Maize
.JPG)
| Subclass of | useful plant, annual plant  |
|---|---|
| Short name | Z. mays |
| Taxon name | Zea mays |
| Taxon rank | Species |
| Parent taxon | Zea sect. Zea, Zea |
| Has fruit type | caryopsis |
| IUCN conservation status | LC |
| Award received | Vegetable of the year |
| External data available at URL | https://www.gbif.org/dataset/93725bf2-6ada-47f9-bd5e-0e679e3d245e, https://www.gbif.org/dataset/31dc1507-a6e1-4233-a8df-c7a78596a7e4 |
| Hardiness of plant | 2 |
| Taxon author citation | L. |
| GRIN URL | https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=42207 |
| Sequenced genome URL | https://plants.ensembl.org/Zea_mays |
| Unicode character | 🌽 |
Masar (/ˈmeɪz/; Zea mays), kuru shiga masarlan nowotə, shidə kajim kuruwu kuru arkəm sutuluyin. Kǝska dǝye lambo nzǝ du shima kambil kongabe awu tassels sandi donyi kambil sutuluyin ma, kuru kambil kamube donyi sǝmo lan bowotin ma. Sǝmodǝ arǝmma sutuluyin, shiga kernels au seeds lan nowotǝ. Jili kasuwube zamanbedən, anyi ngəwusoro kərnawu au bəl; jili gade so dǝ launu kada ro waljin. Maizedə am asal Mexicoye anəmyedə saa 9,000 kozənalan teosinte karayen sha fatoro sadəna.[1] Am Americabedə rokko ngalo-a squashes-ayen suro ada yanzəganawa yakkəben nazana.
Maizedə amsolan təngatəgəna futu tartəyinro. Tun loktu Columbian exchange lan, shidə kəmbuwa dunyabe kadalan walzəna, jumla masabe tətandində laama-a shangawa-a kozəna. Masar ngəwuso kəmbu dabbawabero faidatin, arkəmro waljiya au kəska sammaro, shidəwo raktə kəmburo təkkin au silage kəjiro tədin. Jili masarbe shiwur ngəwu'adə adammanasoye kəmbu nankaro baretin, amma masar barebedə kəmbu dabbawabero faidatin, faidawa alama masarbe au masa, starch masarbe, syrup masarbe, kəndawu masarbero rattəgə-a, mbal kənzabe alama bourbon whiskey-a, etfuel gade-a.
Maizedə dunya sammason baretin; nəm nguwu maizebe saa woson tətandin arkəm gadeso'a kozənaro. Saa 2020 lan, awo dunyalan tətandində ton biliyon 1.1. Shiga kwasuwa-a kuru kwasuwa-a kadaye zamzayin; kuliwa kura indi, European corn borer-a kuru rootworms-a, falnzawoso saa woson dola biliyon fal suro United Statesben asarra suwudin. Kəskawa zamanbedə zauro awo tətandində-a nəmngalwonza-a sərana, alama kəmbu-a, baram-a, kuru kuliwa-a kwasuwa-aro kasattə-a. Masar ngəwu kərmadə genenza ngalwotəgəna.
Namtǝ kǝmbuben, masadǝ faidata kǝmbuwa jili kada sadin suroladǝn tortillas Mexicobe-a tamales-a, polenta Italybe-a, kuru hominy grits Americabe-a. Protein maizebedə amino acid faida'a gana, kuru niacin shilan mbejidə alkali lan faidatə bas təbandin. Kawu zaman Columbusbe Mesoamericalan, masardə awo masarbero gozana kuru awowa kəltalan fəlezana.
Bayentə Nasha laa kǝska masarbe Maize də kajim kuruwu saa falye, datənzə 1.2 lan səta 4 m ro saadəna (4 səta 13 ft ro saadəna).[2] Lambowa kuruwu kəpkatadə nodes au joints lan cizayin, nasha gade-gaden kəla stalkben.[3] Maize də monoecious, kambil konga-a kamu-a gade-gade kəska fal lan.[3] Sami dawudəyen tassel mbeji, kambil kongaaye; anthers nza dǝ pollen sutuluyin, shi donyi kasam lan tartǝyin ma.[3] Kamu kambil ye, diwal laa lan cidiya tassel ye lan, buro salak lan silk ro turin, kunduli tubular ye, fal carpel ro kambil kamu ye wo son, shi donyi kernel ro waljin ma (kambosoro kusunyi ro bowotin. Nasha kǝskaye lan, futu kajim samma so lan, shi tada, fused a seed a co4p ro waljin). tǝtandǝna.[3] Inflorescence kamuye samma wurajin səmo au corncob ro waljin, lambo kada au husks lan zakkata.[3] Lambo səmobedə shima lambo səmo wurajinma laa zauro karəngəwo. Lambo adə-a sandi saminzə-adə carbohydrate (starch) donyi arkəm dəga səmbəliyin madəa banazayin.[5]
