Naar inhoud springen

Karl-Marx-Allee

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Karl-Marx-Allee
Karl-Marx-Allee (Berlijn)
Karl-Marx-Allee
Geografische informatie
Locatie       Berlijn
Stadsdeel Friedrichshain en Mitte
Coördinaten 52° 31′ NB, 13° 26′ OL
Begin Alexanderplatz
Eind Frankfurter Tor
Lengte 2930 m
Breedte 90 m
Algemene informatie
Aangelegd in ± 1700
Genoemd naar Karl Marx
Naam sinds 1961
Openbaar vervoer
U-Bahn Schillingstraße
Strausberger Platz
Weberwiese
Frankfurter Tor
Overig diverse bus- en tramlijnen
Overzicht Karl-Marx-Allee
Overzicht Karl-Marx-Allee
Portaal  Portaalicoon   Berlijn
De straat in oktober 1949
Typisch flatgebouw aan de Karl-Marx-Allee

De Karl-Marx-Allee is een prominente boulevard in de stadsdelen Friedrichshain en Mitte in Berlijn, die tussen 1949 en 1960 door de voormalige Duitse Democratische Republiek (DDR) werd aangelegd en uitgebreid als uithangbord van socialistisch stedenbouwkundig denken en architectonische grandeur. De boulevard in het voormalige Oost-Berlijn, die van 1949 tot 1961 oorspronkelijk Stalinallee heette, vormde het middelpunt van de naoorlogse wederopbouwinspanningen van de DDR.

Samen met de Frankfurter Allee vormt de Karl-Marx-Allee een van de zeven grote straten die, vertrekkende van het stadscentrum aan de Alexanderplatz, noordoostwaarts lopen. Met de wijzers van de klok mee gaat het om de volgende straten:

De straat heette eerst Große Frankfurter Straße maar werd op 21 december 1949 vernoemd naar de Sovjet-Russisch leider Stalin en herdoopt tot Stalinallee n.a.v. diens 70ste verjaardag.[1]

Stalin-Allee

[bewerken | brontekst bewerken]

De Stalin-Allee gold als het pronkstuk van Oost-Berlijn. In 1950 kregen Oost-Duitse architecten van de Sovjet-Unie de opdracht om Oost-Berlijn als nieuwe hoofdstad van de DDR te herbouwen, met als leidende gedachte: 'socialistisch van inhoud, nationaal van vorm'. De stad moest zich spiegelen aan Moskou, dat inmiddels was herschapen tot een monumentaal, historiserend stadsbeeld, maar tegelijk voortbouwen op de eigen Duitse bouwtraditie, in tegenstelling tot “de kapitalistische Amerikaanse zeepkistenstijl”, volgens de architect Kurt Liebknecht [de].[2][3]

Het resultaat was dat de straat, die werd aangelegd op de ruïnes van de Frankfurter Straße, werd opgetrokken volgens het opzichtige, monumentale 'suikerbakkerstijl' van het socialistisch classicisme, die de stijlkenmerken weerspiegelen van de stalinistische architectuur die destijds in de Sovjet-Unie gangbaar was. Het resultaat was een brede boulevard met massieve, kazerneachtige woonblokken, afgewisseld met torenvormige gebouwen om de pracht en luister van het communisme demonstreren. De begane grond bestond grotendeels uit winkelruimtes, en al die winkels waren in handen van de staat.[4][5]

De straat strekt is 2,9 kilometer lang en 90 meter breed en loopt van de Alexanderplatz naar de Frankfurter Tor. Opvallende bezienswaardigheden zijn onder meer de tweelingtorens bij het Frankfurter Tor en de Strausberger Platz, beide ontworpen door de architect Hermann Henselmann [de].[6] Op 2 januari 1951 werd met de aanleg begonnen en twee jaar later waren de eerste twee kilometer voltooid.[3]

Als gevolg van de destalinisatie werd op 13 november 1961 het deel van de straat dat dicht bij het centrum ligt hernoemd tot Karl-Marx-Allee, naar de grondlegger van het communisme Karl Marx. Het andere deel van de straat, dat naar de buitenwijken liep werd hernoemd naar Frankfurter Allee.[7]

In de jaren 1950 en 1960 was het een levendige winkelstraat, maar al tijdens het Oost-Duitse bewind begon het verval in te zetten en doordat de Oost-Duitse economie allesbehalve floreerde, groeide de boulevard nooit echt uit tot een bruisende winkelstraat.[1][2][5] De geliefde Deutsche Sporthalle moest begin jaren zeventig wegens bouwvalligheid worden gesloopt omdat het bouwmateriaal – gips – niet erg duurzaam bleek.[2] Op die plek, en aan de overkant van de straat waar tien jaar eerder al het Stalinbeeld was verwijderd, verrezen flatgebouwen: karakterloze Plattenbau van elf verdiepingen hoog. De Karl-Marx-Allee raakte in verval en bezoekers bleven weg. Na de val van de Muur kreeg de boulevard een monumentenstatus, en in de jaren 1990 volgde een grootschalige renovatie.[5]

In de Stalinallee begonnen op 17 juni 1953 onder bouwvakkers die daar aan het werk waren stakingen tegen een algemene verhoging van de arbeidsnormen, wat in feite neerkwam op loonverlaging. Deze zouden escaleren tot een volksopstand. De bouwvakkers trokken de straat op en eisten vrije verkiezingen. Voor de leiding van de Sozialistische Einheitspartei Deutschlands (SED),was dit protest extra pijnlijk, want het waren juist de arbeiders van de Stalinallee die in verzet kwamen. Zij waren uit alle uithoeken van het land naar Oost-Berlijn getrokken om aan de nieuwe hoofdstad van de DDR te bouwen, en verdienden als medewerkers van dit prestigeproject meer dan een gewone arts of leraar.[2][8]

“Stalins badkamer”

[bewerken | brontekst bewerken]

In februari 2009 bewerkte een anonieme auteur het artikel “Karl-Marx-Allee” in de Duitstalige versie van Wikipedia, waarbij hij beweerde dat de straat tijdens de DDR-periode de bijnaam “Stalins badkamer” (Stalins Badezimmer) had gekregen vanwege de betegelde gevels van de gebouwen.[9] Vervolgens namen verschillende media deze bewering over.[10] Er werd geen alternatieve bronvermelding voor de term gegeven, waardoor het een zelfreferentiële bewering was.

Nadat in een brief aan de Berliner Zeitung werd gevraagd of de term “Stalins badkamer” tijdens de DDR-periode daadwerkelijk in het algemeen gebruik was geweest,[11] publiceerde Andreas Kopietz, een journalist bij de krant, een artikel waarin hij toegaf dat hij de uitdrukking had verzonnen en zichzelf identificeerde als de oorspronkelijke anonieme Wikipedia-redacteur, waardoor de feiten konden worden rechtgezet. Als reden noemde hij zijn ergernis over het Berolinismus [de] fenomeen, diverse vermeende Berlijnse uitdrukkingen die in de volksmond vaak helemaal niet gangbaar zouden zijn.[12]

Monumentale gebouwen

[bewerken | brontekst bewerken]
Strausberger Platz in 2018
  • Suikerbakkersstijl: Het eerste deel (tussen Strausberger Platz en Frankfurter Tor) werd gebouwd tussen 1951 en 1953 (toen de straat nog Stalinallee heette). Het kenmerkt zich door massieve arbeiderspaleizen in de stijl van socialistisch classicisme versierd met keramische tegels, zuilen en ornamenten.
  • Frankfurter Tor: Twee opvallende tweelingtorens ontworpen door Hermann Henselmann die het oostelijke uiteinde van de laan markeren.
  • Strausberger Platz: Een groot plein met monumentale residentiële woonblokken en een centrale fontein, eveneens ontworpen door Henselmann.
  • Modernisme van de jaren 60: door de destalinisatie van de bouwkunst in de DDR verschoof in het zevenhonderd meter lange stuk richting Alexanderplatz de stijl naar een strakkere, modernistische esthetiek onder leiding van architect Josef Kaiser. De bouwstijl toont tal van overeenkomsten met het Hansaviertel, een wijk ten noordwesten van Tiergarten, dat werd ontworpen als het West-Berlijnse antwoord op de Stalinallee. Hier vind je iconen zoals de Kino International [de], Café Moskau [de] en de Mokka-Milch-Eisbar [de].[2][13]
  • Haus des Lehrers [de]: Gelegen aan het westelijke uiteinde, bekend om zijn gigantische rondlopende mozaïekfries.

Overgenomen van "https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Karl-Marx-Allee&oldid=72033779"