Jean-Paul Sartre

Jean-Paul Sartre
Sartre pada tahun 1965
Lahir	21 Jun 1905 Paris, Perancis
Meninggal dunia	15 April 1980(1980-04-15) (umur 74) Paris, Perancis
Warganegara	Perancis
Zaman	Falsafah abad ke-20
Aliran	Eksistensialisme; fenomenologi; Marxisme Barat
Minat utama	Ontologi, kesedaran, kebebasan, etika, falsafah politik, estetika
Karya terkenal	La Nausée; L'Être et le Néant; Huis clos; Critique de la raison dialectique; Les Mots
Idea penting	Kewujudan mendahului hakikat; itikad buruk; kebebasan yang tersituasi; pandangan orang lain; psikoanalisis eksistensial
Alma mater	École normale supérieure
Institusi	Les Temps modernes
Penghargaan	Hadiah Nobel dalam Kesusasteraan (1964; ditolak)

Jean-Paul Sartre (21 Jun 1905 – 15 April 1980) ialah seorang ahli falsafah, novelis, penulis drama, penulis esei, pengkritik sastera dan aktivis politik Perancis. Beliau merupakan salah seorang tokoh utama eksistensialisme dan fenomenologi abad ke-20, serta antara cendekiawan awam Perancis yang paling berpengaruh pada zaman selepas Perang Dunia Kedua. Karya beliau membincangkan kesedaran, kebebasan, tanggungjawab, hubungan dengan orang lain, sejarah dan tindakan politik melalui falsafah, fiksyen, drama, biografi dan kritikan sastera.

Dalam karya falsafah utamanya, L'Être et le Néant (1943), Sartre menghuraikan kesedaran sebagai suatu cara berada yang tidak mempunyai hakikat tetap dan sentiasa melampaui keadaan semasanya melalui pilihan serta tindakan. Daripada kerangka ini lahir gagasan bahawa kewujudan manusia mendahului hakikatnya, konsep itikad buruk, dan pandangan bahawa kebebasan manusia sentiasa disertai tanggungjawab. Dalam karya kemudian, khususnya Critique de la raison dialectique (1960), beliau cuba menghubungkan eksistensialisme dengan Marxisme melalui analisis tentang sejarah, kekurangan material, kelas, institusi dan tindakan bersama.

Sartre turut menghasilkan novel La Nausée (1938), siri novel Les Chemins de la liberté (1945–1949), drama Les Mouches (1943) dan Huis clos (1944), serta autobiografi Les Mots (1964). Beliau mengasaskan dan memimpin jurnal Les Temps modernes, memperjuangkan gagasan kesusasteraan beriltizam, menentang kolonialisme Perancis di Algeria dan campur tangan Amerika Syarikat di Vietnam, serta menyokong gerakan mahasiswa dan pekerja pada Mei 1968. Pada tahun 1964, beliau dianugerahkan Hadiah Nobel dalam Kesusasteraan, tetapi menolaknya kerana tidak mahu kedudukan sebagai penulis diubah oleh pengiktirafan rasmi.

Kehidupan

Kehidupan awal dan pendidikan

Sartre dilahirkan di arondisemen ke-16 Paris pada 21 Jun 1905. Bapanya, Jean-Baptiste Sartre, seorang pegawai tentera laut, meninggal dunia pada September 1906. Sartre kemudiannya dibesarkan oleh ibunya, Anne-Marie Schweitzer, bersama datuk dan nenek sebelah ibunya, mula-mula di Meudon dan kemudian di Paris. Persekitaran keluarga yang dipenuhi buku memainkan peranan penting dalam minat awalnya terhadap kesusasteraan dan penulisan.

Pada tahun 1915, beliau memasuki Lycée Henri-IV dan bersahabat dengan penulis masa depan Paul Nizan. Selepas ibunya berkahwin semula pada 1917, keluarga itu berpindah buat sementara waktu ke La Rochelle. Sartre kembali ke Paris pada 1920 dan kemudiannya mengikuti kelas persediaan di Lycée Louis-le-Grand. Dari tahun 1924 hingga 1928, beliau menuntut di École normale supérieure, bersama pelajar lain yang kemudiannya menjadi tokoh intelektual, termasuk Raymond Aron, Georges Canguilhem, Jean Hyppolite dan Maurice Merleau-Ponty.

Sartre sebagai pelajar École normale supérieure, sekitar tahun 1924.

Sartre gagal dalam percubaan pertamanya untuk memperoleh agrégation dalam bidang falsafah pada 1928. Pada tahun berikutnya, beliau menduduki tempat pertama dalam peperiksaan tersebut. Dalam tempoh persediaan itu, beliau bertemu Simone de Beauvoir, yang menduduki tempat kedua. Hubungan peribadi dan intelektual mereka berlangsung sehingga kematian Sartre. Mereka tidak berkahwin dan menjalani hubungan terbuka, tetapi saling membaca karya, membincangkan idea serta terlibat dalam pelbagai kegiatan politik dan penerbitan.

Kerjaya awal dan fenomenologi

Pada tahun 1931, Sartre dilantik sebagai guru falsafah di sebuah sekolah menengah di Le Havre. Beliau mengajar di sana hingga 1936, kecuali ketika mengikuti program penyelidikan di Institut Perancis di Berlin pada 1933 dan 1934. Melalui Raymond Aron, beliau mendalami fenomenologi Edmund Husserl dan kemudian membaca karya Martin Heidegger serta Max Scheler. Pengajian ini mengalihkan perhatiannya daripada falsafah kesedaran tradisional kepada huraian tentang pengalaman sebagaimana dialami secara langsung.

Karya falsafah pertamanya, L'Imagination, diterbitkan pada 1936. Pada tahun yang sama, beliau menerbitkan La Transcendance de l'ego, yang menolak anggapan bahawa ego merupakan penghuni tetap di dalam kesedaran. Novel pertamanya, La Nausée, diterbitkan pada 1938 selepas manuskrip awalnya, yang berjudul Melancholia, diubah suai. Novel itu mengisahkan Antoine Roquentin, yang mengalami sifat serba kebetulan dan ketiadaan dasar mutlak bagi kewujudan benda serta manusia. Kumpulan cerpen Le Mur menyusul pada 1939.

Perang Dunia Kedua dan Pendudukan

Sartre dikerah menyertai tentera Perancis pada 1939 dan ditempatkan dalam unit meteorologi. Beliau ditawan tentera Jerman pada 21 Jun 1940 dan ditahan di Stalag XII berhampiran Trier. Ketika menjadi tawanan perang, beliau terus membaca, menulis dan membincangkan falsafah dengan tahanan lain. Beliau dibebaskan pada 1941 dan kembali mengajar di Paris.

Selepas kembali, Sartre menubuhkan kumpulan penentangan intelektual Socialisme et Liberté. Kumpulan itu tidak bertahan lama, tetapi beliau kemudian menyertai Comité national des écrivains dan menyumbang kepada penerbitan bawah tanah seperti Combat dan Les Lettres françaises. Tahap serta sifat penglibatan Sartre dalam Penentangan Perancis kemudiannya menjadi bahan perbincangan dalam kalangan ahli sejarah, tetapi kegiatan penulisan dan penerbitannya semasa Pendudukan didokumentasikan dengan lebih jelas.

Pada tahun 1943, Sartre menerbitkan karya falsafah utamanya, L'Être et le Néant, dan drama Les Mouches dipentaskan buat kali pertama. Drama Huis clos pula dipentaskan pada 1944. Kedua-dua drama menggunakan keadaan dramatik yang terhad untuk memperlihatkan pilihan, tanggungjawab, rasa bersalah dan hubungan antara kebebasan seseorang dengan kebebasan orang lain.

Kemasyhuran selepas perang

Pada tahun 1945, Sartre meninggalkan kerjaya perguruan dan menumpukan perhatian kepada penulisan. Beliau membantu menubuhkan jurnal Les Temps modernes, yang menjadi wadah utama bagi perbahasan falsafah, kesusasteraan dan politik Perancis selepas perang. Antara tokoh yang terlibat pada peringkat awal ialah Simone de Beauvoir, Maurice Merleau-Ponty dan Raymond Aron. Sartre menggunakan jurnal itu untuk mempertahankan gagasan bahawa penulis tidak terpisah daripada keadaan sosial dan politik tempat mereka berkarya.

Sartre di Venice pada tahun 1951.

Penerbitan L'Existentialisme est un humanisme pada 1946 membantu memperkenalkan eksistensialisme kepada khalayak yang lebih luas. Dalam karya tersebut, Sartre mempertahankan eksistensialisme daripada tuduhan bahawa falsafah itu membawa kepada keputusasaan atau sikap tidak bertindak. Beliau menegaskan bahawa ketiadaan hakikat manusia yang telah ditetapkan terlebih dahulu menjadikan manusia bertanggungjawab terhadap pilihan dan tindakan mereka.

Pada masa yang sama, Sartre menghasilkan dua jilid pertama siri Les Chemins de la liberté, iaitu L'Âge de raison dan Le Sursis, pada 1945. Jilid ketiga, La Mort dans l'âme, diterbitkan pada 1949. Karya-karya tersebut meneliti kebebasan individu dalam keadaan perang, krisis politik dan kekalahan Perancis. Kemasyhuran Sartre turut dikaitkan dengan budaya kafe dan kehidupan intelektual di kawasan Saint-Germain-des-Prés, walaupun kegiatan beliau merangkumi penulisan, penyuntingan, ceramah, perjalanan dan aktivisme yang jauh lebih luas.

Sartre pernah bersahabat rapat dengan Albert Camus, tetapi hubungan mereka berakhir secara terbuka pada 1952 selepas pertikaian mengenai buku Camus, L'Homme révolté, serta perbezaan mereka tentang revolusi, keganasan dan komunisme. Hubungannya dengan Merleau-Ponty dan Raymond Aron juga semakin renggang akibat perbezaan politik dan falsafah.

Tahun-tahun akhir dan kematian

Pada dekad 1960-an dan awal 1970-an, Sartre terus menerbitkan esei politik, karya biografi dan wawancara. Les Mots, kisah autobiografi tentang zaman kanak-kanaknya dan hubungannya dengan buku, diterbitkan pada 1964. Beliau kemudian menumpukan banyak tenaga kepada L'Idiot de la famille, kajian berbilang jilid tentang Gustave Flaubert yang menggabungkan biografi, sejarah sosial dan psikoanalisis eksistensial.

Kesihatannya merosot sepanjang dekad 1970-an. Pada 1973, beliau mengalami serangan kesihatan yang menyebabkan beliau menjadi buta dan tidak lagi dapat menulis tanpa bantuan. Walaupun demikian, beliau meneruskan wawancara, perbincangan dan sokongan terhadap kempen hak asasi manusia. Pada 1979, beliau bersama Raymond Aron dan beberapa orang cendekiawan lain meminta Presiden Valéry Giscard d'Estaing menyokong pelarian laut yang meninggalkan Vietnam dan Kemboja.

Sartre dimasukkan ke hospital pada 20 Mac 1980 akibat edema pulmonari dan meninggal dunia di Paris pada 15 April. Puluhan ribu orang menghadiri perarakan pengebumiannya ke Tanah Perkuburan Montparnasse.

Makam Sartre dan Simone de Beauvoir di Tanah Perkuburan Montparnasse.

Pemikiran falsafah

Kesedaran dan fenomenologi

Falsafah awal Sartre berkembang melalui pertemuannya dengan fenomenologi Husserl. Beliau menerima gagasan bahawa kesedaran sentiasa tertumpu kepada sesuatu, tetapi menolak anggapan bahawa terdapat ego tetap di dalam kesedaran yang menyatukan semua pengalaman. Dalam La Transcendance de l'ego, beliau berhujah bahawa ego sendiri merupakan sesuatu yang disedari dan bukannya sumber tersembunyi yang menghasilkan kesedaran.

Bagi Sartre, kesedaran pada tahap prareflektif sudah mempunyai kesedaran tidak langsung tentang dirinya sendiri. Seseorang yang sedang membaca, melihat pemandangan atau mengejar sebuah bas tidak semestinya memikirkan dirinya sebagai objek, tetapi kegiatannya tetap dialami sebagai kegiatannya sendiri. Huraian ini bertujuan mengelakkan gambaran minda sebagai sebuah ruang dalaman yang dipenuhi imej atau benda mental.

Dalam L'Imagination dan L'Imaginaire, Sartre membezakan persepsi daripada imaginasi. Persepsi berhadapan dengan objek yang hadir dan hanya memperlihatkan objek itu dari sudut tertentu. Imaginasi pula memberikan sesuatu sebagai tidak hadir, tidak wujud atau berada di tempat lain. Keupayaan untuk menjarakkan diri daripada keadaan yang sedang hadir ini kemudian menjadi unsur penting dalam teorinya tentang penafian dan kebebasan.

Kewujudan, ketiadaan dan kebebasan

Dalam L'Être et le Néant, Sartre membezakan dua cara berada. Benda yang tidak mempunyai kesedaran ialah en-soi, atau wujud-pada-dirinya, yang semata-mata merupakan apa adanya. Kesedaran manusia pula ialah pour-soi, atau wujud-untuk-dirinya, yang tidak pernah sepenuhnya sama dengan keadaan semasanya kerana sentiasa terarah kepada kemungkinan, tujuan dan masa hadapan.

Kesedaran membawa penafian atau ketiadaan ke dalam pengalaman. Seseorang boleh melihat bahawa rakannya tidak berada di sebuah kafe, bahawa sesuatu keadaan tidak memuaskan, atau bahawa dunia boleh menjadi berbeza daripada keadaannya sekarang. Menurut Sartre, keupayaan mengalami apa yang tiada dan membayangkan kemungkinan lain merupakan syarat bagi tindakan bebas.

Ungkapan bahawa “kewujudan mendahului hakikat” merumuskan pandangannya bahawa manusia tidak mempunyai sifat atau tujuan tetap yang menentukan seluruh kehidupan mereka terlebih dahulu. Manusia memperoleh identiti melalui pilihan, projek dan perbuatan. Walau bagaimanapun, kebebasan Sartre bukan kuasa untuk melakukan apa sahaja tanpa batas. Setiap orang berada dalam keadaan tubuh, sejarah, masyarakat dan material yang tidak dipilihnya. Kebebasan terdiri daripada cara seseorang mentafsir dan bertindak dalam keadaan tersebut.

Oleh sebab seseorang tidak dapat melepaskan diri sepenuhnya daripada keperluan membuat pilihan, kebebasan disertai keresahan dan tanggungjawab. Sartre menolak alasan bahawa seseorang hanyalah hasil watak, kedudukan sosial atau keadaan luaran. Pada masa yang sama, karya-karya kemudiannya memberikan perhatian yang semakin besar kepada kekangan ekonomi, politik dan sejarah yang membentuk ruang pilihan seseorang.

Itikad buruk

Itikad buruk (Perancis: mauvaise foi) ialah keadaan apabila seseorang mengelakkan kesedaran tentang kebebasan atau tanggungjawabnya. Hal ini boleh berlaku apabila seseorang menganggap dirinya tidak lebih daripada peranan sosial, sifat psikologi atau keadaan masa lalu, seolah-olah semua tindakannya telah ditentukan. Sebaliknya, seseorang juga boleh bertindak dalam itikad buruk dengan menafikan batas nyata keadaan hidupnya dan membayangkan bahawa kebebasannya tidak mempunyai sebarang kekangan.

Itikad buruk bukan sekadar pembohongan biasa kerana orang yang menipu dan orang yang ditipu ialah orang yang sama. Sartre menggunakan masalah ini untuk mengkritik gambaran mekanistik tertentu dalam psikoanalisis Sigmund Freud, khususnya apabila alam bawah sedar dianggap sebagai bahagian minda yang mengetahui sesuatu sambil menyembunyikannya daripada kesedaran. Namun begitu, Sartre tidak menolak semua penyelidikan psikoanalisis dan kemudian membangunkan kaedahnya sendiri yang disebut psikoanalisis eksistensial.

Orang lain dan pandangan

Analisis Sartre tentang hubungan dengan orang lain berpusat pada konsep “pandangan” (Perancis: le regard). Apabila seseorang menyedari bahawa dirinya sedang dilihat, dia mengalami dirinya sebagai objek dalam dunia orang lain. Pengalaman malu, misalnya, memperlihatkan bahawa gambaran seseorang tentang dirinya tidak dikuasainya sepenuhnya kerana orang lain boleh menilai dan mentafsirkannya dari sudut yang tidak dapat dikawalnya.

Dalam L'Être et le Néant, hubungan antara kesedaran sering digambarkan sebagai pertentangan antara usaha untuk mengekalkan kebebasan sendiri dengan usaha orang lain menjadikan seseorang sebagai objek. Gambaran ini menghasilkan penilaian bahawa falsafah awal Sartre terlalu pesimistik tentang cinta, persahabatan dan kerjasama. Walau bagaimanapun, karya sosial dan politiknya yang kemudian turut menganalisis kemungkinan tindakan bersama, saling mengiktiraf dan pembentukan kumpulan.

Psikoanalisis eksistensial

Psikoanalisis eksistensial berusaha memahami kehidupan seseorang sebagai suatu keseluruhan yang dibentuk oleh projek asas, yakni cara seseorang memilih untuk memberi makna kepada dirinya dan dunianya. Kaedah ini tidak sekadar mengaitkan tindakan dengan sebab psikologi yang tersembunyi, tetapi menafsirkan bagaimana pilihan, karya dan hubungan seseorang menyatakan cara berada yang lebih menyeluruh.

Sartre menggunakan kaedah ini dalam kajiannya tentang Charles Baudelaire, Jean Genet dan Gustave Flaubert. Analisis awalnya menekankan kebebasan individu, tetapi kajian kemudian semakin mengambil kira keluarga, kelas sosial, sejarah, bahasa dan keadaan material. L'Idiot de la famille cuba memahami bukan sahaja perkara yang dibuat oleh Flaubert terhadap kehidupannya, tetapi juga perkara yang mampu dibuatnya daripada keadaan yang telah dibentuk oleh keluarga dan masyarakat.

Eksistensialisme dan Marxisme

Sartre menganggap materialisme sejarah sebagai kerangka penting untuk memahami masyarakat moden, tetapi menolak tafsiran Marxisme yang merendahkan individu kepada kesan pasif kelas atau struktur ekonomi. Dalam Questions de méthode dan Critique de la raison dialectique, beliau cuba menggabungkan analisis Marxis tentang sejarah dan keadaan material dengan penekanan eksistensialisme terhadap pilihan serta tindakan manusia. Sartre tidak pernah menjadi ahli Parti Komunis Perancis.

Antara konsep utama dalam Critique de la raison dialectique ialah pratico-inerte, iaitu hasil kegiatan manusia pada masa lalu yang kemudiannya menjadi struktur material atau institusi yang membatasi tindakan manusia seterusnya. Sistem ekonomi, birokrasi, barang dan amalan sosial terbentuk melalui tindakan manusia, tetapi boleh kelihatan sebagai kuasa asing yang mengawal manusia.

Sartre turut membezakan “siri”, iaitu keadaan apabila individu berada bersebelahan tetapi terpisah dan boleh saling menggantikan, daripada “kumpulan yang berpadu”, yang terbentuk apabila individu bertindak bersama untuk menghadapi ancaman atau mencapai tujuan bersama. Namun, kumpulan yang pada mulanya bebas dan saling bekerjasama cenderung berubah menjadi institusi berhierarki, disertai peraturan, birokrasi dan hubungan kuasa. Analisis ini memperluas pemikiran Sartre daripada hubungan antara dua individu kepada ontologi sosial dan sejarah.

Kesusasteraan

Novel dan drama

Sartre menggunakan fiksyen untuk meneroka pengalaman falsafah tanpa menjadikannya sekadar ilustrasi kepada suatu sistem. Dalam La Nausée, pengalaman Roquentin terhadap benda-benda sekelilingnya memperlihatkan bahawa kewujudan tidak mempunyai keperluan atau asas yang telah ditentukan. Siri Les Chemins de la liberté pula menempatkan persoalan pilihan dan tanggungjawab dalam konteks krisis Eropah, mobilisasi dan kekalahan Perancis.

Drama Sartre sering dibina sebagai “teater keadaan”, iaitu watak ditempatkan dalam keadaan yang memaksa mereka memilih dan menanggung akibat pilihan. Les Mouches mengolah semula kisah Orestes untuk membincangkan rasa bersalah, kekuasaan dan kebebasan. Huis clos menempatkan tiga watak dalam sebuah bilik tertutup dan mengkaji bagaimana mereka saling membentuk, menghukum dan menjadikan satu sama lain sebagai objek.

Pementasan Huis clos di Athens pada tahun 2002.

Les Mains sales membincangkan ketegangan antara kemurnian prinsip dengan tindakan politik yang penuh kompromi. Le Diable et le Bon Dieu meneliti moraliti, kepercayaan dan revolusi, manakala Les Séquestrés d'Altona menghubungkan tanggungjawab peribadi dengan peperangan, keluarga dan sejarah Jerman selepas Perang Dunia Kedua.

Kesusasteraan beriltizam

Dalam Qu'est-ce que la littérature ?, Sartre mengembangkan gagasan littérature engagée, atau kesusasteraan beriltizam. Menurutnya, penulisan prosa menggunakan bahasa untuk menamakan dan mendedahkan dunia. Oleh itu, pilihan untuk menulis, berdiam diri atau menggambarkan sesuatu keadaan dengan cara tertentu mempunyai implikasi sosial dan politik.

Kesusasteraan beriltizam tidak semestinya bermaksud setiap karya perlu menjadi propaganda atau menyokong sesebuah parti. Sebaliknya, penulis perlu menyedari kedudukannya dalam sejarah, pembacanya dan akibat penggunaan bahasa. Sartre melihat penulisan sebagai seruan kepada kebebasan pembaca, kerana sesebuah karya hanya memperoleh makna apabila dibaca, ditafsir dan dinilai oleh orang lain.

Aktivisme politik

Sosialisme, komunisme dan Perang Dingin

Selepas perang, Sartre mencari bentuk sosialisme yang tidak tertakluk sama ada kepada kapitalisme Barat atau birokrasi Soviet. Beliau terlibat dalam Rassemblement démocratique révolutionnaire, sebuah gerakan sosialis bebas yang ditubuhkan pada 1948, tetapi meninggalkannya pada tahun berikutnya. Pada awal dekad 1950-an, beliau memulakan tempoh kerjasama rapat dengan Parti Komunis Perancis tanpa menyertai parti itu.

Simone de Beauvoir, Sartre dan Che Guevara di Cuba pada tahun 1960.

Sartre melakukan beberapa lawatan ke Kesatuan Soviet mulai 1954. Namun, pada 1956 beliau mengecam campur tangan Soviet yang menumpaskan Revolusi Hungary 1956 dan memutuskan hubungan rapatnya dengan Parti Komunis Perancis. Beliau kemudiannya mengecam pencerobohan Czechoslovakia pada 1968 dan menjauhkan diri secara muktamad daripada parti tersebut pada penghujung dekad itu.

Hubungan Sartre dengan komunisme sering dikritik kerana beliau pada masa-masa tertentu terlalu bersedia mempertahankan atau meremehkan penindasan dalam negara komunis. Pada masa lain, beliau secara terbuka mengkritik Kesatuan Soviet, birokrasi parti dan pelanggaran hak asasi manusia di negara-negara komunis. Perubahan ini mencerminkan usahanya yang tidak sentiasa konsisten untuk mengekalkan cita-cita revolusioner tanpa menerima determinisme atau kekuasaan parti secara mutlak.

Antikolonialisme dan antirasisme

Dalam Réflexions sur la question juive, yang ditulis pada 1944 dan diterbitkan pada 1946, Sartre menganalisis antisemitisme sebagai pilihan dan bentuk itikad buruk, bukan sebagai kesimpulan rasional yang timbul daripada pengalaman. Beliau berhujah bahawa golongan antisemit membina gambaran tetap tentang orang Yahudi untuk mengelakkan tanggungjawab terhadap kebebasan dan keadaan masyarakat mereka sendiri.

Sartre turut menyokong gerakan Négritude melalui esei pengantarnya, Orphée noir, pada 1948. Walau bagaimanapun, anggapannya bahawa penegasan identiti kaum merupakan suatu tahap sementara menuju masyarakat tanpa kategori kaum dikritik oleh Frantz Fanon, yang berpendapat bahawa pandangan tersebut tidak memberikan perhatian yang mencukupi kepada pengalaman hidup orang kulit hitam. Hubungan intelektual mereka kemudian berkembang, dan Sartre menulis pengantar kepada Les Damnés de la Terre karya Fanon pada 1961.

Semasa Perang Algeria, Sartre menentang penjajahan Perancis, penggunaan penyeksaan dan usaha mengekalkan Algeria sebagai wilayah Perancis. Beliau menandatangani Manifesto 121 pada 1960, yang mempertahankan hak untuk menolak penyertaan dalam perang tersebut. Kediamannya dibom dua kali oleh Organisation armée secrète, sebuah pertubuhan bersenjata yang menentang kemerdekaan Algeria.

Pengantar Sartre kepada karya Fanon mempertahankan keganasan balas dalam konteks tertentu sebagai tindak balas terhadap keganasan penjajahan. Pendirian itu kekal sebagai salah satu aspek pemikiran politiknya yang paling diperdebatkan. Penyelidikan kemudian mempersoalkan sama ada hujahnya memberikan perhatian yang mencukupi kepada akibat moral, politik dan kemanusiaan keganasan revolusioner.

Vietnam, Mei 1968 dan kempen akhir

Pada 1966, atas permintaan Bertrand Russell, Sartre menyertai Tribunal Russell, sebuah badan tidak rasmi yang menyiasat dakwaan jenayah perang Amerika Syarikat dalam Perang Vietnam. Beliau menjadi salah seorang pengkritik Eropah yang paling menonjol terhadap pengeboman dan campur tangan Amerika di Vietnam.

Sartre dan Simone de Beauvoir disambut oleh John Takman di Lapangan Terbang Stockholm Arlanda sebelum mesyuarat Tribunal Russell pada tahun 1967.

Ketika pergolakan Mei 1968, Sartre menyokong gerakan mahasiswa dan pekerja melalui wawancara, perhimpunan serta lawatan ke tempat protes. Pada awal dekad 1970-an, beliau menjadi pengarah nominal akhbar berhaluan Maois La Cause du peuple selepas beberapa orang penyuntingnya ditahan. Tindakan itu bertujuan menggunakan kedudukannya sebagai tokoh terkenal untuk melindungi penerbitan tersebut daripada tindakan kerajaan.

Pada 1971, Sartre dan Maurice Clavel membantu menubuhkan sebuah agensi berita yang kemudian berkembang menjadi akhbar Libération. Walaupun kesihatannya semakin merosot, beliau terus menyokong tahanan politik, pekerja, pendatang, penentang pemerintahan autoritarian dan pelarian sehingga penghujung hayatnya.

Hadiah Nobel

Pada 1964, Akademi Sweden menganugerahkan Sartre Hadiah Nobel dalam Kesusasteraan atas karya yang kaya dengan idea serta dipenuhi semangat kebebasan dan pencarian kebenaran. Penganugerahan itu turut mengiktiraf pengaruh luas karya beliau terhadap zamannya.

Sartre menolak hadiah tersebut. Beliau menjelaskan bahawa sepanjang hidupnya beliau menolak penghormatan rasmi, termasuk Légion d'honneur, dan tidak mahu penulis berubah menjadi sebuah institusi. Beliau juga bimbang bahawa penerimaan hadiah daripada institusi Barat ketika Perang Dingin akan memberikan makna politik yang tidak dikehendakinya kepada tulisan dan pendiriannya.

Penolakan Sartre tidak membatalkan keputusan Akademi Sweden. Beliau kekal disenaraikan sebagai penerima Hadiah Nobel 1964, tetapi tidak menghadiri upacara atau menerima hadiah wang.

Penerimaan dan legasi

Sartre menjadi lambang cendekiawan awam yang menggabungkan falsafah, kesusasteraan dan campur tangan politik. Karyanya mempengaruhi perbahasan tentang fenomenologi, kesedaran, kebebasan, tanggungjawab, teori sastera, sosiologi, kajian kolonial dan teori pascakolonial. Hubungannya dengan Simone de Beauvoir turut menjadi sebahagian daripada perkembangan eksistensialisme, feminisme dan kehidupan intelektual Perancis abad ke-20.

Place Jean-Paul-Sartre-et-Simone-de-Beauvoir di kawasan Saint-Germain-des-Prés, Paris.

Pemikiran awal Sartre dikritik kerana didakwa memberikan kebebasan individu kedudukan yang terlalu mutlak dan tidak memberikan perhatian mencukupi kepada tubuh, kelas, gender, sejarah dan keadaan material. Karya kemudian, termasuk Critique de la raison dialectique dan L'Idiot de la famille, boleh dibaca sebagai usaha memperincikan batas sosial serta sejarah yang membentuk kebebasan. Para pengkaji masih berdebat sama ada perkembangan ini merupakan perubahan besar dalam pemikirannya atau penjelasan lanjut terhadap unsur yang sudah terkandung dalam karya awal.

Analisisnya tentang hubungan dengan orang lain turut dianggap terlalu menekankan konflik, manakala beberapa pendirian politiknya, khususnya sikapnya terhadap komunisme Soviet, Maoisme dan keganasan antikolonial, terus dipertikaikan. Namun, tulisannya tentang tanggungjawab kolektif, perkauman, penindasan, kolonialisme dan keterlibatan golongan intelektual masih menjadi bahan kajian.

Pengaruh akademik Sartre merosot ketika strukturalisme dan pascastrukturalisme menjadi dominan pada penghujung abad ke-20. Sejak ulang tahun ke-100 kelahirannya pada 2005, minat ilmiah terhadap karya awal dan kemudian beliau kembali meningkat, termasuk penyelidikan tentang imaginasi, emosi, tubuh, psikoanalisis eksistensial dan ontologi sosialnya.

Karya terpilih

Tarikh dalam jadual berikut merujuk kepada penerbitan asal atau pementasan pertama yang penting. Pemilihan dan pengelasan karya adalah berdasarkan bibliografi Sartre dalam Stanford Encyclopedia of Philosophy serta kronologi Bibliothèque nationale de France.

Karya utama Jean-Paul Sartre

Bidang	Judul asal	Tahun	Keterangan
Falsafah	La Transcendance de l'ego	1936	Kajian fenomenologi tentang kesedaran dan ego
Falsafah	L'Imagination	1936	Kajian awal tentang imaginasi
Novel	La Nausée	1938	Novel pertama Sartre
Cerpen	Le Mur	1939	Kumpulan cerpen
Falsafah	Esquisse d'une théorie des émotions	1939	Huraian fenomenologi tentang emosi
Falsafah	L'Imaginaire	1940	Kajian fenomenologi tentang imaginasi dan imej
Falsafah	L'Être et le Néant	1943	Karya utama tentang ontologi fenomenologi
Drama	Les Mouches	1943	Pementasan pertama
Drama	Huis clos	1944	Pementasan pertama
Novel	Les Chemins de la liberté	1945–1949	Siri tiga novel: L'Âge de raison, Le Sursis dan La Mort dans l'âme
Falsafah	L'Existentialisme est un humanisme	1946	Pembelaan ringkas terhadap eksistensialisme
Falsafah politik	Réflexions sur la question juive	1946	Kajian tentang antisemitisme dan identiti
Kritikan	Baudelaire	1947	Kajian psikoanalisis eksistensial tentang Charles Baudelaire
Teori sastera	Qu'est-ce que la littérature ?	1948	Huraian tentang kesusasteraan beriltizam
Drama	Les Mains sales	1948	Drama tentang moraliti dan tindakan politik
Biografi dan falsafah	Saint Genet, comédien et martyr	1952	Kajian tentang Jean Genet
Falsafah	Questions de méthode	1957	Pengantar kepada sintesis eksistensialisme dan Marxisme
Drama	Les Séquestrés d'Altona	1959	Pementasan pertama; diterbitkan dalam bentuk buku pada 1960
Falsafah	Critique de la raison dialectique, jilid pertama	1960	Kajian tentang sejarah, praksis dan kumpulan sosial
Autobiografi	Les Mots	1964	Kisah zaman kanak-kanak dan hubungannya dengan kesusasteraan
Drama	Les Troyennes	1965	Adaptasi drama Euripides
Biografi dan falsafah	L'Idiot de la famille	1971–1972	Kajian tiga jilid tentang Gustave Flaubert
Lakon layar	Le Scénario Freud	1984	Lakon layar tentang Sigmund Freud yang diterbitkan selepas kematian Sartre
Falsafah	Critique de la raison dialectique, jilid kedua	1985	Jilid yang belum selesai dan diterbitkan selepas kematian Sartre

Bacaan lanjut

• Cohen-Solal, Annie (1987). Sartre: A Life. New York: Pantheon Books.
• Cox, Gary (2019). Existentialism and Excess: The Life and Times of Jean-Paul Sartre. London: Bloomsbury.
• Contat, Michel dan Michel Rybalka (1974). The Writings of Jean-Paul Sartre. Evanston: Northwestern University Press.

Pautan luar

• Profil Jean-Paul Sartre di NobelPrize.org
• “Jean-Paul Sartre” dalam Stanford Encyclopedia of Philosophy
• Rekod kewibawaan Jean-Paul Sartre di Bibliothèque nationale de France