‌رزیڕۆم۲۵٬۳۳۰۷۶۲٬۰۶۲
۸ استان وانوانوان۱۹٬۴۱۴۱٬۱۳۶٬۷۵۷
۹ استان ملطیهملطیهمه‌له‌تی۱۲٬۱۰۲۸۰۰٬۱۶۵
۱۰ استان ارزنجانارزنجانئه‌رزگان۱۱٬۷۲۷۲۳۴٬۷۴۷
۱۱ استان آغریآغریقه‌ره‌کۆسه۱۱٬۴۹۸۵۳۶٬۱۹۹
۱۲ استان قارصقارصقارس۱۰٬۱۳۹۲۸۵٬۴۱۰
۱۳ استان الازیغالازیغخارپێت۹٬۲۸۱۵۹۱٬۰۹۸
۱۴ استان بینگولبینگولچه‌ولیگ۸٬۲۵۳۲۷۹٬۸۱۲
۱۵ استان موشموشمووش۸٬۰۶۷۴۰۸٬۸۰۹
۱۶ استان تونجلیتونجلیدرسیم/مامهکی۷٬۶۸۵۸۴٬۶۶۰
۱۷ استان حکاریحکاریجۆله‌مێرگ۷٬۱۷۸۲۸۰٬۹۹۱
۱۸ استان بیتلیسبیتلیسبدلیس۷٬۰۹۴۳۴۸٬۱۱۵
۱۹ استان سعردسعردسێرت۵٬۴۷۳۳۳۰٬۲۸۰
۲۰ استان اردهاناردهانئه‌رده‌هان۴٬۹۶۷۹۷٬۳۱۹
۲۱ استان ایغدیرایغدیرڕه‌شقه‌ڵاس۳٬۵۸۷۱۹۹٬۴۴۲
کل بخش‌های کُردنشین ترکیهدیاربکرئامه‌د۲۱۴٬۵۵۷۱۲٬۸۰۹٬۳۵۰

رشد جمعیت

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
نرخ رشد جمعیت در مناطق مختلف ترکیه (۲۰۱۳).
  4-5
  3-4
  2-3
  1.5-2
  1-1.5

همان‌طور که در نقشهٔ سال ۲۰۱۳ ترکیه مشخص شده است، رشد جمعیتی کردها دست‌کم دو تا سه برابر مناطق ترک‌نشین در ترکیه است.

نقشه‌ها

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

جستارهای وابسته

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

پانویس

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
  1. 1 2 3 http://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004
  2. ↑ «دین و زبان،». torkiye. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۵-۱۲-۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  3. ↑ «مناطق کردنشین ترکیه درگیر جنگی خونین 'به دور از چشم مطبوعات جهانی'». BBC News فارسی. ۲۰۱۶-۰۱-۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۱-۱۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  4. 1 2 3 Kurds in Turkey over 22 millions – statistics, ANF News, 19 September 2012.
  5. ↑ The Kurdish Population by the Kurdish Institute of Paris, 2017 estimate.
  6. ↑ «CIA World Factbook». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۰۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  7. ↑ "The Kurdish population". Institutkurde.org (in French). Retrieved 2025-04-17.
  8. ↑ Juvenile Nonfiction, “The Handbook of Middle East”, 21st Century, 2002, p.144: "About 20 percent of Turkey’s population is Kurdish."
  9. ↑ Sandra Mackey, “The Reckoning: Iraq and the Legacy of Saddam”, W.W. Norton and Company, 2002, p.350: "As much as 25% of Turkey is Kurdish."
  10. ↑ Beverley Milton-Edwards, “Contemporary Politics in the Middle East”, Polity, 2006, p.231.
  11. ↑ "Kurdish identity becomes more acceptable in Turkish society", Al-Monitor, 2014
  12. ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۱۰ ژوئن ۲۰۱۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  13. ↑ https://books.google.com/books?id=JU-2AAAAIAAJ
  14. ↑ https://books.google.com/books?id=izQFFkIF6mMC&pg=PA2
  15. ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ اکتبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۹ آوریل ۲۰۱۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  16. ↑ http://kurdpress.com/Fa/NSite/FullStory/News/?Id=18296#Title=کُردهای%20ترکیه%20و%20ضرورت%20پذیرش%20چند%20صدایی
  17. ↑ http://www.kurdpress.com/Fa/NSite/FullStory/News/?Id=35476#Title=%0A%09%09%09%09%09%09%09%09کُردهای%20اردوغان،%20کُردهای%20اوجالان/ محمدعلی%20دستمالی%0A%09%09%09%09%09%09%09
  18. ↑ http://www.kurdpress.com/Fa/NSite/FullStory/News/?Id=46145#Title=استانبول،%20تنها%20پایتخت%20بخش‌های%20کردنشین%20ترکیه%20است%0A%09%09%09%09%09%09%09
  19. ↑ «احمدی، کامیل. مطالبات قومی در ایران بر مدار عدالت و توسعه»، نشریه علمی مطالعات پژوهشی در علوم انسانی و علوم اجتماعی، شماره ۶۳، تابستان ۱۴۰۰، ص ۱۰۷–۱۰۹.
  20. ↑ N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952، pp. 156–163.
  21. ↑ A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)
  22. ↑ J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp. , Bouma Publishers, 1998. (see p.44)
  23. ↑ J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp. ، 1985
  24. ↑ George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp. , Warne, 1867. (see p.556)
  25. ↑ F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp. ، 1966. (see p.342)
  26. ↑ https://books.google.com/books?id=RURgBQAAQBAJ&pg=PA69&lpg=PA69&dq=corduene+south+of+van+lake&source=bl&ots=OYVBYS2e4G&sig=Qmt4XwyX0Qotr8T-3OpA3psn5jA&hl=fa&sa=X&ei=kkP5VN2iDaSa7gavu4HICg&ved=0CEQQ6AEwBQ#v=onepage&q=corduene%20south%20of%20van%20lake&f=false. {{cite web}}: پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  27. ↑ «DARIUS III». بریتانیکا.
  28. ↑ http://wimssite.nl/system/fetch_file.php?did=126. {{cite web}}: پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  29. ↑ http://www.encyclopedia.com/topic/Kurds.aspx#4
  30. ↑ Rawlinson, George, The Seven Great Monarchies Of The Ancient Eastern World, Vol 7, 1871. (copy at Project Gutenberg)
  31. ↑ Orbis Latinus, University of Columbia.
  32. ↑ «Kurds. The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2001-07». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ اکتبر ۲۰۰۶. دریافت‌شده در ۲۷ فوریه ۲۰۱۵.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  33. ↑ Revue des études arméniennes, vol.21, 1988-1989, p.281, By Société des études armeniennes, Fundação Calouste Gulbenkian, Published by Imprimerie nationale, P. Geuthner, 1989.
  34. ↑ M.Th. Houtsma, E.J. Brill's first encyclopaedia of Islam, 1913-1936, ISBN 90-04-08265-4, see p.1133
  35. ↑ M. Chahin, Before the Greeks, p. 109, James Clarke & Co., 1996 بایگانی‌شده در ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۸ توسط Wayback Machine, ISBN 0-7188-2950-6
  36. ↑ «بدلیس». دانشنامهٔ اسلام.
  37. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام csr.ir وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  38. ↑ «akhbare-rooz (iranian political Bulletin)». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ فوریه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۱ ژانویه ۲۰۰۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  39. ↑ Martin van Bruinessen, Genocide in Kurdistan? The suppression of the Dersim rebellion in Turkey (1937-38) and the chemical war against the Iraqi Kurds (1988) (in English), University of Pennsylvania, p. in: George J. Andreopoulos (ed), Conceptual and historical dimensions of genocide
  40. ↑ سعیدیان، عبدالحسین، سرزمین ومردم ایران،انتشارات علم وزندگی، تهران1377، شابک:7_7_90052_964
  41. ↑ دانشنامه دانش گستر، تهران مؤسسه علمی فرهنگی دانش گستر
  42. ↑ ایرج افشار سیستانی، تاریخ تمدن اقوام آریایی،انتشارات نگارستان، چاپ اول، زمستان1387
  43. ↑ Ahmady, Kameel. Another look at east and southeast Turkey. GABB Publication, Diyarbakır, ۲۰۰۹. p ۱۷.
  44. ↑ احمدی، کامیل. از مرز تا مرز (پژوهشی جامع در باب هویت و قومیت در ایران). لندن، انتشارات مهری. چاپ اول. (۱۴۰۰). ص ۱۳۰.
  45. ↑ Welle (www.dw.com)، Deutsche. «ترکیه: نوروز جهانی آری، نوروز داخلی نه! | DW | 19.03.2012». DW.COM. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  46. ↑ Welle (www.dw.com)، Deutsche. «تظاهرات علیه ترکیه در راهپیمایی نوروزی کردهای آلمان | DW | 19.03.2016». DW.COM. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  47. ↑ «مخالفت ترکیه با جشن نوروز». fa.alalam.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۱-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  48. ↑ Parez (۲۰۱۹-۰۹-۲۹). «اکثریت کردهای ترکیه کردی نمی‌دانند». سایت خبری تحلیلی کورد پاریز | KURDPAREZ. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۲۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  49. 1 2 «وضعیت و موقعیت زبان کرُدی در ترکیه». kurdpress. ۲۰۲۶-۰۲-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۲۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  50. ↑ English:: "Democratic Autonomy" Model Takes Shape - Bianet
  51. ↑ کشف گور دسته‌جمعی 20 نفره در دیاربکر ترکیه؛ خبرگزاری بین‌المللی کردپرس
  52. ↑ «همشهری آنلاین». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ ژوئیه ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۳ آوریل ۲۰۱۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  53. ↑ «Turkey's Kurdish TV channel opens to mixed reviews | Reuters». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ نوامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲ مه ۲۰۱۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  54. ↑ ترکیه به 'سرکوب' آزادی مطبوعات متهم شد بی‌بی‌سی، 01 آبان 1391
  55. ↑ «Statement on the Ataturk Award given to Nelson Mandela; AFRICAN NATIONAL CONGRESS». بایگانی‌شده از اصلی در ۹ دسامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  56. ↑ «Turkish newspapers criticise of ANC leader Nelson Mandela for refusing to accept Turkey's peace award; South African History Online». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ ژوئن ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  57. ↑ Double Standard: The Turkish State And Racist Violence
  58. ↑ Turkey - Linguistic and Ethnic Groups - U.S. Library of Congress
  59. ↑ Bartkus, Viva Ona, The Dynamic of Secession, (Cambridge University Press, 1999), 90-91.
  60. ↑ Turkey - Kurds
  61. 1 2 The Encyclopaedia of Islam describes Turkish Kurdistan as covering at least 17 provinces of Turkey: Erzincan, Erzurum, Kars, Malatya, Tunceli, Elazığ, Bingöl, Muş, Ağrı, Adıyaman, Diyarbakır, Siirt, Bitlis, Van, Şanlıurfa aka Urfa, Mardin and Hakkâri, stressing at the same time that "the imprecise limits of the frontiers of Kurdistan hardly allow an exact appreciation of the area." Since 1987, four new provinces - Şırnak, Batman, Iğdır and Ardahan - have been created inside the Turkish administrative system out of the territory of some of these provinces.
  62. ↑ Ahmady, Kameel. Another look at east and southeast Turkey. GABB Publication, Diyarbakır, ۲۰۰۹. p ۱۷.
  63. ↑ "İllerin aldığı, verdiği göç, net göç ve net göç hızı, 1980-2018" [Provincial in-migration, out-migration, net migration, rate of net migration, 1980-2018] (in English and Turkish). Turkish Statistical Institute. Archived from the original on 16 مارس 2018. Retrieved March 6, 2019.

پیوند به بیرون

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کردستان_ترکیه&oldid=44135318»